[ 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ] Ευτυχώς, τίποτα στην τέχνη δεν είναι αντικειμενικό

Το ντοκιμαντέρ είναι ένα παράθυρο στον κόσμο, αντίδοτο στο παραμορφωτικό παράθυρο της τηλεόρασης, λέει η Λουκία Ρικάκη (σκηνοθέτις κινηματογράφου, θεάτρου, σεναριογράφος, γνώστης του μάρκετινγκ) που διευθύνει εδώ και επτά χρόνια το Εcofilms Φεστιβάλ Ρόδου (εφέτος έγινε από 19-24 Ιουνίου), στο οποίο παρουσιάζονται «αλλιώτικα» ντοκιμαντέρ.

Επτά χρόνια Εcofilms. Απολογισμός;

Χρέος στα ποτάμια που φροντίζουν την υγρασία του μυαλού και της ψυχής μας και μας υποχρεώνουν σε μία εύφορη ύπαρξη, εδώ και 7 χρόνια σκαρώνουμε αυτό το Φεστιβάλ στην ομορφιά της Ρόδου που είναι γεμάτη εκπλήξεις.

Γιατί το ντοκιμαντέρ ενδιαφέρει πιο πολύ τον κόσμο σήμερα απ΄ ό,τι παλιότερα;

Γιατί μάλλον τον κούρασε η μυθοπλασία, γιατί η πραγματικότητα σκαρώνει ίσως πιο ενδιαφέροντα σενάρια. Γιατί τα ντοκιμαντέρ των δημιουργών με στρατευμένη υπογραφή παίρνουν περισσότερα ρίσκα.

Παραμένει, όμως, δύσκολη η διανομή του στις κινηματογραφικές αίθουσες…

Οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής έχουν τον έλεγχο της διανομής. Δημιουργείται έτσι μία παραμορφωτική εικόνα του γούστου και των επιλογών του κοινού.

Κάποτε θεωρούσαμε ότι ντοκιμαντέρ ίσον με φολκλόρ θεματολογία ή ταινίες για το… ζωικό, φυτικό βασίλειο…

Η τηλεόραση είχε επιβάλει αυτό το είδος ενώ βέβαια υπήρχαν πάντα πολύ αξιόλογες δημιουργικές ταινίες, οι οποίες όμως δεν είχαν πρόσβαση στην εμπορική διανομή.

Υπάρχει αντικειμενικό ντοκιμαντέρ;

Νομίζω ότι είναι ψευδοπρόβλημα. Τίποτα στην τέχνη δεν είναι αντικειμενικό και ευτυχώς γιατί τότε πού είναι η υπέρβαση, η έμπνευση; Για μένα υπάρχει η ηθική στάση του δημιουργού με την οποία προσεγγίζει την αλήθεια και προστατεύει το υλικό του από την τηλεοπτική «κιτρινίλα».

Πόσο στο ντοκιμαντέρ πρέπει να φαίνεται η προσωπική ματιά και άποψη του σκηνοθέτη;

Επιβάλλεται κάθε έργο τέχνης που σέβεται τον εαυτό του να έχει την υπογραφή του δημιουργού του, ο οποίος να παίρνει σαφή ηθική θέση απέναντι στο θέμα.

Καλό ντοκιμαντέρ ίσον: Μια ταινία με στρατευμένη ηθική και αισθητική θέση, με τολμηρή γραφή και υπογραφή του δημιουργού της.

Κάποιος είπε: «Τα ντοκιμαντέρ είναι η αλήθεια των αδικημένων»…

Ναι. Αν η ζωή αυτή μας έταξε να δουλεύουμε με τα υλικά της τέχνης, να θυμόμαστε ότι στην ίδια αυτή τη ζωή οφείλουμε να επιστρέφουμε τα διπλά από αυτά που πήραμε με σεβασμό και αγάπη.

Τι σημαίνει ντοκιμαντέρ εικαστικού ενδιαφέροντος;

Εκείνο που προτείνει μία αισθητική με μεγαλύτερη αναζήτηση από την απλή καταγραφή.

Ανθρωπολογικό ντοκιμαντέρ τι σημαίνει;

Στα πανεπιστήμια ορίζεται ως εκείνο που καταγράφει τη συνθήκη της ανθρώπινης ύπαρξης και τη δραστηριότητά της στην κοινωνική ομάδα. Αλλά στην τέχνη τα εκφραστικά είδη σκαρώνουν τη δική τους γραμματική.

Μπορεί να δει κάποιος «πού πάει» ο κόσμος σήμερα μέσα από τα ντοκιμαντέρ;

Το ντοκιμαντέρ είναι ένα παράθυρο στον κόσμο, αντίδοτο στο παραμορφωτικό παράθυρο της τηλεόρασης και γενικά της μαζικής ενημέρωσης, της διαφήμισης κ.λπ.

Πώς «μυρίζεστε» τα ενδιαφέροντα ντοκιμαντέρ;

Για μένα το βασικό κριτήριο είναι η αισθητική και άρα η ηθική πρόταση.

Πώς βλέπετε το ελληνικό ντοκιμαντέρ, αναπτύσσεται ως κινηματογραφικό είδος;

Γίνονται πολύ καλές δουλειές και άλλες δυστυχώς ακόμη αλληθωρίζουν στο τηλεοπτικό φορμά, κυρίως γιατί η τηλεόραση εξακολουθεί να είναι ο βασικός χρηματοδότης.

Είναι ένα βήμα προβολής του ελληνικού ντοκιμαντέρ το Εcofilms;

Προσπαθούμε, αλλά υπάρχει αυτή η παράλογη νομοθετική ρύθμιση που επιβάλλει στις ταινίες ντοκιμαντέρ που θέλουν να διεκδικήσουν στη συνέχεα μια κρατική διάκριση να κάνουν υποχρεωτικά την πρώτη προβολή τους στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Γιατί η ελληνική κοινωνία δεν δείχνει ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση σε θέματα οικολογίας;

Γιατί δυστυχώς το συνώνυμο της υποτιθέμενης οικονομικής ευμάρειας είναι η απώλεια ιστορικής μνήμης, η εύκολη και εύπεπτη αντιμετώπιση της καθημερινότητας του τύπου «έλα μωρέ, αυτά συμβαίνουν αλλού, σε άλλες χώρες υπανάπτυκτες, εμένα δεν με πιάνουν».

Πώς βλέπετε ως διευθύντρια και σκηνοθέτις τον κόσμο σήμερα γυρίζοντας σ΄ όλες τις γωνιές της γης για ταινίες;

Με ανοιχτό βλέμμα στο άπειρο… με ασίγαστη περιέργεια, με σεβασμό σε κάθε πολιτισμό.

Τι ψάχνετε εσείς ως σκηνοθέτις όταν γυρίζετε ντοκιμαντέρ; Ένα ταξίδι σε μέρη απροσδόκητα, μία κοινωνική και πολιτική εμπειρία, την επαφή με τους ανθρώπους, καινούργια παράθυρα στη σκέψη και να γίνω καλύτερος άνθρωπος.

Τι είστε πιο πολύ, σκηνοθέτις ταινιών ντοκιμαντέρ ή με υπόθεση;

Φλερτάρω και ερωτεύομαι και τα δύο ανάλογα με την εποχή. Δεν μπορεί κανείς να συμπεριφέρεται μονογαμικά.

Έχει μέλλον το Εcofilms; Έχει, γιατί σέβεται την περιπέτεια της μνήμης. Πιστεύω ότι η αισθητική και ηθική στάση του καθενός πέρα από τα όμορφα πολιτικά λόγια κρίνεται από τις πράξεις του.