Υποψήφιος Νεοελληνική Γλώσσα

Α. Κείμενο

Οι εκπαιδευτικές ανισότητες

Ιστορικά, όπως έχουν δείξει διάφορες έρευνες, η χώρα μας είχε ένα σχετικά «ανοικτό» σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης. Και αυτό με την έννοια πως το ποσοστό των νέων από οικονομικά ασθενείς οικογένειες-κυρίως αγροτικές- που κατόρθωναν να μπουν στο πανεπιστήμιο ήταν, συγκριτικά με χώρες όπως η Γαλλία για παράδειγμα, πολύ υψηλό. Με τη μεταπολεμική εκβιομηχάνιση όμως και την επακόλουθη συρρίκνωση και περιθωριοποίηση του αγροτικού πληθυσμού, το εξισωτικό, δημοκρατικό αυτό χαρακτηριστικό της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης τείνει να εξαφανισθεί. Σήμερα, όλο και περισσότερο, οι αυξανόμενες ταξικές, κοινωνικοοικονομικές ανισότητες μεταφράζονται λίγο- πολύ αυτόματα σε εκπαιδευτικές ανισότητες.

Η έρευνα της ΓΣΕΕ
Για να δώσω ένα παράδειγμα, πρόσφατη έρευνα του ΚΑΝΕΠ (Κέντρο Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής) της ΓΣΕΕ δείχνει καθαρά τη διασύνδεση που υπάρχει μεταξύ γεωγραφικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων στην ελληνική κοινωνία. Με βάση τη στατιστική ανάλυση και επεξεργασία των στοιχείων των αποτελεσμάτων των πανελλαδικών εξετάσεων του 2004, βλέπουμε πως ο βαθμός επιτυχίας και οι πιθανότητες πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση συνδέονται άμεσα με τον βαθμό κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης του νομού από τον οποίον προέρχονται οι μαθητές και μαθήτριες. Σε περιοχές με χαμηλούς δείκτες ανάπτυξης, υψηλή ανεργία και χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα οι εξεταζόμενοι συγκεντρώνουν μικρότερες από τον μέσο όρο πιθανότητες επιτυχίας.

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας έρχονται να συμπληρώσουν τις ήδη υπάρχουσες έρευνες που δείχνουν τις κραυγαλέες κοινωνικές ανισότητες στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Το ότι δηλαδή η πλειονότητα των φοιτητών προέρχεται από εύπορες οικογένειες, ενώ ο αριθμός αυτών που προέρχονται από τα πολυπληθέστερα λαϊκά στρώματα (εργάτες, τεχνίτες, αγρότες) είναι αναλογικά εξαιρετικά χαμηλός. Και αυτή η δυσαναλογία αντί να μειώνεται εντείνεται με τη σημαντική αύξηση των εισαγομένων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση που παρατηρούμε στις δύο τελευταίες δεκαετίες. Δηλαδή, όσο αυξάνεται ο αριθμός των εισακτέων στα πανεπιστήμια τόσο μειώνεται αναλογικά το ποσοστό αυτών που προέρχονται από τα οικονομικά αδύνατα στρώματα. Και τη στρεβλή αυτή λογική συμπληρώνουν και αυξάνουν ιδιωτικές δαπάνες για την παιδεία (φροντιστήρια, ξένες γλώσσες κτλ.) που αντιστοιχούν σε περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ.

