«Με τους πολιτικούς πρέπει να συγκρούεσαι»

«Η καλή λογοτεχνία στέκεται πάνω από την ιδεολογία, πάνω από το καλό και το κακό, σώζει από τον θάνατο, απελευθερώνει από τον φόβο και την ελπίδα» είπε ο Ισραηλινός συγγραφέας Μπόρις Ζάιντμαν. Και η Λένα Διβάνη πρόσθεσε ότι «η λογοτεχνία πάντοτε έδινε τα μαθήματα που οι περιορισμένες ζωές μας δεν μπορούν να μας διδάξουν».

Στο Ισραήλ που μετρά ακόμη πληγέςκαι τις δικές του και εκείνες που προκάλεσε στον Λίβανο- πραγματοποιήθηκε η τέταρτη συνάντηση Ισραηλινών και Ελλήνων συγγραφέων σε ένα από τα παλαιότερα κιμπούτς, το Κφαρ Γκιλαντί, μόλις πέντε χιλιόμετρα από τα σύνορα με τον Λίβανο. Οι παρευρισκόμενοι Ισραηλινοί συγγραφείς φάνηκαν δυσαρεστημένοι και ευέξαπτοι απέναντι στη στάση που είχε το «βαρύ πυροβολικό» τους, που έλαμψε άλλωστε διά της απουσίας του από τη συνάντηση- ο λόγος κυρίως για τους Άμος Οζ και Αβραάμ Γεοσούα-, στο ζήτημα του πολέμου. Θεώρησαν την αντίδρασή τους μάλλον καθυστερημένη και χωρίς ουσιαστικό αντίκρυσμα. Είναι όμως η λογοτεχνία ικανή να επηρεάσει τους πολιτικούς; Η συζήτηση άναβε κατά διαστήματα. «Τους πολιτικούς δεν τους επηρεάζεις. Με τους πολιτικούς συγκρούεσαι» τόνισε χαρακτηριστικά ο Πέτρος Μάρκαρης.

«Ο Τολστόι πίστευε ότι ήταν προφήτης» είπε ο Χρήστος Χωμενίδης. «Και τα κείμενα του Μπαλζάκ, σε μια εποχή όπου δεν υπήρχαν σινεμά και σίριαλ στην τηλεόραση, έπαιζαν ταυτόχρονα τον ρόλο δοκιμίου, βαρέος και ελαφρού μυθιστορήματος, ακόμη και σαπουνόπερας. Αυτά δεν γίνονται πια», πρόσθεσε.

Από ελληνικής πλευράς μίλησαν, πλην των ήδη αναφερθέντων, η εκδότρια Εύα Καραϊτίδη (Εστία), ο ποιητής Αναστάσης Βιστωνίτης, η συγγραφέας Ελένη Λαδιά, οι μεταφράστριες (από τα εβραϊκά) Χρυσούλα Παπαδοπούλου και Μάγκι Κοέν. Αλλά και ο Στρατής Χαβιαράς, συγγραφέας, που έζησε πάνω από τριάντα χρόνια στις ΗΠΑ υπηρετώντας τη λογοτεχνία από σημαντικά πόστα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Και ο οποίος μίλησε για τους σύγχρονους κινδύνους της λογοτεχνίας, ιδίως εκείνους που έρχονται από την Αμερική. «Τώρα οι μεγάλοι εκδότες ζητούν από τους συγγραφείς συγκεκριμένα είδη μυθιστορήματος. Τα άλλα βιβλία τα απορρίπτουν κατευθείαν», λέει. Τη συμμετοχή τους στη συνάντηση ακύρωσαν, για διάφορους λόγους, οι Τάκης Θεοδωρόπουλος, Άρης Μαραγκόπουλος, Χάρης Βλαβιανός.

Οι Ισραηλινοί εκπροσωπήθηκαν από συγγραφείς όπως οι Σιμόν Αντάφ, Σαβιόν Λίμπρεχτ, Ρίνα Ουζιέλ Μπλούμενταλ, Έντνα Μαζία. Την οργάνωση είχε αναλάβει το Ινστιτούτο Μετάφρασης Εβραϊκής Λογοτεχνίας σε συνεργασία με το ελληνικό Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης (ΕΚΕΜΕΛ). Οι οργανωτές, πάντως, θα χρειαστεί να επιστρατεύσουν τη δημιουργική φαντασία τους για την ανανέωση των συγκεκριμένων συναντήσεων, καθώς πλέον παρουσιάζουν αρκετά σημάδια κόπωσης.