«Ο συγγραφέας είναι τα βιβλία του, όχι οι δηλώσεις του»

Ο συγγραφέας, πιστεύει ο Ισμαήλ Κανταρέ, πρέπει να αφοσιώνεται σε αυτό που κάνει και να γράφει σαν να μην υπάρχει πολιτικό καθεστώς. «Αν το κάνει σωστά, το έργο του είναι ελεύθερο. Είναι πολύ πιο δύσκολο να γράφεις ελεύθερα από να κάνεις μια δημόσια δήλωση. Η αληθινή λογοτεχνία είναι πάντα εναντίον του καθεστώτος. Η ζωή του συγγραφέα είναι τα βιβλία του και όχι οι δημόσιες δηλώσεις του», λέει ο βραβευμένος πεζογράφος, ο οποίος στα έργα του αντλεί τη θεματογραφία του από την αλβανική κοινωνία.

«Πολλές φορές η αφήγηση μοιάζει με παραμύθι», λέει ο Κανταρέ, αναφερόμενος στο αλληγορικό μυθιστόρημά του «Ο αετός», «αλλά την εποχή του Χότζα, η μοίρα των Αλβανών ήταν η επιλογή ανάμεσα στο να αμαρτήσουν και να μην αμαρτήσουν. Η αβεβαιότητα μέσα στην οποία ζούσαν οι πολίτες ήταν το παράλογο ενός σύμπαντος που έμοιαζε με εκείνο που πολύ καλά είχε αφηγηθεί στη “Δίκη” του ο Κάφκα».

Με τη δύναμη του λογοτεχνικού έργου, ανεξάρτητα από την εποχή του, ο δημιουργός έχει λόγο. «Η λογοτεχνία έχει αξία ανεξάρτητα από τις ιστορικές εξελίξεις. Η κατάσταση στην Αλβανία έχει αλλάξει, αλλά η λογοτεχνία της καθόλου. Τότε, ζούσα σε μια χώρα χωρίς ελευθερία, σήμερα η ζωή μου είναι πολύ διαφορετική, αλλά ως συγγραφέας έχω μείνει ο ίδιος», θα πει ο Ισμαήλ Κανταρέ στην ιταλική «La Repubblica» που τον συνάντησε στο Παρίσι, στο ηλιόλουστο διαμέρισμά του. Ο Κανταρέ εγκαταστάθηκε εκεί το 1990, εγκαταλείποντας την Αλβανία. «Εκείνη την εποχή ήταν σαν να φανταζόταν κανείς τη ζωή μετά θάνατον. Όταν ξαναβρήκα την ελευθερία, ανακάλυψα ευτυχώς πως πάντα ήμουν ο ίδιος συγγραφέας».

Τα βιβλία που έγραψε μετά την πτώση της δικτατορίας, λέει, δεν ήταν πιο τολμηρά από εκείνα που έγραφε στη διάρκειά της. «Το πιο τολμηρό μου μυθιστόρημα, το “Παλάτι των Ονείρων”, το είχα γράψει στα πιο δύσκολα χρόνια της δικτατορίας.

Αργότερα, όταν το ξαναδιάβασα ως ελεύθερος άνθρωπος διαπίστωσα πως δεν είχα τίποτε να προσθέσω ή να αλλάξω».

Κάνει επίσης αναφορά στη δημόσια αυτοκριτική που αναγκάστηκε να κάνει, όπως και άλλοι Αλβανοί συγγραφείς, ώστε να του επιτραπεί να γράφει, «εξασφαλίζοντας μια κάποια ανοχή. Το καθεστώς ήξερε πως ήμουν αντίθετος και εγώ ήξερα ότι το ήξεραν. Μέσα σε αυτή την παράξενη κατάσταση μπόρεσα να εκφράζομαι περισσότερο από άλλους».