Εντείνονται οι ανισότητες
Λαμβάνοντας υπόψη την παραπάνω γενική εικόνα, είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς πως η λεγόμενη δωρεάν παιδεία- όταν δεν συνοδεύεται από συμπληρωματικά, επιπρόσθετα κοινωνικά μέτρα- εντείνει αντί να αμβλύνει τις κοινωνικές ανισότητες. Και αυτό γιατί οι οικονομικά ασθενέστερες τάξεις, και κυρίως οι χαμηλόμισθοι, από τη μια μεριά έχουν λιγότερες πιθανότητες να στείλουν τα παιδιά τους στο πανεπιστήμιο ενώ από την άλλη σηκώνουν αναλογικά μεγαλύτερα φορολογικά βάρη από ό,τι οι εύπορες τάξεις που, ως γνωστόν, μέσω διαφόρων τεχνικών, φοροδιαφεύγουν κατά συστηματικό τρόπο. Με πιο απλά λόγια, έχουμε ένα πανεπιστημιακό σύστημα όπου, όλο και περισσότερο, οι χαμηλόμισθοι-μέσω ενός εξοργιστικά άδικου φορολογικού συστήματος- χρηματοδοτούν τις σπουδές των παιδιών των επιτυχημένων γιατρών, δικηγόρων, αρχιτεκτόνων κτλ.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, η δωρεάν παιδεία δεν επαρκεί για να υπάρξει λιγότερη ανισότητα στον χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Χρειάζονται νέες, ριζικές στρατηγικές σε δύο επίπεδα. Μακροπρόθεσμα, οι εκπαιδευτικές ανισότητες μπορούν να αμβλυνθούν σημαντικά αν οι πόροι για την εκπαίδευση διανέμονται κατά τέτοιο τρόπο που οι περιοχές με χαμηλό δείκτη ανάπτυξης, καθώς και τα σχολεία που βρίσκονται σε λαϊκές συνοικίες, να ενισχύονται πολύ περισσότερο- με καλύτερες υποδομές, ικανότερους δασκάλους, περισσότερο βοηθητικό προσωπικό κτλ. Σήμερα, ως γνωστόν, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Η κατανομή των πόρων
Ενας δεύτερος, πιο άμεσος τρόπος άμβλυνσης των εκπαιδευτικών ανισοτήτων είναι, πέραν της δωρεάν παιδείας, η παροχή υποτροφιών που θα καλύπτει τα έξοδα διατροφής και διαμονής των φοιτητών και φοιτητριών που προέρχονται από οικονομικά ασθενείς οικογένειες.

Αυτό το μέτρο θα δώσει νέες ευκαιρίες σε νέους και νέες που σήμερα δεν μπορούν να σπουδάσουν γιατί οι γονείς δεν έχουν δυνατότητα να καλύψουν τα αυξανόμενα έξοδα μιας ανώτατης παιδείας που κάθε άλλο παρά δωρεάν είναι. Το σύστημα των υποτροφιών μπορεί επίσης να βοηθήσει στη λύση του προβλήματος της λεγόμενης «αιώνιας φοίτησης». Στον βαθμό που μέρος του προβλήματος έγκειται στο ότι πολλοί φοιτητές και φοιτήτριες αναγκάζονται να εργάζονται για να εξοικονομήσουν τα μέσα που θα τους επιτρέψουν να συνεχίσουν τις σπουδές τους, η κατάργηση του συστήματος της αιώνιας φοίτησης θα ήταν εφικτή και δίκαιη μόνο όταν ένα επιλεκτικό σύστημα υποτροφιών συμπληρώνει τη δωρεάν παιδεία για όλους.

Συμπερασματικά, η αναπαραγωγή των κοινωνικών διακρίσεων και ανισοτήτων μέσω μιας υποτιθέμενης δωρεάν παιδείας θα αμβλυνθεί μόνο όταν βρεθούν και υλοποιηθούν οι κατάλληλοι μηχανισμοί που θα ανατρέψουν το ισχύον καθεστώς όπου οι κρατικοί πόροι για την παιδεία κατανέμονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να εντείνουν αντί να αμβλύνουν τις κοινωνικές ανισότητες.

(Από τον ημερήσιο τύπο)

Β. Παραγωγή κειμένου
Θέμα
Η δωρεάν παιδεία αποτελεί θεσμό απαραίτητο στις δημοκρατικές κοινωνίες. Κατά πόσο πιστεύετε ότι ανταποκρίνεται στις υποσχέσεις του; Ποιοι είναι οι παράγοντες που αναστέλλουν την απόλυτη επιτυχία του θεσμού;

Απάντηση
Ναι μεν Η υποχρεωτική εκπαίδευση αποτελεί νόμο, οπότε οι νέοι απ΄ τη μικρή τους ηλικία πρέπει να παρακολουθούν μαθήματα στο σχολείο μέχρι ένα ορισμένο χρονικό διάστημα στο οποίο έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν τις βασικές γνώσεις για τη ζωή τους και μπορούν να κάνουν ελεύθερα τις επιλογές τους.

Η πολιτεία ενδιαφέρεται άμεσα για την ίδρυση σχολικών κτιρίων και για τη χρήση έμπειρου διδακτικού προσωπικού, πανεπιστημιακής μόρφωσης, το οποίο αμείβεται απ΄ αυτήν για την προσφορά του.

