Γνώμη Το άλογο του Καλιγούλα

Η εμβληματική ρήση «ο βασιλεύς δικαιούται να ορίσει πρωθυπουργό τον κηπουρό του» υπενθυμίζει τα δημοκρατικά πάθη της δεκαετίας του ΄60. Αν θέλαμε να την παραφράσουμε, για να την προσαρμόσουμε στα δημοκρατικά πάθη του 21ου αιώνα, θα λέγαμε: «Ο πρωθυπουργός δικαιούται να ορίσει (ακριβέστερα: να χρησιμοποιήσει ως) Πρόεδρο της Δημοκρατίας τον δημοσκόπο του».

Το ζήσαμε, άλλωστε. Το συνταγματικό προνόμιο του Προέδρου να διαλύει τη Βουλή «για ανανέωση της λαϊκής εντολής προκειμένου να αντιμετωπιστεί εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας» εκχωρήθηκε στους «μετρητές» της κοινής γνώμης. Εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας κανείς δεν μπήκε στον κόπο να αναζητήσει, προσχηματικά έστω. Και την «πρόταση της κυβέρνησης» που, κατά το Σύνταγμα, πρέπει να του υποβληθεί, ο Πρόεδρος την άκουσε βραδιάτικα από το στόμα ενός κάποιου υπουργούαν είχε ανοιχτή την τηλεόρασή του.

Λεπτομέρειες; Ασφαλώς. Αλλά, σύμφωνα με τον κλασικό ορισμό, «η δημοκρατία εξαρτάται από τις λεπτομέρειες, αλλιώς δεν είναι παρά μια αφηρημένη τυπικότητα». Ή, με άλλη διατύπωση, «χωρίς την τήρηση των τύπων της δημοκρατίας δεν υπάρχει και στην ουσία δημοκρατία».

Μας έπεσαν, άλλωστε, πολλές αυτές οι καταραμένες «λεπτομέρειες». Είναι ο χρόνος των εκλογών που επιβάλλει μια περίοδο προεκλογικής κινητοποίησης των πολιτών στον δημόσιο διάλογο ελαχίστων, στην πράξη, ημερών. Είναι που η ημερομηνία επελέγη έτσι ώστε η Βουλή να μην επιστρέψει από τις διακοπές της ούτε για 24 ώρες- ως εάν ο κατηγορούμενος (για την υπόθεση των ομολόγων) πρωθυπουργός είχε το δικαίωμα να διαλύσει το δικαστήριο (τη Βουλή) λίγο πριν εμφανιστεί ένας κρίσιμος μάρτυς κατηγορίας (Ζορμπάς). Είναι που ο επικεφαλής μιας Ανεξάρτητης (τύποις) Αρχής, αφού πρώτα επιλέγεται εκ των κομματικά εμπίστων, κατόπιν ρίχνεται στα θηρία όταν παύει να είναι αρεστός. Είναι που ένας λειτουργός της Δικαιοσύνης επιστρατεύεται να λειτουργήσει ως μέλος του επικοινωνιακού

Η αίσθηση απόλυτης κυριαρχίας που φαίνεται να διακατέχει την κυβέρνηση και ο υπερφίαλος τρόπος με τον οποίο αυτή η αίσθηση επιδεικνύεται δεν έχει προηγούμενο

επιτελείου του κυβερνώντος κόμματος, πρώτα σχολιάζοντας, ως μη όφειλε, την έκθεση Ζορμπά και κατόπιν ασκώντας μια, επικοινωνιακά επίκαιρη, δίωξη κατά στελέχους του αντιπάλου κόμματος. Είναι που, για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, ο αρχιστράτηγος της χώρας μεταπηδά στην ενεργό πολιτική χωρίς καν, για ένα 24ωρο έστω, για τα μάτια του κόσμου, να ιδιωτεύσει. Είναι που και η Εκκλησία καλείται να δίνει το «παρών» στην προεκλογική καμπάνια Καραμανλή, διά του προκαθημένου αλλά και των κατά τόπους εκπροσώπων της, όπως τον παλιό καλό καιρό του «αντικομμουνιστικού αγώνος». Κι είναι προπάντων που όλα αυτά διαπράττονται με απίστευτο κυνισμό, απροσχημάτιστα, με την αλαζονεία του αδιαμφισβήτητου, την έπαρση εκείνου που προεξόφλησε τη νίκη του και δηλώνει «οι θεσμοί δεν είναι τίποτε, ο λαός (ο λαός που με ψηφίζει, δηλαδή) είναι το παν».

Αυτή η εκτροπή του κοινοβουλευτισμού προς ένα καθεστώς όπου η πρωθυπουργική εξουσία ασκείται χωρίς σχεδόν καμία εξισορρόπηση, χωρίς δραστικό έλεγχο- άλλον από τον (όχι πάντα ενεργό) έλεγχο των Μέσων Ενημέρωσης- όπου η Βουλή, η Δικαιοσύνη, οι Ανεξάρτητες Αρχές, υποτάσσονται στη βούληση του κόμματος της πλειοψηφίας- αυτή η εκτροπή δεν συνέβη χτες. Έχει την ιστορία της, το παρελθόν της. Αλλά αυτή η αίσθηση απόλυτης κυριαρχίας που φαίνεται να διακατέχει (και ίσως να αποδειχθεί εντελώς αδικαιολόγητα) τη σημερινή κυβέρνηση και ο υπερφίαλος τρόπος με τον οποίο αυτή η αίσθηση επιδεικνύεται, δεν έχει προηγούμενο.

Κι είναι, ίσως, γι΄ αυτό που πολλοί σκεπτόμενοι πολίτες μπαίνουν, αυτήν τη φορά, για πρώτη φορά, στα σοβαρά, στον πειρασμό της «έκκεντρης ψήφου». Μέχρις ότου βρεθεί αποτελεσματικός τρόπος -σκέπτονται- οι θεσμοί της Δημοκρατίας να θωρακιστούν έναντι της (μονο)κομματικής αυθαιρεσίας τού, με σχετική πλειοψηφία, νικητή των εκλογών, και πριν ο άρχων μάς ζητήσει να εκλέξουμε ύπατο τον Ινκινάτο, ένα άλογο, ίσως η μόνη λύση να είναι εκείνη που ο εκλογικός νόμος προσφέρει: Να καταστεί η κοινοβουλευτική του πλειοψηφία όσο πιο ισχνή γίνεται και να υποχρεωθεί να αναζητά συναινέσεις, να διαβουλεύεται κατά την άσκηση της εξουσίας του.