[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Σύγχυση για την οικονομία

Τα τελευταία χρόνια κι έως τώρα τουλάχιστον, η «δημόσια συζήτηση» για την οικονομία σπάνια φωτίζει τα πραγματικά προβλήματα και το βάθος τους. Ποια είναι ακριβώς τα επιτεύγματα, ποιο το πραγματικό τους κόστος- κοινωνικό και οικονομικό- ποιες οι ευκαιρίες που κινούνται στον ορίζοντα, τι δυσχέρειες διαγράφονται; Αυτά και άλλα που συναρτώνται με την εσωτερική λειτουργία της οικονομίας δεν γίνονται συνήθως αντικείμενο σοβαρής και αντικειμενικής διαβούλευσης. Δεν είναι, λοιπόν, και τόσο περίεργο που κυβερνήσεις και αντιπολίτευση, για να ενισχύσουν την περιορισμένη αξιοπιστία τους, όλο και συχνότερα καταφεύγουν στις εκθέσεις διεθνών οργανισμών.

Η τακτική αυτή, όμως, οδηγεί σε σύγχυση. Οι αναφορές σε αυτές τις εκθέσεις είναι αποσπασματικές και επιλεκτικές. Είτε πρόκειται για τον ΟΟΣΑ, την Παγκόσμια Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ή τον Μoody΄s κ.λπ., οι οργανισμοί αυτοί δεν προτείνουν ολοκληρωμένες πολιτικές για την οικονομία. Προτρέπουν στη διαχείριση συγκεκριμένων προβλημάτων που αφορούν, π.χ., τη δημοσιονομική ευταξία, στον βαθμό μάλιστα που αυτή επηρεάζει τη σχέση της ελληνικής οικονομίας με τη διεθνή, την πιστοληπτική ικανότητα κ.ά.

Έτσι, η κυβερνητική πλευρά αντλεί επιχειρήματα θριαμβολογίας, π.χ. από την Έκθεση για την άρση της ευρωπαϊκής επιτήρησης, υπογραμμίζοντας τις προτροπές για ευέλικτες εργασιακές σχέσεις και παραμερίζοντας την προτροπή για ένα άλλο, περισσότερο σύγχρονο κι αποδοτικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αντιστοίχως, η αντιπολίτευση προτιμά τις αναφορές, π.χ., για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας, για τη διαφάνεια, το δίχτυ κοινωνικής προστασίας, τις άλλες διαρθρωτικές παρεμβάσεις, που όμως προϋποθέτουν σοβαρούς μακροχρόνιους σχεδιασμούς και ευρύτερες κοινωνικές συναινέσεις, τις οποίες μάλλον δεν προτίθεται να υποστηρίξει.

Με την αποσπασματική, επιλεκτική αναφορά σε στενές τεχνοκρατικές προσεγγίσεις, διαπιστώνουμε ότι αποφεύγεται η συζήτηση επί της ουσίας της πολιτικής στην οικονομία, η αντιπαράθεση για τις επιλογές και τις προτεραιότητες στην ανάπτυξη.

ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ

και αντιπολίτευση, για να ενισχύσουν την περιορισμένη αξιοπιστία τους, όλο και συχνότερα καταφεύγουν στις εκθέσεις διεθνών οργανισμών

Η τεχνοκρατική ερμηνεία ίσως οδηγεί σε μέτρα εξυγίανσης ή άμεσης εξισορρόπησης κάποιων συγκυριακών μεγεθών. Η αναπτυξιακή όμως προσέγγιση είναι περισσότερο στοχαστική, πολιτική και οραματική, διότι συνδέεται με τις δυνάμεις της κοινωνίας και της ευρύτερης οικονομίας. Απαιτεί σχεδιασμούς για την παιδεία, την οργάνωση των θεσμών της οικονομίας, τον εκσυγχρονισμό της γραφειοκρατίας, του φορολογικού συστήματος, την επιχειρηματικότητα, την επενδυτική ασφάλεια, την τεχνολογία και, ασφαλώς, για την απασχόληση και την κοινωνική γαλήνη. Ένα συνολικό πλέγμα.

Ο σχεδιασμός της ανάπτυξης είναι ελληνική, δική μας πολιτική υπόθεση. Η ευθύνη αυτή δεν εξάγεται ούτε οι λύσεις εισάγονται. Μας δίδονται μόνο κάποιες «στενές» συνταγές και κάποιοι τεχνικοί περιορισμοί που συνδέονται με τη διεθνοποιημένη οικονομία και τη συμμετοχή μας στην Ε.Ε.

Κάποτε, πριν από αρκετές δεκαετίες, τέτοιου είδους πρακτικές θα μπορούσαν εύκολα να γίνουν κατανοητές. Δεν διαθέταμε τότε ούτε πολλούς ούτε πραγματικά αξιόπιστους ερευνητικούς φορείς, ικανούς να παράξουν σχέδια και προτάσεις για την οικονομική πολιτική. Η σημερινή όμως πραγματικότητα διαφέρει, αν και παρουσιάζονται προβλήματα αλληλοεπικάλυψης στις μελέτες, τις έρευνες και τους σχεδιασμούς. Επανειλημμένως έχω αναφερθεί από τη στήλη αυτή σε φορείς όπως το ΙΟΒΕ, το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, το Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και Προβλέψεων. Το ΚΕΠΕ είναι ίσως η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση μοχλού παραγωγής μελετών για την ανάπτυξη. Το πρόβλημα, όμως, παραμένει. Δεν αξιοποιούνται τα ευρήματα και οι προτάσεις τους ούτε διαμορφώνεται μια «ομπρέλα» για τη δημόσια συζήτηση, αντιπαράθεση, επεξεργασία τους. Γιατί δεν αξιοποιούμε τις ευκαιρίες που μας παρέχονται για πιο ώριμο, ειλικρινή και παραγωγικό πολιτικό λόγο;

Από την ανεπαρκή συνεργασία στην έρευνα δημιουργούνται σπατάλες σε πόρους και ανθρώπινο δυναμικό. Παράδειγμα τα ερευνητικά κέντρα των τραπεζών, όπου παράγονται ταυτοχρόνως από πολλές πλευρές παρεμφερείς έρευνες, για να καλύψουν παρεμφερείς ανάγκες, επικεντρωμένες στις στενές, συνήθως βραχυπρόθεσμες προκλήσεις του κλάδου τους. Ένας αυστηρότερος συντονισμός στο ερευνητικό έργο των τραπεζών, μαζί με το κριτήριο της συμπληρωματικότητας, θα εξυπηρετούσαν καλύτερα και την οικονομία και τους κλαδικούς στόχους. Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος.