Εκλογές στην Τουρκία

Το πάρτι των κεμαλιστών ήταν κηδεία

Έξω από το κτίριο του τηλεοπτικού συγκροτήματος Ντογκάν, του μεγαλύτερου στην Τουρκία, το πάρτι είχε αρχίσει από νωρίς.

Τα τρία κανάλια του γκρουπ, το ενημερωτικό CΝΝ Τurk και τα δημοφιλή Κanal D και Star ΤV, οργάνωναν την Κυριακή, από κοινού, ένα μεγάλο εκλογικό πάρτι. Είχαν στρωθεί χιλιόμετρα πλαστικού γκαζόν, μερικοί ψεύτικοι φοίνικες, φώτα, τεράστιες οθόνες, αναπαυτικοί λευκοί καναπέδες, μπαρ φορτωμένα με ποτά και οι μάγειροι του φημισμένου εστιατορίου «Χαμντί» έψηναν στο βάθος κεμπάπ και άλλους μεζέδες. Η αφρόκρεμα των σχολιαστών, αναλυτών και πολιτικών προσωπικοτήτων της χώρας θα ήταν εκεί. Μέσα στο κτίριο, σε μια γωνιά του εντυπωσιακού τηλεοπτικού πλατό του CΝΝ Τurk, τα κομπιούτερ είχαν αρχίσει από τις πέντε και μισή να μεταδίδουν αποτελέσματα από τα εκλογικά τμήματα της Ανατολίας, όπου οι κάλπες είχαν κλείσει από τις 4 το απόγευμα. Στις πρώτες περιφέρειες τα ποσοστά του ΑΚΡ φλέρταραν με το 60%. Στις περιοχές των Κούρδων τα ποσοστά του Ερντογάν κυμαίνονταν από 45% έως 55%. Η τάση επιβεβαιώθηκε αργότερα, όταν ήρθαν τα αποτελέσματα από το Ντιγιάρμπακιρ,

ΩΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΝΤΕΡΕΣ

και του Οζάλ ο Ερντογάν επιχειρεί την τρίτη απόπειρα στην τουρκική ιστορία να επικρατήσει ο κανόνας της δημοκρατίας επί των αρχών του ρεπουμπλικανισμού

την πρωτεύουσα των Κούρδων. Το ΑΚΡ του Ερντογάν εκλέγει 6 βουλευτές και το πανίσχυρο στην περιοχή DΤΡ, το κουρδικό κόμμα, μόλις 4! Το μυστικό της Τουρκίας
Γύρω στις έξι και μισή έχει πια καταμετρηθεί το 12% των εκλογικών τμημάτων. Εκείνη τη στιγμή το κόμμα του Ερντογάν έχει 54% και οι κεμαλικοί «σοσιαλδημοκράτες» είναι στήθος με στήθος με την εθνικιστική ακροδεξιά, διεκδικώντας τη δεύτερη θέση. Τα στελέχη και οι αναλυτές του καναλιού στριμώχνονται μπροστά στα μόνιτορ, κοιτούν τα νούμερα και φεύγουν χλωμοί και αμίλητοι. «Για πολλούς ανθρώπους το αποψινό αποτέλεσμα θα είναι πολύ δύσκολο να χωνευτεί», μου ψιθυρίζει ένας βετεράνος δημοσιογράφος του καναλιού. Αλλά εγώ άλλο παρατηρούσα. Τα ποσοστά που έδιναν οι υπολογιστές από τις εκλογικές περιφέρειες αποκάλυπταν στα μάτια μου το αληθινό, απλό μυστικό της Τουρκίας. Όταν σε μια χώρα ένα κόμμα, το ΜΗΡ για παράδειγμα, μπορεί να πάρει 1% σε κάποιες εκλογικές περιφέρειες και 45% σε κάποιες άλλες, όταν το βασικό κόμμα της αντιπολίτευσης παίρνει 35% στη Σμύρνη αλλά σχεδόν 0% σε πολλές από τις ανατολικές επαρχίες, είναι φανερό ότι το κοινωνικό, πολιτιστικό και εθνικό μωσαϊκό της Τουρκίας δεν μοιάζει με καμίας άλλης χώρας.

