Επιστροφή στη Σαχάρα

Προστατευμένες κάτω από τις ακακίες, οι αντιλόπες που φιλοξενούνται στο εθνικό πάρκο Μπου-Χέντμα, στο κέντρο της Τυνησίας, βόσκουν για τελευταία φορά τοπικό χορτάρι. Θα περάσουν 24 ώρες κόλασης προτού πάρουν μια γεύση από παράδεισο- αν όλα πάνε κατ΄ ευχήν.
O Ξαβιέ Λεζάντρ, κτηνίατρος και διευθυντής του ζωολογικού πάρκου της Οτ Τους, στη Γαλλία, ετοιμάζει προσεκτικά τις σαΐτες της ετορφίνης, ουσίας 1.000 ώς 8.000 φορές ισχυρότερης από τη μορφίνη. Οι 20 άδακες (addax nasomaculatus) και οι 10 όρυγες (oryx algazelle) του Μπου-Χέντμα βρίσκονται ήδη μέσα στον περιφραγμένο χώρο όπου έπρεπε να περιοριστούν. Εβδομάδες ολόκληρες αφιέρωσαν οι φύλακες στο να τις προσελκύσουν στην περιοχή, χρησιμοποιώντας ως δέλεαρ χόρτα και φύλλα. Ο Λεζάντρ ρίχνει τις σαΐτες και μία μία οι αντιλόπες ναρκώνονται. Κτηνίατροι και ζωοτεχνικοί που έχουν έρθει από την Αλγερία, το Μαρόκο, τη Σενεγάλη, από κάθε γωνιά της Τυνησίας, τριγυρνούν ανάμεσά τους παίρνοντας δείγματα αίματος, τριχών, κοπράνων, μετρώντας τα κέρατά τους, ζυγίζοντάς τες.

Οι 20 άδακες και οι 10 όρυγες θα συναντήσουν τα ελάχιστα άγρια ζώα που έχουν απομείνει

Σε επαγρύπνηση. O Φιλίπ Σαρντονέ, διευθυντής του Διεθνούς Ιδρύματος για την Προστασία της Πανίδας, παρακολουθεί με ανησυχία: «Πρέπει να είμαστε διαρκώς σε επαγρύπνηση. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο να πεθάνει αιφνιδίως μια αντιλόπη στη διάρκεια αυτών των χειρισμών». Λίγο προτού ξυπνήσουν, οι αντιλόπες κλείνονται σε κλουβιά. Καθεμία χρειάζεται τη δική της αντιμετώπιση: ο άδαξ είναι ένα ζώο αγαθό, άκακο· ο όρυξ, από την άλλη πλευρά, είναι δυνατό θηλαστικό που φτάνει σε βάρος και τα 200 κιλά, εκνευρίζεται εύκολα, αντιστέκεται. Στη διάρκεια των επιχειρήσεων μάλιστα μια θηλυκιά κατάφερε να δραπετεύσει σπάζοντας το κλουβί της.

Οι όρυγες θα μεταφερθούν στο εθνικό πάρκο Τζουμές, στα ανατολικά. Οι άδακες, στα εθνικά πάρκα Τζεμπίλ και Σενγκάρ, στα νότια. Ποιος ο λόγος όλης αυτής της ταλαιπωρίας; Οι όρυγες ζούσαν κάποτε από την Αλγερία μέχρι την Αίγυπτο, από τη Μαυριτανία μέχρι το Σουδάν. Σήμερα, σε όλη αυτή την περιοχή, δεν έχει απομείνει ούτε ένας που να ζει ελεύθερος, στη φύση: οι λιγοστοί όρυγες που επιβιώνουν, στο Μαρόκο, τη Σενεγάλη και την Τυνησία, ζουν σε συνθήκες ημιαιχμαλωσίας. Όσο για τους άδακες, που είχαν εξημερωθεί κάποτε από τους Αιγύπτιους (λάτρευαν το γάλα τους), έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Εξ όσων γνωρίζουμε, μόνο ένας μικρός πληθυσμός απομένει στον Νίγηρα. Δύο ζώα- εμβλήματα της Σαχάρας στο όριο της εξαφάνισης. Αυτό είναι το νόημα του προγράμματος που έχουν θέσει σε εφαρμογή οι αρχές της Τυνησίας με την υποστήριξη της Γαλλίας: να προστατεύσουν τα ζώα αυτά από την εξαφάνιση.


«Δώρο» από ευρωπαϊκούς ζωολογικούς κήπους

Μετακινώντας τις αντιλόπες που ζουν σε συνθήκες αιχμαλωσίας στο ΜπουΧέντμα σε τρία άλλα εθνικά πάρκα σκορπισμένα «ισότιμα» στον χάρτη της χώρας, εισάγοντάς τες σταδιακά στην ελευθερία, τους προσφέρουν καλύτερες προοπτικές επιβίωσης. Παράλληλα προσφέρουν στον πλανήτη την ελπίδα να πάψει να φιλοξενεί αντιλόπες μόνο σε ζωολογικούς κήπους και προστατευόμενα πάρκα. Και οι αντιλόπες του Μπου-Χέντμα άλλωστε «δώρο» από ευρωπαϊκούς ζωολογικούς κήπους είναι- πιο συγκεκριμένα είναι οι απόγονοι των «δώρων» που έγιναν τη δεκαετία του 1980. Τον ερχόμενο Νοέμβριο θα φτάσουν στην Τυνησία και άλλες τέτοιες προσφορές, από το Σαν Ντιέγκο και το Ανόβερο, ώστε να διασφαλιστεί η γενετική ανάμειξη. Όπως λέει ο Βρετανός βιολόγος Μαρκ ΣτάνλεϊΠράις, «η ιδέα ότι ένα εξαφανισμένο ζώο επιστρέφει στο φυσικό του περιβάλλον αρέσει πολύ». Αρέσει και στις αρχές, που ονειρεύονται να εκμεταλλευτούν τουριστικά αυτή την επιστροφή. Αρκεί όμως για να σωθούν οι αντιλόπες; «Κακά τα ψέματα, η ζωή αυτών των ειδών κρέμεται από μία κλωστή»…