Εφαρμόζει κοινό πρόγραμμα μαθημάτων και κοινή οργάνωση σχολείων.

Τα βιβλία είναι κοινά για όλα τα σχολεία.

Η εξεταστέα ύλη είναι καθορισμένη και κάθε φορά προσαρμόζεται ανάλογα με τις συνθήκες και αναζητήσεις της εποχής και τις ανάγκες των μαθητευομένων.

Οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα διδασκόντων και διδασκομένων κατοχυρώνονται μέσα από μια σειρά νόμων.

Ένα ολόκληρο επιτελείο εξειδικευμένων σε θέματα παιδείας (ορισμένο από το Υπουργείο Παιδείας) προσπαθεί να επιλύει τα προβλήματα που δημιουργούνται καθημερινά στο χώρο της εκπαίδευσης, να προτείνει προγράμματα για την αναβάθμιση της και γενικότερα να φροντίζει για την αρμονική της εξέλιξη.

Έτσι με το θεσμό της δωρεάν παιδείας οι μεσαίες και κατώτερες τάξεις ανακουφίζονται οικονομικά και μπορούν να ασχοληθούν σοβαρά με τη μόρφωση, γεγονός που παλιότερα ήταν αδύνατο, αφού η παιδεία ήταν δαπανηρή και κατά συνέπεια προνόμιο των ανώτερων τάξεων.

Αλλά Οι ανάγκες της εποχής άλλαξαν και απαιτούν πολύπλευρη μόρφωση. Η οργανωμένη απ΄ το κράτος παιδεία δεν μπορεί να καλύψει επαρκώς τις νέες παιδευτικές ανάγκες, γιατί επικρατούν ακόμη στην κοινωνία μας πολλές κοινωνικές ανισότητες, που επιδρούν δυσμενώς στη σωστή και ολοκληρωμένη μόρφωση.

Τα παιδιά που κατάγονται από κατώτερα κοινωνικά στρώματα, αντιμετωπίζουν προβλήματα, οικονομικά, ψυχολογικά, ή και έλλειψη παρότρυνσης απ΄ την οικογένεια.

Οι αναλφάβητοι γονείς ή οι ελλιπώς μορφωμένοι δεν έχουν τις γνώσεις και την πείρα να βοηθήσουν πρακτικά στο σπίτι το μαθητή. Κάποτε θεωρούν τη μόρφωση περιττή, γιατί θέλουν να κρατήσουν τα παιδιά στο σπίτι. Σε αυτά συμβάλλει η άγνοια και η έλλειψη σωστής πληροφόρησης πάνω σε θέματα που αφορούν την παιδεία.

Πολλοί νεαροί μαθητές αναγκάζονται να εργάζονται και παράλληλα να φοιτούν σε κάποιο σχολείο ημερήσιο ή νυκτερινό. Το γεωγραφικό περιβάλλον παίζει σημαντικότατο ρόλο. Σε απομακρυσμένα σχολεία της επαρχίας πολλές φορές παρατηρείται έλλειψη κινήτρων, αφού τα πολιτισμικά ερεθίσματα αλλά και τα ερεθίσματα για πλατιά μόρφωση είναι ελλιπή.

Οι νέοι που μεγαλώνουν σ΄ ένα φτωχό πνευματικό περιβάλλον, δεν εκτιμούν τη γνώση και τη βλέπουν σαν κάτι που τους επιβάλλεται.

Με τις δεδομένες σήμερα κοινωνικές συνθήκες η γνώση δεν εγγυάται επαγγελματική κατοχύρωση, οπότε αρκετοί νέοι διαπιστώνοντας αυτό το γεγονός αδιαφορούν τελείως γι΄ αυτήν.

Απαιτείται επίσης:

● η αγορά εξωσχολικών βιβλίων για πλατύτερη μόρφωση φροντιστηριακή στήριξη, (αναγκαία συνθήκη για την εξασφάλιση της επιτυχίας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα).

● η εκμάθηση ξένων γλωσσών, στο πλαίσιο της επαγγελματικής αποκατάστασης αλλά και της διευρυμένης επικοινωνίας των λαών.

● μεγάλη δαπάνη για σπουδές σε πόλη μακριά από τον τόπο διαμονής της οικογένειας.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