Τα νούμερα αναδεικνύουν και τον λόγο της ηγεμονίας του ΑΚΡ. Είναι το μόνο κόμμα που ψηφίζεται σε όλη την Τουρκία, που παίρνει 70% στην Καισάρεια και το Ικόνιο, 50% στις περιοχές των Κούρδων, αλλά ακόμη και στην Άγκυρα κερδίζει με 45%, και στη Σμύρνη, το ρεπουμπλικανικό προπύργιο, δεν πέφτει κάτω από 30%…

Έξω, το πάρτι εξελίσσεται σε κηδεία. Οι περισσότεροι καλεσμένοι, «λευκοί Τούρκοι» των ελίτ της Πόλης, δεν έχουν όρεξη ούτε να πουν πολλά ούτε να μείνουν πολύ. Ο βασικός αρθρογράφος της «Τurkish Daily Νews» έχασε το στοίχημα- ένα καλό κοστούμι- που είχε βάλει με τον αρχισυντάκτη του. Πίστευε – και το έγραφε- ότι από τις εκλογές θα προέκυπτε κυβερνητική συμμαχία κεμαλιστώνεθνικιστών. Έπεσε 100 έδρες έξω…

Ο Τσενγκίζ Τσαντάρ, ο γνωστός προοδευτικός αρθρογράφος, είναι η φωνή της είρωνος λογικής στα πηγαδάκια. «Υπέροχα αποτελέσματα… Τι περιμένατε; Ότι ο λαός θα αποδοκιμάσει μια κυβέρνηση που του προσέφερε οικονομική ευημερία και θα επιδοκιμάσει τους οπαδούς των στρατιωτικών πραξικοπημάτων;».

Εξαφανίστηκε ο Ντενίζ Μπαϊκάλ
Οι πολιτικοί από τα κόμματα που έχασαν αραιώνουν από τα πάνελ προτού πέσει η νύχτα. Ο ίδιος ο Ντενίζ Μπαϊκάλ, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, ο άνθρωπος που οδήγησε σε εκτροπή την ψηφοφορία για την εκλογή Γκιουλ προσφεύγοντας στο Συνταγματικό Δικαστήριο και που θεώρησε τα μεγάλα συλλαλητήρια κατά της μαντίλας ως προάγγελο μεγάλης νίκης, εξαφανίστηκε. Δεν βγήκε από το σπίτι του όλη νύχτα και αρνήθηκε να δει δημοσιογράφους.

Μάθημα κοινωνικής ιστορίας
Τι είναι λοιπόν το φαινόμενο Ερντογάν; Πώς κατόρθωσε ένα νεοπαγές κόμμα να εμπεδώσει τόσο γρήγορα μια τόσο ευρεία πλειοψηφία; Ποιο είναι το μυστικό του; Ο συνομιλητής μου, από τους πιο γνωστούς καθηγητές στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου, μου κάνει ένα μικρό, δωρεάν μάθημα κοινωνικής ιστορίας: «Ο Ερντογάν είναι ο κληρονόμος του Μεντερές και του Οζάλ ταυτόχρονα. Είναι η τρίτη απόπειρα στην τουρκική ιστορία να επικρατήσει ο κανόνας της δημοκρατίας επί των αρχών του ρεπουμπλικανισμού, που πιστεύει ότι η δημοκρατία είναι ακίνδυνη μόνο όταν επιτηρείται διακριτικά με τα όπλα του κεμαλικού στρατού. Η διαφορά του από τους δύο προηγούμενους είναι ότι δεν εκπροσωπεί μόνο την προσδοκία των ευσεβών μη προνομιούχων, των “μαύρων Τούρκων”, αλλά και μια νέα, ανερχόμενη μεσαία τάξη που είναι με το Ισλάμ επειδή μισεί την καταπιεστική κεμαλική γραφειοκρατία που την απέκλειε από τα προνόμιά της τόσες δεκαετίες. Και εκπροσωπεί επίσης, όπως δείχνουν και τα εκλογικά αποτελέσματα, την προσδοκία των μειονοτήτων, από τους Αρμένιους και τους Ρωμιούς ώς τους Κούρδους, να εγγραφούν στην Τουρκική Δημοκρατία ως ισότιμοι πολίτες, με αναγνωρισμένα δικαιώματα». «Επιτυχία εγγυημένη, λοιπόν;», τον ρωτώ. «Όχι, ο Ερντογάν καλείται να αποδείξει αν είναι εφικτό να ωθήσει την Τουρκία προς τον εκδημοκρατισμό της χωρίς ισχυρό εξωτερικό κίνητρο. Όσο η Ευρώπη κρατούσε την πόρτα μισάνοιχτη, ο Ερντογάν ήταν ασφαλής. Αν η πόρτα κλείσει, θα κλείσει στα μούτρα του».

Στο μεταξύ το πάρτι είχε σχολάσει. Και στο πεζοδρόμιο απέναντι από το τηλεοπτικό κτίριο τα παιδιά της γειτονιάς, μιας γειτονιάς μεταναστών που ψήφισε Ερντογάν σε ποσοστό 60%, έχουν μαζευτεί σιωπηλά και κοιτούν τις λιμουζίνες να φεύγουν…


Τα βρίσκει με τους στρατηγούς

Συμβιβασμό με τους στρατηγούς στο θέμα της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας «έδειξε» χθες ο Ταγίπ Ερντογάν. Η χθεσινή δήλωση του Τούρκου πρωθυπουργού Ταγίπ Ερντογάν για το θέμα της εκλογής Προέδρου έπειτα από τη συνάντησή του με τον Αχμέτ Σεζέρ ήταν σημαντική
«Νομίζω ότι θα το λύσουμε χωρίς να δώσουμε αφορμή για ένταση», είπε, αφήνοντας να εννοηθεί πως η προεκλογική δήλωσή του ότι θα επιδιώξει συμβιβασμό εξακολουθεί να ισχύει. Ο Ερντογάν άφησε όμως και ένα παραθυράκι ανοιχτό: «Πρέπει να μιλήσω και με τον Αμπντουλάχ Γκιουλ, γιατί η άποψή του είναι σημαντική», είπε, δίνοντας ξανά τροφή στη σεναριολογία. Γεγονός είναι ότι μετά τη θριαμβευτική νίκη του ΑΚΡ, που απέσπασε ποσοστό 46,5% των ψήφων και 340 έδρες, η βάση του κόμματος ζητεί επιμονή στην υποψηφιότητα Γκιουλ θεωρώντας ότι αυτό είναι το σαφές μήνυμα των εκλογών. Πολιτικοί αναλυτές ωστόσο εκτιμούν ότι τελικά ο Τούρκος πρωθυπουργός θα επιλέξει τον εύκολο δρόμο του συμβιβασμού, αλλά θα ζητήσει συμβιβασμό και από την αντιπολίτευση: ο νέος Πρόεδρος να προέρχεται από τις τάξεις του κόμματος. Μέσα σε αυτό το παιχνίδι ελπίζουν ότι θα διαδραματίσουν ρυθμιστικό ρόλο και τα δύο κόμματα που κατάφεραν να μπουν τελικά στη Βουλή: το ΜΗΡ που αποσπά 71 έδρες και το φιλοκουρδικό DΤΡ που εκλέγει 23 ανεξάρτητους βουλευτές. Ήδη χθες ο ακροδεξιός ηγέτης Ντεβλέτ Μπαχτσελί έκανε την πρώτη του κίνηση, στέλνοντας καθαρό μήνυμα προς τον Ταγίπ Ερντογάν: «Θα διαδραματίσουμε έναν εποικοδομητικό ρόλο· ελπίδα μας είναι να αντιληφθούν όλοι ότι η Τουρκία δεν μπορεί πλέον να διοικείται με καβγάδες, επιμονές και γινάτι». Το ΜΗΡ γνωρίζει τώρα ότι χωρίς την παρουσία 367 βουλευτών, το ΑΚΡ δεν μπορεί να εκλέξει Πρόεδρο. Αν λοιπόν το κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν προσφύγει στο ακροδεξιό κόμμα, τότε το ΜΗΡ θα έχει την ευκαιρία να θέσει και τους δικούς του όρους. Πρόκειται ασφαλώς για ένα κόμμα που ζητεί την άμεση επέμβαση στο βόρειο Ιράκ κατά του ΡΚΚ, δεν κάνει «παραχωρήσεις» στα θέματα του Αιγαίου και ζητεί τη δημιουργία δύο κρατών στην Κύπρο.

