Φαινόμενα

Μνήμη πάντα πολύτιμη

Έζησαν τη σύγχρονη ιστορία του τόπου.
Και μάλιστα υπήρξαν πρωταγωνιστές της.
Αυτές τις ζωντανές μαρτυρίες καταγράφει η κάμερα του «Εξιστορείν και ιστορείν»
Πόσο δύσκολο είναι να μιλήσουν άνθρωποι που έζησαν το πιο σκληρό σύγχρονο κομμάτι της ιστορίας του τόπου, που έτρεξαν μαζί της, την έφτιαξαν και φτιάχτηκαν από αυτή, απέναντι από μια τηλεοπτική κάμερα, με τις απλές κουβέντες που επιτρέπει μια τηλεοπτική αφήγηση. Να είναι πρωταγωνιστές και την ίδια στιγμή κριτές των γεγονότων και να μπορούν να παραδεχθούν ότι οι ηγεσίες, οι εξουσίες όλων των πολιτικών δυνάμεων τις κρισιμότερες στιγμές δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων, δεν κατάφεραν να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες, τις δικές τους, του κόσμου που τους ακολουθούσε, του τόπου που έβραζε από ακαλλιέργητο δυναμισμό.

Ήταν η κάμερα της εκπομπής «Εξιστορείν και ιστορείν» που κατέγραφε τον λόγο της μνήμης, με τον Γιάννη Τζαννετάκο εμπνευστή αυτής της τηλεοπτικής απόπειρας να καταγραφεί η ιστορία έτσι όπως την έζησαν εκείνοι που αποτέλεσαν μέρος της και απέναντί του είχε διαδοχικά τον Λεωνίδα Κύρκο και τον Γρηγόρη Φαράκο και αργότερα τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, μέρος και αυτός των σκοτεινών κομματιών της δύσκολης πορείας της χώρας ώς το σήμερα και ακόμη τον δημοσιογράφο και κατόπιν ευρωβουλευτή Γιάννη Μαρίνο και θα ακολουθήσουν πολλοί ακόμη, ο καθένας μια ψηφίδα μνήμης, γνώμης και κρίσης. Ο στόχος εμφανής. Η αφήγηση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της ιστορίας. Και η αφήγηση μπροστά στην κάμερα εκείνων που συμμετείχαν στη διαμόρφωσή της παραμένει μια πολύτιμη στιγμή της τηλεόρασης, του μέσου που εξ ορισμού αρνείται την μνήμη. Ωστόσο, μπροστά στην τηλεοπτική κάμερα μαζί με την μνήμη των γεγονότων ξεδιπλώνεται και ο χαρακτήρας, το ύφος της εξιστόρησης, οι αντοχές στην αυτοκριτική, το ήθος του λόγου, όλα όσα αποτελούν μαζί με τα γεγονότα το σύνθετο υλικό της ιστορίας.

Γ ιατί η ιστορία και αυτή που φτιάχνουμε και αυτή που γράφουμε, δεν είναι θέμα επιστήμης, αλλά φρόνησης, γράφει ο ιστορικός Ρaul Veyne.

Και εκεί, στις αφηγήσεις όλων αυτών που αποτέλεσαν τις ομάδες της εγχώριας ελίτ από τη μια άκρη του πολιτικού σκηνικού ώς την άλλη, ο καθένας στον χώρο του, ο καθένας με τις συγκρούσεις, τις επιλογές και τις διαψεύσεις του, αν έχει νόημα να αναζητηθεί από τον θεατή κάτι περισσότερο από γεγονότα που έχουν γραφτεί και θα γραφτούν αναλυτικότερα, που έχουν αξιολογηθεί και από τους ιστορικούς θα αξιολογηθούν ψυχραιμότερα, είναι η φρόνηση.

Έτσι κι αλλιώς οι αφηγήσεις γεγονότων στα οποία συμμετείχε κάποιος δεν μπορούν να είναι απαλλαγμένες από την «προσωπική ματιά» του σε αυτά, απλώς μπορεί η ματιά να έχει διευρυνθεί με τον χρόνο.

Χώρα μοναδική στον σύγχρονο κόσμο η δική μας, άλλωστε που δυσκολεύεται με την ιστορία της, που διστάζει ακόμη να πει με το όνομά τους τις δύσκολες στιγμές της, που διστάζει, και αυτό είναι χειρότερο, να την διδάξει στους νεώτερους, την ίδια στιγμή που το παρόν της έχει την πιο πλούσια ως και φλύαρη, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, παρουσίαση, αλλά και συχνά την μεγαλύτερη δυσκολία να κατανοηθεί. Ίσως είμαστε και η μοναδική χώρα που οι πολίτες της «πέφτουν από τα σύννεφα» τόσο συχνά.


Κι όμως, «κατώτεροι των περιστάσεων»

Ακούγοντας τις αφηγήσεις, για όσα δεν προλάβαμε οι νεώτεροι από χρόνια αναστατωμένα και μερικά από αυτά ματωμένα, δεν μπορεί να μη σταθεί κανείς στο περιστατικό που αφηγείται ο Λεωνίδας Κύρκος από την κηδεία του Μήτσου Παρτσαλίδη, ηγετική μορφή του ΚΚΕ. Λίγο μετά τα Δεκεμβριανά, έχει διχαστεί ο τόπος, τα πάθη έντονα, αλλά και η απογοήτευση από τον διχασμό μεγάλη.

Εμφανίζεται στην κηδεία ο Κανελλόπουλος και γίνεται σάλος. Θέλει να μιλήσει. Σκύβει και απευθυνόμενος στον νεκρό λέει «Μήτσο, είχαμε την ευκαιρία όταν βρεθήκαμε μαζί στην σύσκεψη του Δεκέμβρη με τον Τσώρτσιλ, αλλά κι εσύ κι εγώ αποδειχθήκαμε κατώτεροι των περιστάσεων».

Αν έχει σημασία σήμερα η συζήτηση για όσα έγιναν, έχει ακριβώς γι΄ αυτό, για την φρόνηση που φέρνει η εμπειρία και η γνώση σε έναν ολόκληρο λαό, όταν μπορεί να μιλάει για τον εαυτό του γνωρίζοντάς τον πολύ καλά.

Παραμένουν πολύτιμες τέτοιου είδους συζητήσεις όταν γίνονται μακριά από το άγχος της «επικαιρότητας», με την ψυχραιμία της απόστασης από τις ανάγκες του παρόντος, οι οποίες «σκονίζουν» συχνά την ιστορία.