«Υπό εκκαθάριση» 140.000 φοιτητές

Η εφαρμογή του νέου νόμου 3549/97, γνωστού ως νόμου- πλαισίου, που ψηφίστηκε στις αρχές της άνοιξης από την κυβέρνηση, κάνει άνω- κάτω πανεπιστήμια και φοιτητές με το «καλημέρα» της ακαδημαϊκής χρονιάς.

Το ένα μετά το άλλο τα πανεπιστήμια, εφαρμόζοντας τις διατάξεις του νέου νόμου, στέλνουν σε δεκάδες χιλιάδες φοιτητές και σπουδαστές που έχουν ξεπεράσει το χρονικό όριο σπουδών προσωπικές επιστολές και τους ζητούν να δηλώσουν εάν θέλουν να συνεχίσουν ή όχι τις σπουδές τους.

Τέτοιες επιστολές έχουν ήδη σταλεί από το Πολυτεχνείο της Κρήτης, τη Γεωπονική Αθήνας, το ΤΕΙ Λάρισας, τμήματα του ΑΠΘ, ενώ σε ανάλογες κινήσεις προσανατολίζονται δεκάδες ακόμη τμήματα.

Παράλληλα η Διεύθυνση Δημοσιευμάτων και Εκδόσεων- Τμήμα Διδακτικών Συγγραμμάτων του Πανεπιστημίου Αθηνών έχει σταματήσει τις εκτυπώσεις εργαστηριακών σημειώσεων στο πανεπιστημιακό τυπογραφείο, καθώς «ο νέος νόμος 3549/2007, άρθρο 15 (ΦΕΚ 69/20-3-2007 τεύχος Α΄) δεν προβλέπει την εκτύπωση και διανομή σημειώσεων». Έτσι οι φοιτητές του Τμήματος Πληροφορικής στα περισσότερα εργαστήρια μένουν χωρίς σημειώσεις, που στην πλειονότητα των περιπτώσεων αποτελούν και το σύγγραμμα του μαθήματος!

Τι προβλέπει ο νέος νόμος
Σύμφωνα με τον νόμο «η ανώτατη διάρκεια φοίτησης στις προπτυχιακές σπουδές δεν μπορεί να υπερβαίνει τον ελάχιστο αριθμό εξαμήνων που απαιτούνται για τη λήψη του πτυχίου, σύμφωνα με το ενδεικτικό πρόγραμμα σπουδών του τμήματος, προσαυξανόμενο κατά 100%» (άρθρο 14). Παράλληλα «για τους φοιτητές ή σπουδαστές που θα εγγραφούν με οποιονδήποτε τρόπο σε ΑΕΙτης χώρας από το ακαδημαϊκό έτος 2007-08 δεν επιτρέπεται η επιλογή και εξέταση υποχρεωτικών μαθημάτων ανώτερων εξαμήνων αν δεν έχουν εξεταστεί επιτυχώς σε υποχρεωτικά μαθήματα κατώτερων εξαμήνων».

Η πραγματικότητα των αριθμών
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας του ΥΠΕΠΘ, οι φοιτητές των Πανεπιστημίων της χώρας μας είναι περίπου 340.000. Από αυτούς χαρακτηρίζονται «μη ενεργοί» καθώς βρίσκονται πέραν των κανονικών χρόνων φοίτησης, δηλαδή είτε έχουν καθυστερήσει να πάρουν το πτυχίο τους είτε έχουν εγκαταλείψει οριστικά τις σπουδές τους, περίπου 140.000 και βρίσκονται στο στόχαστρο του νέου νόμου- πλαισίου. Παράλληλα, στην ίδια κατάσταση υπολογίζεται ότι βρίσκονται πάνω από 60.000 σπουδαστές των ΤΕΙ. Ο αριθμός των φοιτητών που έχουν ξεπεράσει κατά πολύ το όριο των σπουδών τους είναι μεγαλύτερος σε έξι «παλιά» πανεπιστήμια, Αθήνας, Θεσσαλονίκης, Πειραιά, Πάντειο, Οικονομικά Αθήνας και Μακεδονίας. Οι φοιτητές παρατείνουν ή εγκαταλείπουν στις σπουδές τους στις λεγόμενες «καθηγητικές σχολές» (Θεολογίας, Βιολογικό, Μαθηματικό, Φυσικό, Φιλολογίες, ΤΕΦΑΑ κ.ά.). Από αυτές, το υψηλότερο ποσοστό παρατηρείται σε σχολές όπου μπορεί κανείς να πάρει πτυχίο χωρίς να παρακολουθήσει μαθήματα. Αντίθετα, το χαμηλότερο ποσοστό σημειώνεται σε σχολές που απαιτούν τακτική παρακολούθηση, όπως είναι οι Ιατρικές, Πολυτεχνικές, Καλών Τεχνών κ.ά.


