Τουρκία. Στον δρόμο των εκλογών

Δικαστικό «πραξικόπημα» οδηγεί στις κάλπες

Σε πορεία προς πρόωρες βουλευτικές εκλογές βρίσκεται από χθες η Τουρκία. Το Συνταγματικό Δικαστήριο απέτρεψε ενδεχόμενο πραξικόπημα των στρατηγών, λαμβάνοντας μια «πραξικοπηματική» απόφαση: ακύρωσε τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών και η κυβέρνηση δήλωσε πως θα σεβαστεί την απόφαση αυτή μολονότι κύκλοι της τη χαρακτήρισαν πολιτική.

Υπό την σκιά του υπομνήματος των στρατηγών προς την κυβέρνηση καθώς και των μαζικών κινητοποιήσεων στην Άγκυρα και την Κωνσταντινούπολη, ελήφθη χθες η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για ακύρωση του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών. Η απόφαση του Δικαστηρίου έγινε σεβαστή ακόμη και από την κυβέρνηση, κύκλοι της ωστόσο τη χαρακτήριζαν πολιτική. Η χώρα οδεύει τώρα σε πρόωρες εκλογές το συντομότερο δυνατόν. Αργά το βράδυ, ο πρωθυπουργός Ερντογάν δήλωσε πως θα ζητήσει από το Κοινοβούλιο να διεξαχθούν οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές 24 Ιουνίου ή 1η Ιουλίου. Όσο για την υποψηφιότητα Αμπντουλάχ Γκιουλ, αυτών δεδομένων, φαίνεται πως δεν θα είναι ο επόμενος πρόεδρος.

Η απόφαση αναμενόταν να ληφθεί αργά χθες το βράδυ ή ακόμη και σήμερα το πρωί. Τελικά οι δικαστές ξάφνιασαν. Ήδη χθες το απόγευμα είχαν έτοιμη την απόφασή τους. «Το Δικαστήριο έκρινε ότι η απαρτία των 367 βουλευτών ήταν απαραίτητη» ανακοίνωσαν, προκαλώντας έκπληξη στους νομικούς κύκλους της κυβέρνησης. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Χικμέτ Σαμί Τουρκ χαρακτήρισε μη ορθή την απόφαση από νομικής πλευράς, λέγοντας ότι «η Δικαιοσύνη βρήκε λύση για να λύσει μια πολιτική κρίση». «Ατυχής απόφαση»
Ο καθηγητής πανεπιστημίου Εργκιούν Οζμπουντουν χαρακτήρισε ατυχή την απόφαση, δηλώνοντας ότι ο ίδιος δεν συμφωνεί. Ωστόσο οι ακραίες δηλώσεις κατά της απόφασης του Δικαστηρίου αποφεύχθηκαν. Ακόμη και η κυβέρνηση, η οποία ήταν βέβαιη πέρα για πέρα ότι από νομικής απόψεως είχε το δίκιο με το μέρος της, είπε ότι θα σεβαστεί την απόφαση. Η μόνη αιχμή ήταν η δήλωση του εκπροσώπου της κυβέρνησης Τζεμίλ Τσιτσέκ ότι «θα συζητηθεί πολύ στους νομικούς κύκλους». Όσο για τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Ντενίζ Μπαϊκάλ- ήταν αυτός που είχε προσφύγει στο Συνταγματικό Δικαστήριο- εμφανίστηκε με τον αέρα του νικητή. «Η απόφαση είναι ιστορική», είπε.

Το πολιτικό παιχνίδι
Ποιο είναι όμως το κλίμα που δημιουργήθηκε αμέσως μετά την ανακοίνωση της απόφασης; Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι ανεξάρτητα αν η απόφαση είναι ορθή ή όχι, βοήθησε στην αποκλιμάκωση της έντασης. Όλοι συμφώνησαν τελικά σε πρόωρες εκλογές το συντομότερο δυνατόν. Ακόμη και η τουρκική λίρα άρχισε να ανεβαίνει αμέσως μετά την ανακοίνωση, ανακουφίζοντας τον επιχειρηματικό κόσμο.

Τι σημαίνει όμως για το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) αυτή η απόφαση; Είναι αναγκασμένο να τη δεχθεί και να συνεχίσει να βρίσκεται στο πολιτικό παιχνίδι. Ασφαλώς θα προτιμούσε να εκλέξει τον δικό του υποψήφιο, τον Αμπντουλάχ Γκιουλ, αγνοώντας ακόμη και τις επιταγές του Στρατού. Ωστόσο με το κλίμα που δημιουργήθηκε, ακόμη και το Δικαστήριο να έδινε το πράσινο φως στην εκλογή του υποψηφίου του ΑΚΡ, η σύγκρουση με τον Στρατό ίσως να μην τελείωνε εκεί. Αντίθετα, τώρα εκτιμά ότι με τις κινήσεις του Στρατού και τη σθεναρή αντίστασή του κόμματος στο υπόμνημα των στρατηγών θα βγει ενισχυμένο σε μια εκλογική αναμέτρηση. «Είμαστε το μόνο κόμμα που είναι έτοιμο για εκλογές», δήλωσε ο Τζεμίλ Τσιτσέκ χθες, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το κόμμα του εξακολουθεί να δίνει τη μάχη. Ίσως ακόμη και να πιστεύει πως αυτό που δεν κατάφερε σε αυτή τη Βουλή θα το καταφέρει στην επόμενη. Αυτό όμως θα γίνει μόνο αν έχει την πλειοψηφία των δύο τρίτων στην επόμενη Βουλή, δηλαδή 367 βουλευτές! Κάτι μάλλον αδύνατον!


