[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Αντιμετωπίζεται, εάν βεβαίως θέλουμε…

Το φαινόμενο της διαφθοράς είναι παγκόσμιο. Απασχολεί κυβερνήσεις ανεπτυγμένων (π.χ. ΗΠΑ) και αναπτυσσόμενων χωρών. Απασχολεί διεθνείς θεσμούς και οργανισμούς (Ευρωπαϊκή Ένωση, Παγκόσμια Τράπεζα, ΟΟΣΑ κ.ά.) ενώ νέοι θεσμοί έχουν δημιουργηθεί για την αντιμετώπισή του (π.χ. Τransparency Ιnternational). Υπάρχει ωστόσο μια ομάδα ευρωπαϊκών χωρών που έχει καταφέρει να μηδενίσει ή πάντως να ελαχιστοποιήσει το φαινόμενο της διαφθοράς. Πρόκειται για τις σχετικά μικρότερες χώρες της Ευρώπης, κυρίως τις σκανδιναβικές (Νορβηγία, Σουηδία, Δανία), την Ολλανδία αλλά και άλλες (Βρετανία, κ.λπ.).

Τι διδάσκει λοιπόν η εμπειρία των ευρωπαϊκών αυτών χωρών για την καταπολέμηση της διαφθοράς; Διδάσκει πολλά και χρήσιμα, αρκεί να θελήσουμε να τα αξιοποιήσουμε. Βεβαίως το φαινόμενο της διαφθοράς έχει πολιτιστικές, οικονομικές, κοινωνικές διαστάσεις και περιεχόμενο. Και στην Ελλάδα η πολιτιστική πτυχή του φαινομένου της διαφθοράς είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Αλλά κατά βάση η εμπειρία των χωρών που αναφέραμε λέει ότι η διαφθορά είναι κατ΄ εξοχήν πολιτικό φαινόμενο. Συνδέεται με τις αρχές, τους κανόνες, τις ρυθμίσεις λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.

Πολύ απλά, εάν η λειτουργία του πολιτικού συστήματος στηρίζεται στη λογική ότι με κάθε αλλαγή κυβέρνησης θα πρέπει να αντικατασταθεί με κομματικά κριτήρια απροσδιόριστος αριθμός πολιτικού/στελεχικού/διοικητικού προσωπικού (από τράπεζες, νοσοκομεία, δημόσιες επιχειρήσεις, ιδρύματα κ.λπ.), τότε το φαινόμενο της διαφθοράς είναι αναπόφευκτο. Εάν τα λεγόμενα «γαλάζια παιδιά ή στελέχη» θα πρέπει να αντικαταστήσουν τα λεγόμενα «πράσινα», τότε δεν χρειάζονται ιδιαίτερες γνώσεις για να ερμηνεύσει κάποιος γιατί το φαινόμενο της διαφθοράς έχει προσλάβει ενδημικές διαστάσεις στη χώρα αυτή. Η αλλαγή κυβέρνησης (και η πολιτική διαδικασία γενικότερα) προσλαμβάνεται ως ευκαιρία οικονομικής και κοινωνικής ανόδου, η οποία μάλιστα θα πρέπει να συντελεσθεί μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα (γιατί δεν ξέρεις τι γίνεται…). Στις σκανδιναβικές χώρες, που προαναφέραμε, η αλλαγή κυβέρνησης δεν οδηγεί σε απολύτως καμία αντικατάσταση διοικητικού/στελεχικού προσωπικού (πέρα από αυτό που πολύ στενά συνδέεται με ιδιαίτερα γραφεία υπουργών). Έτσι διαπλάθεται μια διαφορετική κουλτούρα για την πολιτική διαδικασία. Στο σημείο συνεπώς αυτό το πολιτικό μας σύστημα καταγράφει ένα σοβαρότατο πολιτικό/θεσμικό έλλειμμα που, εάν σοβαρά θέλουμε να εξαλείψουμε τη διαφθορά, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.