Το κόστος σπουδών και η μικρή «αξία» του πτυχίου φέρνουν τις καθυστερήσεις

ΕΠΕΙΔΗ η ισότητα ή η ανισότητα των ευκαιριών στην εκπαίδευση, σε καμιά περίπτωση δεν περιορίζεται μόνο στην πρόσβαση στο πανεπιστήμιο και επειδή η παράταση, καθυστέρηση ή εγκατάλειψη των σπουδών αφορά, όπως είδαμε παραπάνω, ένα μεγάλο μέρος του φοιτητικού πληθυσμού, με αυξητικές μάλιστα τάσεις, είναι αναγκαίο να ανιχνεύσουμε σε ποιο κοινωνικοοικονομικό «έδαφος» λιπαίνεται το φαινόμενο αυτό.

Ας δούμε, λοιπόν, κατ΄ αρχήν, εάν η καθυστέρηση ή εγκατάλειψη των σπουδών Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι ίσα κατανεμημένη στις διάφορες σχολές των ΑΕΙ, εάν δηλαδή, σε όλα τα πανεπιστημιακά τμήματα παρουσιάζονται ανάλογα αυξημένα τα ποσοστά των φοιτητών που βρίσκονται πέρα από τα κανονικά έτη φοίτησης. Σύμφωνα με τον ερευνητή Γιώργο Σταμέλο, ο οποίος μελέτησε «τη ροή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος» για λογαριασμό της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Συνόδου των Πρυτάνεων των Ελληνικών Πανεπιστημίων, τα μεγαλύτερα ποσοστά των λεγόμενων «μη ενεργών» φοιτητών παρουσιάζονται σε σχολές με λαϊκότερη κοινωνική σύνθεση και αμφίβολες επαγγελματικές προοπτικές.

Πραγματικά αν εξετάσουμε την κοινωνική σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού θα διαπιστώσουμε ότι σε εκείνες τις σχολές, στις οποίες παρουσιάζονται μεγάλα ποσοστά καθυστέρησης ή εγκατάλειψης των σπουδών, υπάρχει μια υπεραντιπροσώπευση των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων, ενώ αντίθετα στις υπόλοιπες σχολές (π.χ. ΕΜΠ, Ιατρική κ.λπ.) υπάρχει μια υπεραντιπροσώπευση των ευνοημένων κοινωνικών στρωμάτων.

Δεν είναι τυχαίο επίσης ότι οι πρώτες σχολές χαρακτηρίζονται από ασαφή επαγγελματικό προσδιορισμό, έχουν μικρή «αξία» πτυχίου στην αγορά εργασίας και γενικά θεωρούνται σχολές χαμηλού κύρους και γοήτρου σε αντιπαράθεση με τις δεύτερες, που έχουν ακριβώς τα αντίθετα χαρακτηριστικά.

Τι συμβαίνει λοιπόν;
Η αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους σπουδών- που ξεπερνάει για τον φοιτητή που σπουδάζει εκτός περιοχής κατοικίας τις 8.000- 9.000 ευρώ ετησίως- σε συνδυασμό με την ανεύρεση εργασίας παράλληλα με την όχι πάντα επιτυχή προσπάθεια παρακολούθησης των μαθημάτων, αλλά και ο σχετικός ρόλος του πτυχίου των παραπάνω σχολών στη μελλοντική επαγγελματική πορεία των αποφοίτων σε συνδυασμό με την εσωτερίκευση των αμφίβολων επαγγελματικών προοπτικών, είναι πολύ πιθανό να εκκολάπτουν την καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών για εκείνο το μέρος του φοιτητικού πληθυσμού για το οποίο, αφενός οι παρατεταμένες σπουδές κοστίζουν ακριβά, αφετέρου η είσοδος στην παραγωγή και η πρόωρη επαγγελματοποίηση μετατρέπεται σε αναπόφευκτη στρατηγική επιβίωσης, ανατρέποντας έτσι την προοπτική ολοκλήρωσης των σπουδών.

Όσο σίγουρο είναι ότι οι παραπάνω όροι δεν μπορούν να μονοπωλήσουν την καθυστέρηση ή την εγκατάλειψη των σπουδών, άλλο τόσο είναι φανερό ότι η κοινωνική ανισότητα δεν σταματάει τη δράση της μπροστά στην είσοδο του πανεπιστημίου. Η αργοπορία, το λίμνασμα, το «κόλλημα» των φοιτητών προέρχονται από τα λιγότερο προνομιούχα στρώματα.