[ Διαστάσεις ] «Η Τουρκία έχει θέση στην Ευρώπη»

«Είμαι συγγραφέας και ο ορίζοντάς μου είναι η ηθική. Με θεωρώ έναν ταπεινό υπηρέτη της τέχνης του ευρωπαϊκού μυθιστορήματος. Αφού το ξεκαθαρίσαμε αυτό, εντάξει, ας μιλήσουμε για την πολιτική». Ορχάν Παμούκ.

Αυτή την περίοδο ο βραβευμένος με Νόμπελ Τούρκος συγγραφέας τελειώνει το νέο μυθιστόρημά του «Το μουσείο της αθωότητας». Βρίσκεται στο Παρίσι και από εκεί αποφεύγει να μιλήσει για τις τουρκικές εκλογές, τα κόμματα δεν τον πολυαπασχολούν, προτιμά μια πιο ευρεία συζήτηση. Αν και τους περισσότερους μήνες ζει στο εξωτερικό, έπειτα από τις απειλές που δέχθηκε από τους υπερεθνικιστές, φαίνεται να «επιστρέφει» πολύ πιο συχνά στη χώρα του. «Μου συμβαίνει ένα περίεργο πράγμα», λέει στην εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα». «Όταν βρίσκομαι στην Τουρκία μού βγαίνει η ευρωπαϊκή, δυτική πλευρά μου. Στο εξωτερικό, όμως, αισθάνομαι πολύ έντονα την τουρκική ψυχή μου και μάλιστα με έναν σχεδόν δεσποτικό τρόπο». Υπό το βάρος αυτής της διττής συναισθηματικής ταυτότητας ο Παμούκ δεν έχει καμία αμφιβολία: η Τουρκία πρέπει να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μόνο έτσι, λέει, η χώρα του θα έχει μια αξιοπρεπή δημοκρατική ζωή, η οικονομία θα αναπτύσσεται και τα ανθρώπινα δικαιώματα θα γίνονται σεβαστά, ο στρατός δεν θα επεμβαίνει στην πολιτική σφαίρα και η κοινωνία θα γίνει επιτέλους ελεύθερη και πολιτισμένη. Για όλα αυτά, ωστόσο, υπάρχει μια προϋπόθεση: αν η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας τόπος του Χριστιανισμού, η Τουρκία δεν μπορεί να έχει καμία σχέση. Αν, όμως, βασίζεται στις αρχές της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού τότε η θέση της Τουρκίας πρέπει να είναι εκεί.

Στο «Χιόνι», ένας καθηγητής πανεπιστημίου δολοφονείται από έναν φανατικό επειδή δεν επέτρεπε στις φοιτήτριές του να φορούν μαντίλα στην αίθουσα. Το μυθιστόρημα που του χάρισε διεθνή αναγνώριση γεννάει πάντα την ίδια ερώτηση: Τι πιστεύει ο ίδιος για τη μαντίλα; Δεν ταυτίζεται μόνο με τον φονταμενταλισμό, απαντά, έχει σχέση και με την παράδοση και πιθανότατα στην Τουρκία δεν τη φορούν μόνο οι γυναίκες που υποστηρίζουν το συντηρητικό κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και αυτές που ψηφίζουν τους σοσιαλδημοκράτες. Μια ακαδημαϊκή λύση, προσθέτει, που θα επιβληθεί από ψηλά, μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα. Αλλά ο ίδιος δεν έχει έτοιμη μια λύση. «Οποιαδήποτε υπόδειξη ως απόλυτη θέση θα έμοιαζε με τη γνώμη ενός ηλίθιου που θα ήθελε να επιβάλει τις ιδέες του», λέει. Υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι αυτοί που επωφελούνται από πάσης φύσεως απαγορεύσεις είναι οι φονταμενταλιστές και προσθέτει ότι τα προβλήματα αυτού του είδους, που αφορούν διαφορετικούς τρόπους σκέψης, πρέπει να προσεγγίζονται με ευαισθησία και κατανόηση. «Προσπαθώ να το κάνω στα βιβλία μου υιοθετώντας τις απόψεις των πολλών. Σκέφτομαι, για παράδειγμα, τα διάφορα πρόσωπα από το μυθιστόρημά μου ΄΄Το όνομά μου είναι Κόκκινο΄΄. Πάντως, από την επιβολή της μαντίλας κέρδισαν πάντα οι άνδρες. Οι γυναίκες μένουν πάντα απροστάτευτες».