Θα συνεργασθούν
Δεν σημαίνει ωστόσο ότι για να συνεργαστεί το ΜΗΡ με το ΑΚΡ θα πρέπει πρώτα ο Ταγίπ Ερντογάν να κρεμάσει τον Οτζαλάν! Άλλωστε ο Μπαχτσελί ήταν ο ίδιος στην εξουσία όταν συνελήφθη ο Οτζαλάν, αλλά δεν τον απαγχόνισε… Πάντως πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι με τα σημερινά δεδομένα η πιο πιθανή συνεργασία είναι μεταξύ αυτών των δύο κομμάτων, έστω κι αν υπάρχουν τόσες διαφορές μεταξύ τους. Για το ΜΗΡ αρχίζει μια νέα περίοδος και θα προσπαθήσει να αυξήσει ακόμη περισσότερο τα ποσοστά του, χρησιμοποιώντας τον εθνικιστικό λόγο του. Άλλωστε τώρα θα το βοηθά σε αυτό και η παρουσία του φιλοκουρδικού DΤΡ στην Βουλή. Έπειτα από κάθε σύγκρουση στην Εθνοσυνέλευση, ελπίζουν ότι θα μετρούν αύξηση των ποσοστών τους! Το φιλοκουρδικό κόμμα
Ανοίγματα προς το ΑΚΡ έκαναν χθες και οι βουλευτές του DΤΡ, οι οποίοι μπήκαν στη Βουλή διά της πλαγίας οδού. Παρ΄ ότι το όριο του 10% τέθηκε ειδικά για να εμποδιστούν οι Κούρδοι να μπουν στη Βουλή, βρήκαν το παραθυράκι τού ανεξάρτητου καταφέρνοντας να ξεγελάσουν το εκλογικό σύστημα. Τώρα οι 23 ανεξάρτητοι του DΤΡ θα σχηματίσουν κοινοβουλευτική ομάδα και θα αποτελέσουν το τέταρτο κόμμα στη Βουλή.

Πάντως οι βουλευτές του DΤΡ δηλώνουν έτοιμοι να συνεργαστούν εντός του Κοινοβουλίου, υποσχόμενοι ότι δεν θα προκαλέσουν προβλήματα και ένταση.


Ανάγκη συνεργασίας ΕλλάδαςΤουρκίας

ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ συνεργασίας Ελλάδας- Τουρκίας τόνισε στο συγχαρητήριο τηλεφώνημά του στον κ. Ερντογάν ο κ. Καραμανλής σημειώνοντας πως «το αποτέλεσμα των εκλογών θα συμβάλει ώστε η Τουρκία να συνεχίσει τη μεταρρυθμιστική της προσπάθεια και βέβαια την υλοποίηση των δεσμεύσεών της που έχει αναλάβει στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής της προοπτικής. Η Ελλάδα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθεί και στηρίζει ενεργά αυτήν την προσπάθεια. Μια Τουρκία που προχωρά στον δρόμο της δημοκρατίας και της Ευρώπης και αποδεικνύει στην πράξη τον σεβασμό της στο Διεθνές Δίκαιο και τις Συνθήκες είναι προς το συμφέρον τόσο του τουρκικού λαού όσο και ολόκληρης της γειτονιάς μας».

