[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Όλοι ένοχοι με τον νέο νόμο

Προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ποινικό αδίκημα, το Σύνταγμά μας θέτει αυστηρές προδιαγραφές. Γιατί σε αντίθεση με όσα ισχύουν σε άλλους κλάδους του δικαίου, η καταδίκη για ένα έγκλημα έχει τις σοβαρότερες επιπτώσεις στη ζωή του ατόμου και μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή και στην οριστική περιθωριοποίησή του. Το Σύνταγμά μας λοιπόν στο άρθρο 7 προβλέπει, ότι για να υπάρχει έγκλημα πρέπει να ορίζονται με σαφήνεια τα στοιχεία της αξιόποινης συμπεριφοράς. Αλλά και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με πάγια νομολογία του, ορίζει ότι ο ποινικός νόμος πρέπει να είναι έτσι διαμορφωμένος, ώστε το άτομο να μπορεί να προβλέπει την ώρα που ενεργεί αν η συμπεριφορά του συνιστά ποινικό αδίκημα.

Όλα αυτά φαίνεται να αγνοούνται από τους συντάκτες του νέου νόμου, σε ό,τι αφορά την παραβίαση του πανεπιστημιακού ασύλου.

Τι ίσχυε μέχρι σήμερα; Με βάση τον νόμο 1268/1982, ήταν σαφές ότι δράστης του εγκλήματος παραβίασης του πανεπιστημιακού ασύλου ήταν μόνον αστυνομικός και ότι αξιόποινη συμπεριφορά ήταν μόνον η είσοδος στον χώρο του πανεπιστημίου χωρίς άδεια, στις περιπτώσεις που δεν υπήρχε αυτόφωρο κακούργημα ή αυτόφωρο πλημμέλημα κατά της ζωής. (Στις περιπτώσεις αυτές η Αστυνομία είχε υποχρέωση να επέμβει αμέσως, ασχέτως τού ότι ουδέποτε εκπλήρωσε την υποχρέωσή της αυτή).

Στον νέο νόμο τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Με ποινή φυλάκισης από 6 μήνες μέχρι 5 χρόνια τιμωρούνται πια όλοι «οι παραβάτες των διατάξεων του άρθρου (3) για το ακαδημαϊκό άσυλο». Οι διατάξεις όμως για το ακαδημαϊκό άσυλο- όπως έχει μετονομασθεί το πανεπιστημιακό άσυλο- είναι πολλές και δεν αφορούν μόνον τους αστυνομικούς.

Στις διατάξεις αυτές ανήκει αρχικά εκείνη της παρ. 5 που υποχρεώνει το πρυτανικό συμβούλιο να συνέρχεται άμεσα, μόλις υπάρχει παραβίαση του ασύλου. Μπορεί λοιπόν να υποθέσει κανείς ότι δράστες του εγκλήματος θα είναι και τα μέλη του πρυτανικού συμβουλίου όταν καθυστερούν να συνέλθουν. Στις διατάξεις για το ακαδημαϊκό άσυλο ανήκει ακόμα η διάταξη της παρ. 3, κατά την οποία το άσυλο αναγνωρίζεται «έναντι οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει». Μπορεί επομένως να υποθέσει κανείς ότι δράστης του εγκλήματος θα είναι κάθε άτομο- καθηγητής, φοιτητής ή άλλος πολίτης- που θα «επιχειρεί να καταλύσει», όπως λέει ο νόμος, «το άσυλο», χωρίς μάλιστα να διευκρινίζεται ποια συγκεκριμένη πράξη συνιστά κατάλυσή του.

