Επιστήμη

Η περιπέτεια που άλλαξε τον κόσμο

Πριν από 50 χρόνια, ο ήχος του Σπούτνικ ακούστηκε στο Διάστημα και σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήταν ο ήχος του θαυμασμού και του μέλλοντος. Τίποτα δεν θα ήταν πια το ίδιο, στη γεωπολιτική, την επιστήμη και την τεχνολογία, την καθημερινή ζωή και την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Η Οδύσσεια του Διαστήματος ξεκίνησε στις 4 Οκτωβρίου του 1957. Η Σοβιετική Ένωση έστειλε στο Διάστημα τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο. Ο Σπούτνικ, που σημαίνει δορυφόρος και συνταξιδιώτης, άφησε πίσω του τη βαρύτητα της Γης και μπήκε σε τροχιά μεταφέροντας μαζί του την ανθρώπινη εμπειρία σε μία νέα διάσταση. Ο άνθρωπος έγινε πλέον κατακτητής του Διαστήματος και άνοιξε νέους ορίζοντες. Ήταν επίσης η κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου.

Ήταν μία απλή σφαίρα, με βάρος γύρω στα 90 κιλά και διάμετρο μικρότερη από ένα μέτρο, που είχε μία γυαλιστερή επιφάνεια από αλουμίνιο για να αντανακλά τον ήλιο και να φαίνεται από τη Γη. Δύο ραδιοπομποί με κεραίες έστελναν σήματα στον πλανήτη μας για να τα ακούν οι επιστήμονες και οι ερασιτέχνες επιβεβαιώνοντας το ταξίδι της.

Πρωτοπόροι οι Σοβιετικοί. Ο Σπούτνικ έβαλε τους Αμερικανούς «στην πρίζα». Το Διάστημα έγινε πλέον πρώτη τους προτεραιότητα. Λίγο αργότερα ξεκίνησε το πρόγραμμα Απόλλων με απώτερο στόχο το φεγγάρι. «Χωρίς το κατόρθωμα των Σοβιετικών δεν θα υπήρχε Απόλλων», λέει ο Τζον Λόγκσντον, διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον.

Οι Αμερικανοί ακολούθησαν. Τον Δεκέμβριο του 1968, οι πρώτοι αστροναύτες μπήκαν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη με το Απόλλων 8. Τον Οκτώβριο του 1969, το Απόλλων 11 έφτασε πιο κοντά. Ο Νιλ Άρμστρονγκ και ο Μπαζ Όλντριν ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που περπάτησαν στην επιφάνειά. Ο κόσμος ολόκληρος παρακολούθησε απευθείας την προσσελήνωσή τους.

Από εκεί κι έπειτα το ενδιαφέρον του κόσμου μειώθηκε και το διαστημικό πρόγραμμα πέρασε μία κρίση. Τα δυστυχήματα των διαστημικών λεωφορείων Τσάλεντζερ και Κολούμπια υπενθύμισαν τους κινδύνους που πολλοί είχαν ξεχάσει.

Τα ταξίδια στον Άρη και οι μαγικές εικόνες του τηλεσκοπίου Χαμπλ αναζωπύρωσαν εν μέρει το ενδιαφέρον του κόσμου αλλά κανείς δεν κρατά πια την ανάσα του όπως το 1969.

Η χρυσή εποχή. Ο Καρλ Σέιγκαν, αστρονόμος και συγγραφέας, έγραψε για την χρυσή εποχή της πλανητικής εξερεύνησης: «Στην ιστορία της ανθρωπότητας, θα υπάρχει μόνο μία γενιά που ήταν η πρώτη που εξερεύνησε το ηλιακό μας σύστημα, μία γενιά για την οποία, στην παιδική της ηλικία οι πλανήτες ήταν μακρινοί δίσκοι που μετακινούνταν στον βραδινό ουρανό και αποτελούσαν θαυμαστούς νέους κόσμους που περίμεναν να ανακαλυφθούν».
Οι γειτονικοί πλανήτες όριο του ανθρώπου

Ηανθρώπινη παρουσία στο Διάστημα τα επόμενα 50 χρόνια θα εδραιωθεί με τη βοήθεια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ακόμα και αν δεν καταφέρουμε να περάσουμε τα σύνορα του ηλιακού μας συστήματος, θα έχουμε ωστόσο επιτύχει την κατασκευή δεκάδων ιδιωτικών διαστημοπλοίων που θα χρησιμοποιούνται είτε για διαστημικό τουρισμό είτε για τη διενέργεια επιστημονικών ερευνών.

