Η επιστροφή της λειψυδρίας

Το μαρτύριο της σταγόνας

Επιστρέφει ξαφνικά ο εφιάλτης της λειψυδρίας: τα αποθέματα των ταμιευτήρων της ΕΥΔΑΠ έφτασαν στο χαμηλότερο σημείο της τελευταίας πενταετίας για τον Ιούλιο, λόγω της ανομβρίας του προηγούμενου χειμώνα.

Συγκεκριμένα, στις 24 Ιουλίου το σύνολο των υδατικών αποθεμάτων σε Μόρνο, Υλίκη, Μαραθώνα και Εύηνο έφτασε τα 948 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, σημειώνοντας μείωση κατά 27% σε σχέση με τις απολήψιμες ποσότητες υδάτων του προηγούμενου χρόνου- 21% την ίδια περίοδο το 2005 και το 2004 και 17% το 2003.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η έντονη λειψυδρία κατά κύριο λόγο οφείλεται στην έλλειψη βροχοπτώσεων που παρουσιάστηκαν

ΔΕΝ ΕΒΡΕΞΕ…

Η ελάττωση των βροχοπτώσεων ξεπέρασε το 60% στην ανατολική Ελλάδα, όπου υπάρχει και η μεγαλύτερη ζήτηση νερού

μειωμένες κατά περίπου 20% στη Δυτική Ελλάδα και πάνω από 60% στην Ανατολική, όπου όμως υπάρχει και η μεγαλύτερη ζήτηση νερού.

Ειδικά στην Αττική το ποσοστό μείωσης των βροχοπτώσεων σε σχέση με το 2006 ξεπέρασε το 50% (63% τους κρίσιμους μήνες από Νοέμβριο έως και Φεβρουάριο). Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, τα υδατικά αποθέματα που εισχώρησαν στον υδροφόρο ορίζοντα ήταν ελάχιστα, καθώς οι βροχές του Οκτωβρίου (οπότε και σημειώθηκαν τα περισσότερα χιλιοστά υετού- 164) ήταν καταρρακτώδεις. Το ίδιο συνέβη και τον Μάιο, οπότε είχαμε 79 χιλιοστά βροχής. Μάλιστα, ιδιαίτερα αυξημένος παρουσιάζεται και ο δείκτης ζήτησης νερού στην Αθήνα, καθώς φτάνει το 130% των διαθέσιμων πόρων.

Από την 20ετή έρευνα της Εurostat που δημοσιεύθηκε το 2006 προκύπτει ότι η Ελλάδα είναι μία από τις πλέον άνομβρες χώρες της Ευρώπης, καθώς κατά μέσον όρο δέχεται από τις βροχοπτώσεις 115.000.000.000 κυβικά μέτρα νερού τον χρόνο. Ωστόσο, από αυτά το 38% χάνεται καθώς τα συνολικά υδατικά αποθέματα της χώρας δεν ξεπερνούν τα 72.000.000.000 κυβικά μέτρα νερού.

Όπως αναφέρεται στην πρόσφατη μελέτη της κ. Μαρίας Μιμίκου, διευθύντριας του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, «οι μεγάλοι χρήστες νερού- αγροτική και αστική χρήση- βρίσκονται στις ανατολικές περιοχές της χώρας, που μειονεκτούν από πλευράς φυσικού εμπλουτισμού υδάτων. Σε συνδυασμό με την υψηλή κατανάλωση και τη σπατάλη, οι περιοχές αυτές βιώνουν ένα καθεστώς έλλειψης νερού».

Για παράδειγμα στη Θεσσαλία, όπου η κατάσταση ξηρασίας χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα έντονη, το ποσοστό μείωσης των βροχοπτώσεων άγγιξε το 66% για το τετράμηνο Νοέμβριος 2006- Φεβρουάριος 2007, σύμφωνα με τα στοιχεία του Κέντρου Εκτίμησης Φυσικών Κινδύνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Την ίδια περίοδο στις Κυκλάδες το ποσοστό μείωσης ανήλθε στο 63%.

