Ανάλυση

Τόλμη για ρήξεις

Η κρίση που περνά αυτή την περίοδο το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να αποτελέσει γι΄ αυτό ευκαιρία κάθαρσης και μιας νέας αρχής, αν την εκλογή τού νέου του αρχηγού συνόδευε η επιλογή νέων και κυρίως ξεκάθαρων θέσεων. Κάτι τέτοιο θα ήταν χρήσιμο και για τη χώρα συνολικά, όχι μόνο γιατί θα διατυπωνόταν ένας αντίλογος στα κυβερνητικά επιχειρήματα, αλλά και γιατί μια τέτοια εξέλιξη θα αφύπνιζε ίσως μεγάλα κοινωνικά στρώματα που συνδέονται με το ΠΑΣΟΚ και έχουν εγκλωβιστεί σε συνθήματα του παρελθόντος ή έχουν περιθωριοποιηθεί.

Τα προηγούμενα χρόνια, όχι μόνο στην Παιδεία και στην εξωτερική πολιτική, αλλά πολύ χαρακτηριστικά και στα θέματα της Οικονομίας, οι τοποθετήσεις του ήταν υποτονικές, τα στελέχη του αυτοσχεδίαζαν, δεν αντλούσαν επιχειρήματα από επεξεργασμένες θέσεις. Πολύ συχνά παρασύρονταν από συντεχνιακές απόψεις και όχι μόνο όταν οι συγκεκριμένες συντεχνίες ήταν κομματικά του κάστρα. Ενίοτε οι τοποθετήσεις αυτές έρχονταν σε αντίθεση με την πρακτική τού ίδιου κόμματος κατά τη διάρκεια της θητείας του στην εξουσία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η ιδιωτικοποίηση της Εμπορικής.

Το σημαντικότερο, όμως, ήταν ότι οι θέσεις αυτές δεν έδειχναν να υπηρετούν καμία συγκεκριμένη φιλοσοφία για το επιθυμητό κοινωνικό μοντέλο.

Το πρόγραμμα του κόμματος, αν και αναλυτικό και με ενδιαφέροντα στοιχεία, δεν έλυσε το πρόβλημα. Είναι ένα κείμενο χωρίς αιχμές, που δεν δίνει το ιδιαίτερο στίγμα του. Όλα είναι μέσα και τίποτα δεν ξεχωρίζει τόσο, ώστε να αντιλαμβάνεται κανείς τι είναι αυτό που δίνει το δικαίωμα στο ΠΑΣΟΚ να καταλαμβάνει τον χώρο της Κεντροαριστεράς.

Πολλοί υποστήριξαν μετά τις εκλογές ότι είναι απαραίτητο το ΠΑΣΟΚ να αναδείξει τώρα το αριστερό του πρόσωπο, αφού οι απώλειές του σημειώθηκαν από εκεί. Η αλήθεια είναι ότι οι απώλειες σημειώθηκαν προς όλες τις κατευθύνσεις και ότι ακόμη και αυτές οι ψήφοι που πήγαν στην Αριστερά δεν έφυγαν υποχρεωτικώς λόγω έλλειψης αριστερών θέσεων, αλλά λόγω έλλειψης οποιωνδήποτε θέσεων. Άλλωστε, το τι συνιστά αριστερή θέση είναι μεγάλο θέμα συζήτησης σήμερα, παντού στην Ευρώπη. Τα αυτόματα αντανακλαστικά που λένε όχι σε κάθε προσπάθεια αλλαγής δεν συνιστούν αριστερή πολιτική, όσο κι αν το πρεσβεύουν ορισμένοι. Ασφαλιστικό, ιδιωτικοποιήσεις, απελευθερώσεις αγορών δικτύων, φορολογικές μεταρρυθμίσεις, κοινωνική πολιτική είναι οι τομείς στους οποίους η κυβέρνηση αναμένεται να κινηθεί δραστήρια το επόμενο διάστημα και υπάρχει πιθανότητα να το κάνει χωρίς ουσιαστικό αντίλογο. Κι όμως δεν χρειάζεται τόσος πολύς χρόνος για να διαμορφωθούν οι θέσεις του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης σ΄ αυτά τα θέματα. Περισσότερο αποφασιστικότητα χρειάζεται και πολιτική τόλμη για ρήξεις με κατεστημένα.