«Το κράτος καταστρέφει τις αρχαιότητες»

«Οι αρχαιολόγοι καταστρέφουν τις αρχαιότητες σε μεγαλύτερο βαθμό ακόμα και από τους αρχαιοκαπήλους», λέει στα «ΝΕΑ» ο κορυφαίος Βρετανός αρχαιολόγος σερ Τζον Μπόρντμαν
«Πόσες ανασκαφές γίνονται ετησίως στην Ελλάδα; Εκατοντάδες. Και ζήτημα είναι αν δημοσιεύονται εκθέσεις για πέντε, με αποτέλεσμα να χάνονται τα στοιχεία που συνοδεύουν τα ευρήματα καθώς οι νεώτεροι δεν ασχολούνται με τις παλιές ανασκαφές αλλά αρχίζουν δικές τους. Αυτή είναι η πραγματικότητα τα τελευταία 100 χρόνια», λέει στα «ΝΕΑ» ο σερ Τζον Μπόρντμαν, που θεωρείται ο σπουδαιότερος Βρετανός αρχαιολόγος της εποχής μας και έχει αφιερώσει τη ζωή του στη μελέτη της Ελληνικής Αρχαιολογίας.

«Το πρόβλημα θα επιλυθεί αν οι αρχαιολόγοι συνειδητοποιήσουν τις ευθύνες τους και σταματήσουν να σκάβουν. Πολλά σπουδαία ευρήματα παραμένουν άγνωστα κι ας έχουν ανασκαφεί πριν από 50-60 χρόνια. Στοιβάζονται στις αποθήκες των μουσείων, ενώ τα ημερολόγια με τα στοιχεία που τα συνοδεύουν μένουν ξεχασμένα σε κάποιο ράφι. Γι΄ αυτό και ο αρχαιολογικός κόσμος δεν θα πρέπει να κατακρίνει όσους συλλέγουν, εκθέτουν και δημοσιεύουν τα αποτελέσματα των ερευνών τους. Ας αφήσουν τον κόσμο να απολαύσει τα αρχαία».

Εκείνος άλλωστε εγκατέλειψε τις ανασκαφές ήδη από τη δεκαετία του ΄60, αφού είχε όμως κάνει ήδη έρευνες στη Σμύρνη, την Κνωσό και τη Χίο. Δικαιολογεί μάλιστα την απόφασή του αυτή λέγοντας: «Θεωρούσα την ανασκαφή σκληρή

«Όταν δεν είμαστε εις θέσιν να ξέρουμε τι συμβαίνει στις μέρες μας, είναι δυνατόν να καταλάβουμε τι συνέβη πριν από 2.000 χρόνια;»

δουλειά και κάπως βαρετή. Ήμουν τυχερός που βρέθηκα σε ενδιαφέρουσες ανασκαφές με σαφή αποτελέσματα, διότι ο αρχαιολόγος δεν έχει επιλογή. Βρίσκεται αντιμέτωπος με ό,τι βγαίνει από το έδαφος, γεγονός που ορισμένοι απολαμβάνουν· εγώ όμως όχι. Και ποτέ δεν ανέσκαψα κάτι χωρίς να το δημοσιεύσω. Έμαθα τι είναι ανασκαφή, πώς γίνεται και κατά πόσον μπορείς να την εμπιστευθείς», εξηγεί ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, που έχει υπογράψει περισσότερα από 35 βιβλία τα οποία έχουν καθιερωθεί ως τα πλέον έγκυρα για την αρχαία ελ ληνική τέχνη. Γνωρίζουμε την αλήθεια για το παρελθόν;

«Όχι. Ποια είναι άλλωστε η αλήθεια; Μπορεί να γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι χτίστηκε κάτι, αλλά για τα γεγονότα τι ξέρουμε; Συνέβησαν σε συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες, υπήρξαν κίνητρα που ίσως δεν γνωρίζουμε. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, δεδομένου ότι και τα κείμενα δεν είναι πάντα αντικειμενικά και ακριβή. Αν διαβάσετε τις εφημερίδες, θα δείτε πολλές διαφορετικές εκδοχές και απόψεις για το κάθε θέμα. Όταν δεν είμαστε εις θέσιν να ξέρουμε τι συμβαίνει στις μέρες μας, είναι δυνατόν να καταλάβουμε τι συνέβη πριν από 2.000 χρόνια; Μόνο να πλησιάσουμε μπορούμε», απαντά ο 80χρονος αρχαιολόγος.

«Δεν μπορείς να αποδείξεις τι είναι σωστό και τι λάθος. Συνήθως κερδίζουν οι πιο αληθοφανείς, αν και εξαρτάται και από τη μόδα της κάθε εποχής καθώς άλλοτε επικρατούν οι κοινωνικές, άλλοτε οι οι φεμινιστικές και άλλοτε οι πολιτικές ερμηνείες. Τις περισσότερες φορές όμως δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε την αλήθεια, εκτός κι αν βρεθούν νέες πηγές», εξηγεί.

Ποιες θεωρίες είναι σήμερα στη μόδα;

«Οι κοινωνικές, καθώς υπάρχει η τάση να ξεφύγουμε από την παλαιού τύπου επιστημοσύνη που ήταν συνδεδεμένη με τη μελέτη και την κατανόηση των φυσικών στοιχείων. Σήμερα οι ερευνητές θέλουν να πάνε παρακάτω και να φτιάξουν θεωρίες και πρότυπα για το πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα, αλλά αυτό τους αποσπά από τα πραγματικά στοιχεία. Βιάζονται και ενδιαφέρονται για τις εντυπωσιακές ερμηνείες που τις ξεχνάς μόλις τις ακούσεις, με αποτέλεσμα η σοβαρή έρευνα να μένει πίσω», εκτιμά ο διακεκριμένος, κλασικός κατά βάσιν αρχαιολόγος και πανεπιστημιακός δάσκαλος που έχει όμως ασχοληθεί και με τη μινωική και τη μυκηναϊκή Αρχαιολογία, τη Σφραγιδογλυφία, την Αγγειογραφία και τη Γλυπτική, καθιστώντας το δύσκολο γνωστικό αντικείμενο της Αρχαιολογίας προσιτό στο ευρύ κοινό.


«Βάλτε αντίγραφα στον Παρθενώνα»

Ποια είναι η γνώμη του έγκριτου αρχαιολόγου για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα; «Δεν είναι εύκολη η απάντηση. Είναι γεγονός πως στο Λονδίνο τα βλέπει περισσότερος κόσμος. Δεδομένου ότι η κλασική τέχνη μάς “εκπαιδεύει” για την κοινή δυτική κληρονομιά, πρέπει να είναι προσιτή σε περισσότερο κόσμο. Εξάλλου τα Γλυπτά δεν πρόκειται να επανατοποθετηθούν στον Παρθενώνα. Δεν τίθεται τέτοιο ζήτημα.

Τώρα που αναστηλώνεται το μνημείο μπορείτε να τοποθετήσετε αντίγραφα ώστε οι επισκέπτες να αποκτούν ολοκληρωμένη εικόνα για το πώς ήταν ο Παρθενώνας», απαντά ο σερ Τζον Μπόρντμαν, που βρέθηκε στην Ελλάδα για ημερίδα που έγινε προς τιμήν του, χθες, στην Αθήνα.