Την ελπίδα του να συνεχιστεί με αποφασιστικότητα η πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε ο Γ. Παπανδρέου στην επιστολή του προς τον κ. Ερντογάν σημειώνοντας μεταξύ άλλων ότι «οι σχέσεις καλής γειτονίας, ο σεβασμός του Διεθνούς Δικαίου, η επίλυση του Κυπριακού, όπως και ο σεβασμός των δικαιωμάτων του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποτελούν την επισφράγιση μιας κοινής πορείας προς ένα κοινό μέλλον, για το κοινό καλό των δύο λαών μας».


Βατικανό: Το καλύτερο αποτέλεσμα

ΚΑΝΕΝΑΝ δεν άφησε αδιάφορο το εκλογικό αποτέλεσμα στην Τουρκία. Από τις ΗΠΑ έως τη Γαλλία και το Βατικανό, όλοι είχαν ένα μήνυμα να στείλουν στον Ταγίπ Ερντογάν- όχι όμως απαραίτητα το ίδιο μήνυμα. Ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο τόνισε πως ο Ερντογάν «έχει δεσμευτεί προσωπικά για τη συνέχιση της πορείας της Τουρκίας προς την Ε.Ε.».

Η Βρετανία, ένας από τους πλέον ένθερμους υποστηρικτές της ενταξιακής προοπτικής της Τουρκίας, κάλεσε την Ευρώπη «να απλώσει το χέρι στη νέα κυβέρνηση της Τουρκίας όταν σχηματιστεί». Στην αντίπερα «όχθη», η Γαλλία εξέφρασε την ευχή να συνεχιστούν «οι πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για τον εκσυγχρονισμό της Τουρκίας», ώστε να μπορέσει η χώρα να προχωρήσει σε μία «προνομιακή σύμπραξη» με την Ε.Ε. Η αντίδραση των ΗΠΑ στο εκλογικό αποτέλεσμα ήταν μάλλον λιτή: η Ουάσιγκτον χαιρέτισε απλώς τις «ελεύθερες και δίκαιες» εκλογές, προσθέτοντας πως «η Τουρκία παραμένει σημαντικός σύμμαχος των ΗΠΑ». Το Βατικανό θεωρεί ότι η εκλογική νίκη του Ερντογάν στην Τουρκία είναι «το καλύτερο αποτέλεσμα για την Ευρώπη και για τις χριστιανικές εκκλησίες».


Η τουρκική πολιτική ζωή έγινε προβλέψιμη

Η ΤΟΥΡΚΙΑ προοδεύει και εξομαλύνεται. Το γεγονός αυτό διαπιστώνεται από μια ένδειξη: για πρώτη φορά στη χώρα αυτή, οι δημοσκοπήσεις που δημοσιεύτηκαν πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 22ας Ιουλίου βγήκαν σωστές. Η τουρκική πολιτική ζωή έγινε προβλέψιμη.