Η ΝΑSΑ έχει εκπονήσει πρόγραμμα που έχει σκοπό την επιστροφή των αστροναυτών στη Σελήνη έως το 2020. Αυτή τη φορά, οι διαστημικές αποστολές στη Σελήνη δεν θα γίνουν για να ληφθούν πετρώματα από το έδαφός της, αλλά θα έχουν σκοπό τη μόνιμη παραμονή του ανθρώπου εκεί, με τη δημιουργία μιας βάσης. 400 δισ. δολάρια. Η βάση- σύμφωνα με το σχέδιο που υπάρχει- θα χρησιμοποιείται για τη διενέργεια επιστημονικών ερευνών αλλά και για την προετοιμασία αποστολών προς τους αστεροειδείς ή ακόμη και τον Άρη. Για να πάμε στον Άρη χρειαζόμαστε περίπου 9 μήνες. Δύσκολο εγχείρημα αν είναι να σταλεί άνθρωπος εκεί. Πολλά μπορεί να συμβούν στη διαδρομή. Είναι σαν να πλέεις στον ωκεανό με καρυδότσουφλο. Παρ΄ όλα αυτά, ο Κόκκινος Πλανήτης μάς δελεάζει γιατί έχει πολλές ομοιότητες με τη Γη. Μοιάζει με την έρημο της Αριζόνας, έχει ατμόσφαιρα και σχετική βαρύτητα. Περπατάς βέβαια καλύτερα από ό,τι στη Σελήνη, αλλά θέλεις οπωσδήποτε στολή με θέρμανση και οξυγόνο. Όπως φαίνεται, δεν αποκλείεται να επιλέξουμε τον Άρη για προσωρινή εγκατάσταση και όχι τη Σελήνη. Εκτός φυσικά αν βελτιώσουμε τόσο τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ώστε να κατασκευάσουμε ρομπότ που θα κάνουν τη δουλειά των ανθρώπων στο διαστημικό περιβάλλον. Αυτή η αποστολή θα είναι και φθηνότερη- σημειωτέον ότι τη δεκαετία του 1980 το κόστος μιας «αρειανής επιχείρησης» υπολογίστηκε γύρω στα 400 δισ. δολάρια!

Στο μεταξύ, μέχρι το 2010 αναμένεται να έχει καταργηθεί ο στόλος των ιπτάμενων λεωφορείων και αντικατασταθεί από νέας γενιάς διαστημόπλοια. Παράλληλα, εκτός από την Αμερική, και άλλα κράτη όπως η Ρωσία και η Κίνα έχουν μακρόπνοα σχέδια και δεν αποκλείεται να ξαναζήσουμε άλλη μια κούρσα στο Διάστημα όπως εκείνη που οδήγησε τους Αμερικανούς στη Σελήνη. «Τότε ήταν ο Σπούτνικ που έδειξε σε ποιο βαθμό ετοιμότητας ήταν η Σοβιετική Ένωση. Αυτή τη φορά δεν ξέρω τι μπορεί να είναι», λέει στην εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes» ο Χάρισον Σμιτ που συμμετείχε στην τελευταία αποστολή στο φεγγάρι το 1972.


Όπλα σαν από ταινίες επιστημονικής φαντασίας

Ηνέα διαστημική εποχή που εγκαινιάστηκε πριν από 50 χρόνια δεν άφησε ανεπηρέαστη και την εξέλιξη των οπλικών συστημάτων. Ευφάνταστα σχέδια για όπλα που μοιάζουν λες και βγήκαν από ταινίες επιστημονικής φαντασίας, έχουν χρηματοδοτηθεί με υπέρογκα ποσά. Η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους οραματίζεται να κατασκευάσει έναν στόλο από Βoeing 747, τα οποία θα είναι εφοδιασμένα με πανίσχυρες ακτίνες λέιζερ, που με τη σειρά τους θα καταρρίπτουν τους εχθρικούς πυραύλους. Το πρόγραμμα αυτό έχει κοστίσει μέχρι στιγμής 4,3 δισ. δολάρια. Άλλο πρόγραμμα που αφορά την κατασκευή πυραύλων αναχαίτισης έχει κοστίσει μέχρι τώρα 40 δισ. δολάρια και ο πρώτος από αυτούς τους «αντιπυραυλικούς» πυραύλους έχει τοποθετηθεί σε σιλό σε μια μυστική βάση στην Αλάσκα. Ήδη από την εποχή του Σπούτνικ, οι Αμερικανοί θεωρούσαν ότι η χώρα τους μπορεί να πληγεί από εκρηκτικές κεφαλές που θα μετέφεραν πύραυλοι, οι οποίοι θα είχαν τη βάση τους στη Σοβιετική Ένωση. Έτσι η κυβέρνηση του Αϊζενχάουερ σχεδίασε ένα αμυντικό σύστημα από πυραύλους με ακτίνες λέιζερ και άλλες περίεργες ακτίνες που σήμερα φαντάζουν, αν μη τι άλλο, παράδοξες, και το οποίο σύστημα κόστισε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.


