Χθόνια λατρεία: η πιο αρχαία και παρήγορη ελληνική θρησκεία

Οι απαρχές της πιο παλιάς και παρήγορης θρησκείας, της λαϊκής, χθόνιας λατρείας εντοπίζονται σε ιερές σπηλιές και μαγικές τελετές στο τέλος της παλαιολιθικής εποχής, πριν από 12.000 χρόνια, στον ελλαδικό χώρο. Τα πρώτα συγκεκριμένα σημάδια λατρείας και πίστης σε μια δύναμη εντοπίζονται στα οστά των προγόνων, που ήταν θαμμένα μέσα ή κοντά στις κατοικίες, αλλά και στα πάσης φύσεως φυλαχτά, διαπιστώνει η μελέτη του αείμνηστου σοφού της ελληνικής αρχαιολογίας Νικόλαου Παπαχατζή, αφιερωμένη στη θρησκεία της Αρχαίας Ελλάδας-όχι στο δωδεκάθεο, αλλά στη χθόνια λατρεία- που επανεκδίδεται τρίτη φορά. Ίσως τα σεισμικά φαινόμενα και οι γεωλογικές αναστατώσεις μετά το 1900 π.Χ. να προκάλεσαν «τη γέννηση της ιδέας ότι στα έγκατα της γης υπάρχουν θεότητες ακαταμάχητες που εξουσιάζουν τη ζωή και τον θάνατο και μπορούν να εξευμενιστούν με την προσευχή και τη λατρεία. Έτσι, αρχής γενομένης από τον Ποσειδώνα που ήταν αρχικά θεός των υπόγειων υδάτων και των σεισμών, σχηματίστηκαν οι χθόνιοι θεοί, ενώ στα σκοτεινά έτη 1150-900 π.Χ. μπήκαν τα θεμέλια της γνήσιας ελληνικής θρησκείας που βασιζόταν στην αρχή του εξευμενισμού των αυστηρών χθόνιων θεών».

ΙΝFΟ

«Η θρησκεία στην Αρχαία Ελλάδα». Ν.Δ. Παπαχατζή. Εκδοτική Αθηνών. Τιμή 40 ευρώ.

Αυτή η θρησκεία έφθασε στην ακμή της στα αρχαϊκά χρόνια, με τον Απόλλωνα, θεό της κάθαρσης και της αγνότητας, που ύψωσε ως πρότυπο τον θεάρεστο Άνθρωπο, που απέφευγε τις άδικες πράξεις. Παράλληλα άνοιξε και ο δρόμος του Διονύσου και της (λυτρωτικής) οργιαστικής λατρείας του, ενώ οι μυστικές λατρείες, όπως τα Ελευσίνια, είχαν ως πρωταρχικό σκοπό την άμβλυνση του φόβου του θανάτου.

Αυτές οι μορφές λαϊκής λατρείας δέχθηκαν ισχυρό πλήγμα από την επίσημη θρησκεία των κλασικών χρόνων που πρόσφερε διασκέδαση αντί για θρησκευτική συγκίνηση. «Η απόλαυση που πρόσφεραν οι εικαστικές τέχνες σκότωσαν τη θρησκεία», σημειώνει ο Νικόλαος Παπαχατζής.