Σπατάλη στη Θεσσαλία
Σύμφωνα με στοιχεία του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων, η Θεσσαλία είναι ο μεγαλύτερος χρήστης νερού στον αγροτικό τομέα με 21% της συνολικής ζήτησης της χώρας. Από αυτό, το 80% χάνεται λόγω της παλαιότητας των δικτύων και του ποτίσματος σε λάθος ώρες. Έτσι, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες όπου οι θερμοκρασίες αγγίζουν το κόκκινο, μεγάλες ποσότητες υδάτων εξατμίζονται. Όπως επισημαίνεται στη μελέτη της κ. Μιμίκου με τίτλο «Υδατικοί Πόροι της Ελλάδας: Παρόν και Μέλλον», η ετήσια αγροτική ζήτηση νερού στη Θεσσαλία ανέρχεται στα 1.600.000.000 κυβικά μέτρα. Αν το 80% δεν αξιοποιείται σωστά στην άρδευση, αυτό σημαίνει ότι κάθε χρόνο χάνονται 1.280.000.000 κυβικά μέτρα νερού, ποσότητες που ξεπερνούν κατά 27% τα υδατικά αποθέματα της ΕΥΔΑΠ σήμερα. Σε συνδυασμό με τη μείωση των βροχοπτώσεων, η οποία λόγω των κλιματικών αλλαγών αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια, είναι εύλογο ότι ζητείται άμεση λύση για αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδατικών αποθεμάτων της περιοχής- και όχι μόνο.

Αύξηση της θερμοκρασίας
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που εντοπίζουν οι ειδικοί είναι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της χώρας, η οποία τα επόμενα χρόνια θα προκαλέσει περαιτέρω αύξηση της εξάτμισης και διαπνοής των υδάτων, που ήδη εμφανίζεται ιδιαίτερα υψηλή στα νοτιοανατολικά της χώρας. Σύμφωνα με τα μοντέλα υπολογισμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα για το 2020, προβλέπεται μείωση των βροχοπτώσεων κατά τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες- που φτάνει έως και το 100% για τον Αύγουστο- αλλά και για τον Σεπτέμβριο, τον Δεκέμβριο και τον Φεβρουάριο. Πρόκειται για ένα σενάριο το οποίο επιδεινώνει ακόμα περισσότερο το πρόβλημα της λειψυδρίας τα επόμενα χρόνια.

«Η μελέτη των περιβαλλοντικών αλλαγών είναι επιβεβλημένη για να αποφευχθεί η επιδείνωση των προβλημάτων που ήδη αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες περιοχές. Σε κάθε έναν από τους επιμέρους τομείς χρήσης πρέπει να ληφθεί σειρά μέτρων προς την κατεύθυνση της σωστής εκτίμησης, του αξιόπιστου σχεδιασμού και της ορθολογικής διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων. Η εγκατεστημένη πολυαρχία στον τομέα του νερού δυσκολεύει τη συνολική θεώρηση, η οποία είναι απαραίτητη για να συνδεθούν οι υδατικοί πόροι με τα έργα αξιοποίησης και τις χρήσεις τους, χωρίς αντικρουόμενες επιμέρους αποφάσεις και ενέργειες» συμπεραίνει η κ. Μιμίκου.


Στερεύουν οι υδάτινοι πόροι της Τουρκίας

ΣΤΑ ΠΡΟΘΥΡΑ μεγάλης λειψυδρίας βρίσκεται η Τουρκία, καθώς τα αποθέματα πόσιμου νερού μειώνονται σταθερά τους τελευταίους μήνες και κάθε μέρα γίνεται γνωστό ότι άλλο ένα ποτάμι ή λίμνη έχει στερέψει.

Το Ικόνιο που βρίσκεται στην περιοχή η οποία ονομάζεται «σιτοβολώνας της Τουρκίας», λόγω του αγροτικού της πλούτου, είναι μια από τις πόλεις που αισθάνεται πιο έντονα το βάρος αυτής της κλιματικής αλλαγής, καθώς οι λίμνες που βρίσκονται γύρω του έχουν υποστεί τεράστια μείωση των υδάτων τους.

Το επίπεδο του νερού στο φράγμα Άπα του Ικονίου ήταν πριν από έναν χρόνο 51 εκατ. κυβικά μέτρα- σήμερα έχει μειωθεί στα 12,3 εκατ. κυβικά μέτρα, ενώ παρόμοια μείωση παρατηρείται σε όλες τις λίμνες αλλά και τους ταμιευτήρες υδάτων της ευρύτερης περιοχής.

Στην «κλειστή λεκάνη» του Ικονίου, που περιέχει το 40% των υπόγειων υδάτινων πηγών της Τουρκίας, το επίπεδο του νερού έχει πέσει 18 μέτρα τα τελευταία 22 χρόνια, εκ των οποίων 3 μέτρα στον τελευταίο χρόνο. Κρατικές υπηρεσίες προσπαθούν να ελέγξουν την αλόγιστη χρήση νερού, κυρίως από παράνομες αρδευτικές εγκαταστάσεις. Επίσης, ο Δήμος Ικονίου ετοιμάζει ένα σχολικό πρόγραμμα προκειμένου να διδαχθούν τα παιδιά μεθόδους για την αντιμετώπιση της ξηρασίας.

Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζει και η περιοχή της Κωνσταντινούπολης, όπου η ξηρασία απειλεί τα εκατομμύρια κατοίκους της, αλλά και η Ανατολία, όπου- καθώς τα νερά σε λίμνες και ποτάμια μειώνονται δραματικά- το πόσιμο νερό έχει γίνει πλέον είδος εν ανεπαρκεία.


«Δεν έχω ποτίσει εδώ και 25 μέρες»

«Είμαστε στο έλεος του Θεού. Εδώ και είκοσι πέντε μέρες δεν έχει πέσει σταγόνα νερό στα χωράφια. Οι καλλιέργειες έχουν πλέον καεί από τη λειψυδρία».

O κ. Θανάσης Παπαναστασούλης, αγρότης από τη Γλαύκη της Λάρισας, περιγράφει τη δραματική κατάσταση στην οποία βρίσκονται όλοι οι συνάδελφοί του στην περιοχή. Πάνω από 2.500 στρέμματα καλλιεργειών κάηκαν από την έλλειψη νερού, ενώ άλλα 5.000

στρέμματα με καλλιέργειες καταστράφηκαν ήδη στην περιοχή της Μελίας. Όλοι οι αγρότες της περιοχής έπεσαν θύματα στον πόλεμο για τη νομή του νερού από τη λίμνη Πλαστήρα, που φέτος είναι πιο άγριος από ποτέ, καθώς τα υδατικά αποθέματα είναι λιγότερα. Παρά τις συμφωνίες για οικονομία στο νερό της άρδευσης,

ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΦΡΑΓΜΑΤΑ

που έχουν κατασκευαστεί κατά μήκος του Πηνειού εμποδίζουν το νερό της λίμνης Πλαστήρα να φθάσει στη Λάρισα

με στόχο να μην εκταμιευθούν περισσότερα από 40 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού από τη λίμνη Πλαστήρα, τα παράνομα φράγματα που έχουν κατασκευαστεί κατά μήκος του Πηνειού εμποδίζουν το νερό της λίμνης να φθάσει στη Λάρισα.

Ασφαλιστικά μέτρα
Ήδη, ο Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) Πηνειού προχώρησε την περασμένη Παρασκευή σε ασφαλιστικά μέτρα και ζήτησε την επέμβαση του εισαγγελέα, προκειμένου να γκρεμισθούν τα τουλάχιστον επτά παράνομα φράγματα. Η εκδίκαση των ασφαλιστικών προσδιορίσθηκε ήδη για τις 6 Αυγούστου. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι αγρότες, «για την παραγωγή τους είναι πλέον αργά».

Ταυτόχρονα, σε σύσκεψη που έγινε στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, στη Λάρισα ζητήθηκε από τους αγρότες να κάνουν και οι ίδιοι οικονομία στο νερό, αναπροσαρμόζοντας τις ώρες του ποτίσματος, ώστε να μην υπάρχουν απώλειες λόγω εξατμίσεων και να ποτίζουν έξι ημέρες την εβδομάδα, αντί για κάθε ημέρα.

Στην Κάρλα
Στα πρόθυρα της καταστροφής λόγω λειψυδρίας είναι και οι αγρότες των περιοχών γύρω από τη λίμνη Κάρλα. Οι περισσότεροι εγκαταλείπουν τις καλλιέργειές τους, αφού το νερό δεν φθάνει στα κτήματά τους. Οι επίσημοι φορείς της Περιφέρειας συνιστούν «συνετή διαχείριση για να ξεπεραστεί το πρόβλημα». Στην περίπτωση του ΤΟΕΒ Πηνειού, όμως, που έχει πάνω από 5.000 μέλη τα οποία καλλιεργούν περισσότερα από 100.000 στρέμματα, «η συνετή διαχείριση δεν είναι η λύση, αφού πρέπει να υπάρχει νερό για να το διαχειρισθούμε», όπως επισημαίνει ο πρόεδρός του κ. Γ. Λαδόπουλος.

Οι αγρότες, πάντως, έχουν ήδη θέσει ζήτημα αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ. Όμως, με ανακοίνωσή του, ο οργανισμός υπενθύμισε ότι «στα 29 χρόνια της λειτουργίας του δεν αποζημίωσε ποτέ ζημιές από τη λειψυδρία». Αρκετοί παραγωγοί πάντως, θυμίζουν ότι το 2000 που είχαν υπάρξει ανάλογα προβλήματα, η τότε κυβέρνηση είχε βρει φόρμουλα και αποζημιώθηκαν οι πληγέντες από την ανομβρία αγρότες.