ΟΣΟ Η ΑΞΙΟΠΟΙΝΗ

συμπεριφορά δεν περιγράφεται με σαφήνεια, ο σχετικός κυρωτικός κανόνας είναι αντισυνταγματικός και ως τέτοιος δεν μπορεί να εφαρμοστεί

Έτσι, με δεδομένο ότι, κατά τον νέο νόμο, το ακαδημαϊκό άσυλο αναγνωρίζεται, εκτός των άλλων, και για να κατοχυρώσει το δικαίωμα εργασίας των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας, εγκληματίες θα μπορούσαν λ.χ. να θεωρηθούν και οι φοιτητές που ενοχλούν με τις έντονες συζητήσεις τους το συγγραφικό έργο ενός καθηγητή ή και το διδακτικό του έργο, αν βρίσκονται έξω από την αίθουσα διδασκαλίας.

Καθώς μάλιστα το ακαδημαϊκό άσυλο θεωρείται ότι υπηρετεί το δικαίωμα εργασίας ακόμα και των άλλων εργαζομένων στο πανεπιστήμιο, έγκλημα μπορεί να θεωρηθεί ότι τελεί ένας φοιτητής και όταν παρενοχλεί στο έργο του τον γραμματέα της Σχολής του ή έναν γραμματέα της Διοίκησης, χωρίς να μπορούμε να πούμε εκ των προτέρων ποια ακριβώς πρέπει να είναι η παρενόχληση.

Η ασάφεια που επικρατεί με τον νέο νόμο σχετικά με την αξιόποινη συμπεριφορά είναι προφανής. Το γεγονός ότι η ασάφεια αυτή είχε επισημανθεί από την Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής και είχε υποδειχθεί η ανάγκη σαφούς περιγραφής της εγκληματικής πράξης, υπόδειξη που αγνοήθηκε πλήρως από την υπουργό Παιδείας, δείχνει ότι αυτή η γενικευμένη ποινικοποίηση είναι σχεδιασμένη. Όπως επίσης προφανώς σχεδιασμένη είναι η υποβάθμιση της σημασίας της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Γιατί αλλιώς δεν μπορεί να δικαιολογηθεί η ταύτιση του ελεύθερου επιστημονικού διαλόγου στο πλαίσιο του πανεπιστημίου με τη διεκπεραίωση του διοικητικού έργου σε αυτό.

Ωστόσο, παρά τη διαφορετική γνώμη της υπουργού Παιδείας, η κυβερνητική βούληση δεν μπορεί να καταργήσει ή να υποβαθμίσει τις διατάξεις του Συντάγματος. Όσο η αξιόποινη συμπεριφορά δεν περιγράφεται με σαφήνεια, ώστε να ξέρει εκ των προτέρων κάθε πολίτης, τι αν κάνει κινδυνεύει να τιμωρηθεί, ο σχετικός κυρωτικός κανόνας είναι αντισυνταγματικός και ως τέτοιος δεν μπορεί να εφαρμοστεί.

Μία γενικευμένη άλλωστε ποινικοποίηση δεν υπηρετεί πράγματι την προστασία της ακαδημαϊκής ελευθερίας, αλλά αντίθετα οδηγεί στην κατάλυσή της. Ακαδημαϊκή ελευθερία δεν υπάρχει εκεί όπου φοβισμένοι καθηγητές βλέπουν εχθρούς ή αυθάδεις αντιπάλους στα πρόσωπα των φοιτητών τους. Η ακαδημαϊκή ελευθερία προϋποθέτει ελεύθερους ανθρώπους και θα υπάρχει όσο οι σχέσεις μεταξύ των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας θα στηρίζονται στον σεβασμό της διαφορετικής άποψης, στον ελεύθερο επιστημονικό διάλογο. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται με την απειλή ποινικών κυρώσεων, αλλά με την καλλιέργεια σχέσεων εμπιστοσύνης, σεβασμού και κατανόησης.

Χρειάζεται λοιπόν αλλαγή του νέου νόμου στο σημείο αυτό, έτσι ώστε ποινικό αδίκημα να παραμείνει μόνον η παραβίαση του πανεπιστημιακού ασύλου από τους αστυνομικούς, όπως και στο πλαίσιο του προηγούμενου νόμου.

Η Ε. Συμεωνίδου- Καστανίδου είναι καθηγήτριας Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