«Περίμενα περισσότερα από την Ευρώπη»

ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΜΕΝΟΣ από την Ευρώπη δηλώνει ο Τούρκος νομπελίστας της Λογοτεχνίας Ορχάν Παμούκ, ο οποίος δεν φαίνεται να ανησυχεί από ενδεχόμενη εκλογή του Αμπντουλάχ Γκιουλ στην προεδρία της Τουρκικής Δημοκρατίας. Η απογοήτευση του Παμούκ από την Ευρώπη οφείλεται στην αμφιταλάντευσή της όσον αφορά την τουρκική υποψηφιότητα για ένταξη στην Ε.Ε. Σε συνέντευξή του στο γερμανικό περιοδικό «Ντερ Σπίγκελ», ο συγγραφέας εξήγησε πως η ευθύνη ανήκει σε αμφότερα τα μέρη: στους Ευρωπαίους που «μερικές φορές υπερβάλλουν με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, οι οποίες ωστόσο υπάρχουν», αλλά και στους «Τούρκους αξιωματούχους που επέδειξαν υπερευαισθησία στις επιφυλάξεις που εκφράστηκαν από μερικές ευρωπαϊκές χώρες», με αποτέλεσμα να επωφεληθούν οι εθνικιστικοί κύκλοι. Ωστόσο ο Παμούκ παραμένει πεπεισμένος πως η ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. θα ωφελήσει πολύ αμφότερες τις πλευρές. «Για τη δημοκρατία μας, τον πολιτισμό μας και την οικονομία μας θα είναι κέρδος σε κάθε περίπτωση», υπογραμμίζει και συμβουλεύει να αφεθούν η Ε.Ε. και η Τουρκία «να βράσουν για λίγο στο ζουμί τους για να δουν αν τα καταφέρνουν η μία χωρίς την άλλη». Όσον αφορά την προεδρία της Δημοκρατίας, ο συγγραφέας εξηγεί πως «στο παρελθόν έχουμε διαπιστώσει ότι αυτό που μετράει δεν είναι το πρόσωπο του υποψηφίου αλλά η πίστη του αρχηγού του κράτους στη δημοκρατία, στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελευθερία. Ήδη είχαμε διαφόρους προέδρους, που αφού εξελέγησαν, εγκατέλειψαν αυτές τις αρχές». Επίσης, ο Παμούκ παραδέχεται πως στη χώρα του υπάρχει «αναδυόμενος εθνικισμός και επικίνδυνος ρατσισμός», που οφείλονται εν μέρει «στο αίσθημα της ντροπής και της ματαίωσης που προκαλούν τα ενταξιακά πάρε- δώσε με την Ε.Ε.». Τα μέσα ενημέρωσης
Τα περισσότερα τουρκικά μέσα ενημέρωσης τάσσονται με την άποψη του Παμούκ. Θεωρούν μια ενδεχόμενη επέμβαση του Στρατού για να εμποδιστεί η εκλογή του Γκιουλ «απειλή για τη δημοκρατία» (Μεχμέτ Αλτάν, διευθυντής της «Σταρ»), ένδειξη πως κυριαρχεί «όχι ο νόμος αλλά ο ισχυρότερος (Μεχμέτ Μπαρλάς, αρθρογράφος της «Σαμπάχ») και ζητούν να επιλυθεί η κρίση με δημοκρατικό τρόπο (ο Φεμί Κορού της «Χουριέτ» γράφει πως αν ο Στρατός δεν είναι ικανοποιημένος από την κυβέρνηση, ας αντιμετωπίσει το θέμα στο πλαίσιο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας όπου μετέχουν αμφότεροι). Ωστόσο, άλλοι Τούρκοι διανοούμενοι πιστεύουν πως το κόμμα του Γκιουλ και του πρωθυπουργού Ερντογάν ετοιμάζεται να μετατρέψει την Τουρκία σε ισλαμικό κράτος και οι κεμαλιστές οφείλουν να αντιδράσουν. Μεταξύ αυτών είναι ο Μπεντρί Μπαϊκάμ, ζωγράφος και συγγραφέας, ο ποιητής Αταόλ Μπεχράμογλου, η εφημερίδα «Τζουμχουριέτ». Για τον Μπαϊκάμ, «ο Παμούκ είναι ένας καιροσκόπος. Μεγάλωσε σε μια πλούσια και κεμαλική οικογένεια. Θα έπρεπε να κοιταχτεί στον καθρέφτη και να πει: “Χωρίς τις μεταρρυθμίσεις του Ατατούρκ, δεν θα υπήρχα”. Ανήκει όμως στη λέσχη των διανοουμένων της δεύτερης δημοκρατίας, που γεννήθηκαν για να επικρίνουν τον Ατατούρκ».


