Γνώμη Διαβάζοντας δημοσκοπήσεις

Το κύμα των δημοσκοπήσεων του Ιουνίου- ίσως οι τελευταίες πριν μιλήσουν οι κάλπες- έσκασε με πάταγο και προκάλεσε συζητήσεις και αντιπαραθέσεις μεταξύ των αντικρουόμενων προπαγανδιστικών αναγνώσεών τους. Αλλά τι στ΄ αλήθεια μπορούμε να μάθουμε από αυτές; Τι αφήνουν πίσω τους;

Πρώτον, την επίγνωση ότι τις δημοσκοπήσεις δεν πρέπει να τις παίρνει κανείς τοις μετρητοίς. Όχι μόνον επειδή ένα σημαντικό τμήμα των ερωτώμενων, έτσι κι αλλιώς, δεν απαντά. Ούτε μόνον επειδή ένα ακόμη σημαντικότερο τμήμα του εκλογικού σώματος αποφασίζει την τελευταία στιγμή, μέρες ή και ώρες πριν βρεθεί μέσα στο παραβάν του εκλογικού τμήματος. Αλλά κυρίως επειδή, ακόμη και αν όλες οι εταιρείες δημοσκοπήσεων έπαιρναν στα χέρια τους τα ίδια ακριβώς ερωτηματολόγια με πανομοιότυπες απαντήσεις, πάλι θα έδιναν διαφορετικά αποτελέσματα πρόθεσης ψήφου, αφού μεταξύ απαντήσεων των πολιτών και αποτελεσμάτων μιας δημοσκόπησης μεσολαβεί μία πράξη κρίσιμη και απόκρυφη: η περίφημη «στάθμιση του δείγματος», η οποία γίνεται με διαφορετικούς κανόνες, διαφορετικές «υποθέσεις» και κριτήρια από κάθε εταιρεία. Δεύτερον, την επιβεβαίωση ότι, πέρα από «ψαλίδες», «καταλληλότητες», «συσπειρώσεις», «παραστάσεις νίκης» και άλλα δημοσκοπικά σανσκριτικά και παρ΄ όλες τις σημαντικές μεταξύ τους αποκλίσεις, όλες οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν με σαφήνεια την ίδια εικόνα: ένα αρκετά ρευστό σκηνικό, που προλέγει μια εκλογή ανοιχτή μεταξύ δύο αντιπάλων, οι οποίοι εμφανίζονται σχεδόν ισοδύναμοι και που, εκτός συγκλονιστικού απροόπτου, η έκβασή της θα κριθεί τις τελευταίες ημέρες ή και ώρες της εκλογικής καμπάνιας. Όπως συνέβη το 2000 και όχι όπως συνέβη το 2004, όπου το αποτέλεσμα είχε «κλειδώσει» μήνες πριν. Τρίτον, το συμπέρασμα ότι το προβάδισμα που η Νέα Δημοκρατία διατηρεί,

Αν οι όροι του παιχνιδιού δεν αλλάξουν, αν η εκλογική ατζέντα δεν μεταβληθεί δραματικά, η επόμενη Βουλή θα είναι πεντακομματική. Η προοπτική αυτή φαίνεται να μην τρομάζει πια το εκλογικό σώμα. Κι εφόσον επιβεβαιωθεί στην κάλπη, η όποια επόμενη πλειοψηφία θα είναι δύσκολη, εύθραυστη ή ίσως συμμαχική και η επόμενη κοινοβουλευτική περίοδος μάλλον μεταβατική

παρά τη βαθιά απογοήτευση που η διακυβέρνησή της έχει προκαλέσει ακόμη και στους πιστότερους των πιστών της, οφείλεται σε δύο κυρίως παράγοντες: την παρατεταμένα καλή διεθνή οικονομική συγκυρία (που έχει λίγο να κάνει με την ίδια την ελληνική οικονομία και ακόμη λιγότερο με την κυβέρνηση και τα έργα της) και την καλή εικόνα ενός φρεσκοκατεψυγμένου Πρωθυπουργού (ο οποίος απέφυγε τη φθορά της διακυβέρνησης με πρωτότυπο τρόπο: απέχοντας από τη διακυβέρνηση την ίδια). Δεν είναι ασήμαντα πλεονεκτήματα, μα δεν είναι βέβαιο ότι αρκούν.

Και τέταρτον, την πρόβλεψη ότι, αν οι όροι του παιχνιδιού δεν αλλάξουν, αν η εκλογική ατζέντα δεν μεταβληθεί δραματικά, η επόμενη Βουλή θα είναι πεντακομματική. Η προοπτική αυτή φαίνεται να μην τρομάζει πια το εκλογικό σώμα. Κι εφόσον επιβεβαιωθεί στην κάλπη, η όποια επόμενη πλειοψηφία θα είναι δύσκολη, εύθραυστη ή ίσως συμμαχική και η επόμενη κοινοβουλευτική περίοδος μάλλον μεταβατική.

Αυτά προκύπτουν ως περίπου βεβαιότητες από μία μη προπαγανδιστική ανάγνωση των δημοσκοπήσεων. Το αβέβαιο, το μη μετρήσιμο, είναι και το κρισιμότερο. Είναι το ερώτημα: Πού θα κριθούν οι εκλογές; Ποιο θα είναι το «θέμα» τους, το δίλημμα που θα εγκατασταθεί στη συνείδηση των ψηφοφόρων και θα λάβει απάντηση από το εκλογικό αποτέλεσμα; Επ΄ αυτού, οι δημοσκοπήσεις δεν μας βοηθούν και πολύ. Και είναι, νομίζω, προφανές ότι τέτοιο δίλημμα δεν έχει εγκατασταθεί ακόμη στην πολιτική σκηνή. Η αόριστη μεταρρυθμιστική επαγγελία του Κ. Καραμανλή δεν είναι αρκετά πειστική ώστε να λειτουργήσει ως δίλημμα συσπείρωσης, ιδίως όταν η αποτίμηση της ώς τώρα θητείας του βάφεται με όλο και σκοτεινότερα χρώματα. Και ο καταγγελτικός λόγος του Γ. Παπανδρέου συσπειρώνει μεν, δεν αρκεί για να δημιουργήσει πλειοψηφικό ρεύμα δε, ιδίως όσο το ΠΑΣΟΚ φαίνεται να έχει εγκαταλείψει την προσπάθεια στρατηγικής αποσαφήνισης, χάριν μιας στενά εκλογικής τακτικής.

Το παιχνίδι, συνεπώς, είναι και από αυτήν την άποψη, εντελώς ανοιχτό…