Τα Βόγιατζερ θα ταξιδεύουν έως το 2015

Πριν από 30 χρόνια, τα δύο Βόγιατζερ ξεκίνησαν το ταξίδι τους για το Διάστημα. Σήμερα, είναι τα δύο παλαιότερα διαστημόπλοια που παραμένουν ενεργά και στέλνουν στη Γη πληροφορίες, μετρήσεις και εικόνες. Το πρώτο μάλιστα έχει διασχίσει 9,6 δισ. μίλια ταξιδεύοντας με ταχύτητα 57.600 χλμ την ώρα και κοντεύει να αφήσει πίσω του το ηλιακό μας σύστημα. Αυτό αναμένεται να συμβεί το 2015. Θα ακολουθήσει λίγο αργότερα το δεύτερο Βόγιατζερ που είναι λίγο πιο αργό. Τα καύσιμά τους, ένα κομμάτι ραδιενεργού πλουτωνίου, υπολογίζεται να διαρκέσουν ώς το 2020.


Στα χέρια των ιδιωτών το πλανητικό μέλλον

Η ΙΔΙΩΤΙΚΗ πρωτοβουλία προχωρά ακάθεκτη αρχίζοντας με τον διαστημικό τουρισμό και συνεχίζοντας με υπηρεσίες μεταφοράς στο Διάστημα για λογαριασμό διαφόρων κυβερνήσεων.

Οι αποστολές στο Διάστημα μπορεί να αφορούν την εκμετάλλευση των ορυκτών μεταλλευμάτων που υπάρχουν στους αστεροειδείς ή την παρασκευή φαρμάκων. Μάλιστα ορισμένοι επιχειρηματίες, όπως ο ιδρυτής του Βραβείου Χ Πίτερ Διαμαντής, θεωρούν ότι το χρήμα θα είναι η βασική αιτία για να ανοίξουν τα σύνορα του Διαστήματος.

Το Βραβείο Χ αντιστοιχεί στο ποσό των 10 εκατ. δολαρίων και δίνεται σε όποιον πετάξει με σκάφος στο Διάστημα χωρίς να έχει χρηματοδοτηθεί από κάποια κυβέρνηση. Ο Πίτερ Διαμαντής λέει μάλιστα ότι τα επόμενα 50 χρόνια οι πηγές ενέργειας που θα βρεθούν στο Διάστημα, όπως και τα ορυκτά θα δημιουργήσουν τους πρώτους τρισεκατομμυριούχους.

Ήδη το έδαφος προλειαίνεται. Ο Πολ Άλεν, συνιδρυτής της εταιρείας Μicrosoft, ξόδεψε πλλά χρήματα για να κατασκευάσει το SpaceShipΟne που κέρδισε το Βραβείο Χ το 2004. Ο Έλον Μασκ, ιδρυτής της ΡayΡal, κατασκευάζει πυραύλους μέσω της εταιρείας του Spce Εxploration Τechnologies με απώτερο σκοπό να μεταφέρει ανθρώπους και εφόδια στον διεθνή διαστημικό σταθμό.

Ο Τζέφρι Μπέζος που ίδρυσε το Αmazon. com κατασκευάζει επίσης πυραύλους στο Δυτικό Τέξας. Ο Ρόμπερτ Μπίνγκελοου που έχει κολοσσιαία περιουσία από τη διαχείριση ξενοδοχείων, αναπτύσσει ένα σύστημα διαστημικής μεταφοράς και διαστημικό σταθμό που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ξενοδοχείο σε τροχιά ή ως ερευνητική βάση. Αποικίες. Η αλήθεια πάντως είναι ότι τις επόμενες δεκαετίες μάλλον δεν θα καταφέρουμε να φτιάξουμε διαστημικές αποικίες γύρω από τη Γη. Χρειάζονται πολλά χρήματα. Για παράδειγμα, ο διεθνής διαστημικός σταθμός που άρχισε να κατασκευάζεται το 1998 έχει προϋπολογισμό 50 δισ. δολάρια και παρά το γεγονός ότι βοηθούν Ιάπωνες, Καναδοί και Ευρωπαίοι, η ΝΑSΑ κοντεύει να… χρεοκοπήσει.

Με βάση όσα ξέρουμε σήμερα, φαίνεται πως ύστερα από 50 χρόνια δεν θα έχουμε καταφέρει να πάμε ούτε μακρύτερα από το ηλιακό μας σύστημα.

Για να ταξιδέψουμε σε κάποιο γειτονικό μας αστέρι, όπως το Α του Κενταύρου για παράδειγμα, ούτε λόγος. Αυτό το αστέρι βρίσκεται περίπου 4 έτη φωτός μακριά από τον πλανήτη μας. Δηλαδή το φως που ξεκινά από εκεί με ταχύτητα 300.000 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο φθάνει στη Γη ύστερα από 4 χρόνια. Τα πιο γρήγορα αντικείμενα που έχουμε κατασκευάσει είναι οι βολίδες Ρioneer που στείλαμε τη δεκαετία του 1970 στον Δία, τον Κρόνο και τον Ποσειδώνα. Έτρεχαν με ταχύτητα 150.000 χιλιομέτρων την ώρα. Αν τα κατευθύναμε στο Α του Κενταύρου θα έφθαναν ύστερα από 30.000

χρόνια. Για να πάει όμως σε αυτό το αστέρι ένα αντικείμενο, ας πούμε σε 40 χρόνια, πρέπει να τρέχει με το 1/10 της ταχύτητας του φωτός. Αν το διαστημόπλοιό μας έχει βάρος 10 τόνους, για να τρέξει με το 1/10 της ταχύτητας του φωτός θα χρειαζόταν τόση ενέργεια όση παράγουμε πάνω στον πλανήτη σε ένα χρόνο.

Με λίγα λόγια, προς το παρόν δεν είμαστε σε θέση να βρούμε ενέργεια για διαστρικά ταξίδια. Επομένως, θα αρκεστούμε στους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος.


Πρωτοποριακές εφαρμογές και εφευρέσεις

Η ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗ περιπέτεια έφερε τα πάνω κάτω στη βιομηχανία και την καθημερινή μας ζωή. Ο τομέας των τηλεπικοινωνιών ωφελήθηκε περισσότερο από όλους «αλλάζοντας τον κόσμο», όπως λέει ο Άλεξ Ρόλαντ, ιστορικός της ΝΑSΑ και της τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντιουκ. Οι δορυφόροι που στέλνουν το τηλεοπτικό σήμα σε όλο τον κόσμο, παρακολουθούν τις καταιγίδες και μελετούν το κλίμα του πλανήτη, είναι ένα από τα πράγματα που δεν θα υπήρχαν χωρίς το ταξίδι του ανθρώπου στο Διάστημα.

Οι μαγνητικοί τομογράφοι είναι ένα ακόμα παράδειγμα. Δεν τους ανακάλυψε η ΝΑSΑ, αλλά χάρη στις διαστημικές αποστολές γράφτηκαν οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούνται για να κάνουν πιο καθαρές τις εικόνες των δορυφόρων από τη Σελήνη. Στη συνέχεια, προσαρμόστηκαν σε ιατρικές εφαρμογές.

Εκτός από τις εφευρέσεις, υπάρχει και ένα ακόμα όφελος, όπως επισημαίνει ο Μάικλ Γκρίφιν, διευθυντής της ΝΑSΑ. «Όποια εταιρεία θέλει να κατασκευάσει έναν πύραυλο, ένα δορυφορικό εξάρτημα, ακόμα και βίδες για τα διαστημόπλοια, πρέπει να φτάσει σε ένα υψηλότερο επίπεδο ακρίβειας και αριστοτεχνίας από ό,τι είχαν συνηθίσει οι άνθρωποι πριν από το διαστημικό πρόγραμμα».