Αντίθετα από τους φόβους των ελίτ της χώρας, η καθαρή νίκη του «πρώην ισλαμιστικού» ΑΚΡ δεν σημαίνει πως έχει τα χέρια του ελεύθερα για να εφαρμόσει κάποια «κρυφή ισλαμιστική ατζέντα». Πρώτα επειδή το ΑΚΡ προχώρησε ακόμη περισσότερο προς το κέντρο στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Έπειτα, επειδή δεν φτάνει μόνο του το όριο των δύο τρίτων των εδρών που είναι απαραίτητες για να εκλέξει τον πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Η καθαρή νίκη του ΑΚΡ επιτρέπει επίσης να κρατηθούν στην άκρη στο κοινοβούλιο οι «Γκρίζοι Λύκοι», οι υπερεθνικιστές του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ). Και αν οι Κούρδοι εθνικιστές του Κόμματος της Δημοκρατικής Κοινωνίας (DΤΡ), προσκείμενοι στο αυτονομιστικό ΡΚΚ, κάνουν την είσοδό τους στο κοινοβούλιο, δεν έχουν κανένα λόγο να χαίρονται: το 42% των ψήφων του ΑΚΡ στην κουρδική «πρωτεύουσα», το Ντιγιάρμπακιρ, δείχνουν πως ο πληθυσμός, κουρασμένος από τη σύγκρουση, θέλει τη σταθερότητα. Τα αποτελέσματα αυτά θα ενισχύσουν τον κ. Ερντογάν στην αντίθεσή του σε οποιαδήποτε στρατιωτική περιπέτεια στο Βόρειο Ιράκ, ένα σενάριο που προωθείται από τους στρατηγούς και από τα περισσότερα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, σε σημείο να μοιάζει αναπόφευκτο.

Ο κ. Ερντογάν ανακοίνωσε εξάλλου με σαφήνεια «τη συνέχιση του ευρωπαϊκού δρόμου» της Τουρκίας.

Στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτοί που αντιτίθενται στις διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, αν δεν μπορούν να υποστηρίξουν την ένταξη, θα πρέπει τουλάχιστον να σταματήσουν τις δηλώσεις ότι την απορρίπτουν.


Η μαντίλα δεν είναι τόσο θρησκευτικό σύμβολο όσο κοινωνικό

Η ΣΥΝΑΔΕΛΦΟΣ, αρθρογράφος της «Χουριέτ», που στέκει με το ποτό στο χέρι δίπλα μου την ώρα που στις οθόνες φθάνουν οι εικόνες από την Άγκυρα, με τα ζεύγη Ερντογάν και Γκιουλ να αποθεώνονται έξω από την έδρα του ΑΚΡ, με κοιτάζει με απελπισία: «Δεν θα το συνηθίσω ποτέ αυτό το θέαμα. Οι ηγέτες της χώρας μου και δίπλα τους γυναίκες με σφιχτοδεμένη τη μαντίλα».

«Τι είναι τελικά η μαντίλα στα μάτια σας;», ρωτάω έναν γνωστό σχολιαστή του Κanal D. «Δεν είναι τόσο θρησκευτικό σύμβολο», μου απαντά, «όσο κοινωνικό». Που σημαίνει ότι αν οι φτωχές, μαντιλοφορούσες μάνες στο παρελθόν, που ήταν και κατά πολύ περισσότερες, δεν ενοχλούσαν κανέναν, οι πλούσιες γυναίκες, οι γυναίκες της νέας, ανερχόμενης, αστικής τάξης που πλουτίζει αξιοποιώντας τις ευκαιρίες της παγκοσμιοποίησης, χωρίς να αποζητά την εύνοια, την προστασία και τα βερεσέ δάνεια της κεμαλικής γραφειοκρατίας, όπως οι παλιές ελίτ, αυτές οι γυναίκες τρομοκρατούν. Όπως τα κορίτσια που ζητούν να μπουν στα πανεπιστήμια με τη μαντίλα τους. «Η μάνα μου που ήταν αγράμματη και φορούσε μαντίλα δεν τους ενοχλούσε. Η μαντίλα της ήταν το σύμβολο της φτώχειας της. Η δική μου μαντίλα, με την οποία θέλω να κάνω ανώτατες σπουδές, είναι αφόρητη πρόκληση. Αμφισβητεί την κοινωνική τους θέση και τα προνόμιά τους», μου έλεγε μια κοπέλα στην προεκλογική συγκέντρωση του ΑΚΡ στην Κωνσταντινούπολη.