Στηρίζουν την υποψηφιότητα Γκιουλ

Το 63,14% του εκλογικού σώματος στην Τουρκία υποστηρίζει την υποψηφιότητα του Αμντουλάχ Γκιουλ, σύμφωνα με δημοσκόπηση της εταιρείας ΚΑΜΑR που δημοσιεύθηκε χθες. Η δημοσκόπηση υπολογίζει ότι το σύνολο σχεδόν των οπαδών του Κόμματος της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης (ΑΚΡ) υποστηρίζουν την υποψηφιότητα του κ. Γκιουλ, καθώς και το 60% αυτών που δηλώνουν ότι υποστηρίζουν το Κόμμα της Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ), το 65% των οπαδών του Κόμματος της Μητέρας Πατρίδας (ΑΝΑΡ) και το 48% των οπαδών του Κόμματος του Ορθού Δρόμου (DΥΡ). Η ίδια δημοσκόπηση υπολογίζει ως εξής την εκλογική δύναμη των κομμάτων:

● Κόμμα της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης (ΑΚΡ) 38,4% ● Κόμμα Ρεπουμπλικανικό και Λαϊκό (CΗΡ) 16,6% ● Κόμμα της Εθνικιστικής Δράσης (ΜΗΡ)

7,1% ● Κόμμα του Ορθού Δρόμου (DΥΡ) 4,6% ● Κόμμα της Δημοκρατικής Κοινωνίας (DΤΡ) 4,1% ● Κόμμα της Ευτυχίας (SΡ) 3,3% ● Κόμμα της Νεολαίας (GΡ) 2,9% ● Κόμμα της Μητέρας Πατρίδας (ΑΝΑΡ)

2,1% ● Αναποφάσιστοι 18,1% ● Άλλοι 2,8%
Ζητείται πρόεδρος κοινής αποδοχής

ΜΗΠΩΣ ΕΧΕΙ νόημα η χθεσινή δήλωση του Αμπντουλάχ Γκιουλ ότι τον πρόεδρο θα πρέπει να τον εκλέγει απευθείας ο λαός; Αν καταφέρει να περάσει τέτοια τροποποίηση στο Σύνταγμα αμέσως μετά τις εκλογές, τότε ίσως να το επιτύχει. Πάντως ο Αμπντουλάχ Γκιουλ απέφυγε χθες να πει αν θα είναι υποψήφιος σε αυτή την περίπτωση.

Βέβαιο είναι όμως ότι χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος δεν μπορεί ούτε ο Αμπντουλάχ Γκιουλ ούτε άλλος από το ΑΚΡ να είναι υποψήφιος για την προεδρία ακόμη και στη νέα Βουλή, αν το κόμμα δεν έχει την απόλυτη πλειοψηφία των δύο τρίτων. Ο νέος πρόεδρος θα πρέπει να είναι ένα όνομα στο οποίο να συμβιβαστούν τα κόμματα, ένας πρόεδρος κοινής αποδοχής. Αυτή είναι άλλωστε και η νέα κρίση που δημιουργεί η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου. Πώς θα καταφέρει η νέα Βουλή να εκλέξει νέο πρόεδρο. Άλλωστε, αυτό ήταν και το επιχείρημα του αρχηγού του Κόμματος της Μητέρας Πατρίδας (ΑΝΑΡ) Ερκάν Μουμτζού χθες, όταν επέκρινε τόσο τον Ντενίζ Μπαϊκάλ που προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο όσο και το ΑΚΡ που δεν δέχθηκε εξαρχής να ακολουθήσει τον δρόμο του συμβιβασμού. «Λυπάμαι που η χώρα έφτασε σε αυτό το σημείο» έλεγε χθες ο Ερκάν Μουμτζού, υποστηρίζοντας ότι η μόνη λύση για να ξεπεραστεί η νέα κρίση είναι η αναθεώρηση του Συντάγματος, ώστε ο πρόεδρος να ψηφίζεται απευθείας από τον λαό. Πάντως σήμερα δεν θα γίνει επανάληψη του πρώτου γύρου της εκλογικής διαδικασίας. Η Βουλή θα συνέλθει για να αποφασίσει πώς θα προχωρήσει η διαδικασία. Αν στον πρώτο γύρο που θα επαναληφθεί τις επόμενες ημέρες δεν υπάρξει απαρτία 367 βουλευτών, τότε η χώρα πηγαίνει κατευθείαν σε εκλογές. Άλλωστε, κανείς δεν αναμένει ότι θα υπάρξει απαρτία! Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της κυβέρνησης, οι εκλογές μπορούν να γίνουν στις 24 Ιουνίου. Τα άλλα δύο σενάρια που συζητούνται είναι για την 1η ή την 8η Ιουλίου.