Φαινόμενα

«Κώστα μου», «Γιώργο μου»

Έκφραση πολιτικής στάσης η «οικειότητα» με την οποία απευθύνθηκε ο κ. Καραμανλής προς τον κ. Παπανδρέου, συντονισμένη με το κλίμα που διαμορφώνει στην κοινωνία συγκεκριμένο είδος τηλεόρασης
«Γιώργο, είσαι ΄δω… έλα να καθήσεις». Οι απροσδόκητοι τόνοι οικειότητας της φράσης την οποία απηύθυνε ο Πρωθυπουργός προς τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης στη Βουλή, αρχίζοντας την ομιλία του την περασμένη Κυριακή κατά τη συζήτηση για την πρόταση μομφής, ξάφνιασαν . Αυτός ήταν άλλωστε ο στόχος. Συζητήθηκαν. Δικαίως . Δεν ήταν απλό επικοινωνιακό τερτίπι. Και ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ειρωνικό ύφος της στιγμής.

Το επιβεβαιώνει και η «Α νατροπή» το βράδυ της Δευτέρας με την προβολή δύο βίντεο, το ένα με το ανωτέρω στιγμιότυπο της «πρωθυπουργικής οικειότητας» και το άλλο με στιγμιότυπο από τη συζήτηση στη Βουλή πριν από ενάμιση μήνα για τον προϋπολογισμό, όπου ο Πρωθυπουργός στρέφεται στον κ. Παπανδρέου λέγοντάς του με ρητορικό οίστρο: «Έλα Γ ιώργο να τους ακούσεις». Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης απέναντί του, τον άκουγε. Απέναντί του και οι τηλεοπτικές κάμερες. Κατέγραφαν το ρητορικό ήθος, που αποδείχθηκε πως δεν ήταν και αυτό της στιγμής.

Σε δυο κορυφαίες στιγμές της δημοκρατικής λειτουργίας, σε δυο άριστες ευκαιρίες για να στραφεί το βλέμμα των πολιτών από τη φαντασμαγορία των τηλεοπτικών κουτσομπολιών στην πολιτική, στη δημοκρατική διεκδίκηση λύσεων, ακριβώς αυτές τις πανηγυρικές στιγμές του δημοκρατικού διαλόγου επιλέγει ο Πρωθυπουργός για να σφραγίσει με ένα αεράκι οικειότητας το κλίμα της αντιπαράθεσής του με τον πολιτικό αντίπαλο.

Είναι προφανές. Αποδυναμώνει το πολιτικό στοιχείο της σχέσης Πρωθυπουργού- αρχηγού αξιωματικής αντιπολίτευσης, αντικαθιστώντας το με ένα προσωπικό. Σαν ριάλιτι. Διόλου τυχαίο. Το χαλαρό στυλ πολιτικού λόγου επιβλήθηκε από τα ήθη της τηλεόρασης και ιδίως μετά την τεράστια επιτυχία του ριάλιτι. Της τηλεόρασης που ανέδειξε την ψυχαγωγική αξία του «προσωπικού», του «ιδιωτικού», για να απλωθεί κατόπιν σαν λαίλαπα σε ολόκληρη τη δημόσια σφαίρα και να επηρεάσει την πολιτική. Αμερικανικής εμπνεύσεως. Οι προεκλογικές εκστρατείες δεν νοούνται χωρίς να προβληθούν «προσωπικά» χαρακτηριστικά των υποψηφίων και να κυριαρχήσουν εν τέλει επί των πολιτικών τους. Είναι η επιρροή της τηλεόρασης.

Μιας τηλεόρασης που καθιερώθηκε με πρωθιέρεια την περιβόητη Όπρα. Με αυτή επισημοποιείται η υποχώρηση του πολιτικού όντος από τη δημόσια σφαίρα και η αντικατάστασή του από το αενάως ψυχαναλυόμενο, ναρκισσιστικό άτομο. Ο πυρήνας της δημοκρατίας, ο πολίτης , με τα παραδοσιακά δικαιώματα και τις υποχρεώσεις, μεταλλάσσεται σε τηλεθεατή, ον ανεύθυνο (του καναπέ), με δικαιώματα και μόνον, που οφείλουν να ικανοποιήσουν οι πολιτικοί σαν τους τηλεπαρουσιαστές. Η τηλεόραση της Όπρα σφραγίζει μια ολόκληρη εποχή του αμερικανικού πολιτισμού, επισημοποιεί την κουλτούρα των ατομικών «συνταγών ευτυχίας» στη θέση της πολιτικής των συλλογικών λύσεων.

Και για να μην πηγαίνουμε μακριά, αυτή την ίδια τηλεόραση έβαλε κορωνίδα της πολιτικής της η κρατική ΕΡΤ (με την κ. Δρούζα να αυτοδιαφημίζεται σαν «η Ελληνίδα Όπρα»), την τηλεόραση που απευθύνεται σε άτομα κλειστοφοβικά, απογοητευμένα από τις αλλεπάλληλες διαψεύσεις της ζωής, καταναλωτές όχι πολίτες , μαντζουνοκαταπότες.

Είναι η τηλεόραση που αναδύεται (ΗΠΑ) λίγο μετά την αποτυχία των μεγάλων κοινωνικών κινημάτων να δώσουν λύσεις στα εντεινόμενα προβλήματα των πολιτών από τη διόγκωση της αγοράς. Αντί να προτείνει η πολιτική και κυρίως αντί να συμπεριλάβει αυτό το νέο είδος απογοητευμένου πολίτη, το αφήνει στην τηλεόραση, να το διαμορφώσει εύπιστο καταναλωτή προϊόντων. Κατόπιν εμφανίζεται η πολιτική να καρπωθεί με ψήφους τα νέα καταναλωτικά ήθη, προτείνοντας «πολιτικά προϊόντα» αντί οράματα.


Ταύτιση με την «πολιτική ειλικρίνεια»

Μέσα σε αυτό το κλίμα «το πολιτικό» μοιάζει πληκτικό και ύποπτο, καθώς ο πολιτικός λόγος απαιτεί τη χρήση εννοιών, απαιτεί επισημότητα, ιδίως κατά τον δημοκρατικό διάλογο, για να αποφεύγεται η ενεργοποίηση συναισθημάτων. Το αντίθετο δηλαδή από τον τηλεοπτικό, τον λόγο της «οικειότητας», που έχει καθιερωθεί να θεωρείται λαϊκός, άρα «ειλικρινής». Το «Έλα Γιώργο…» δίνει την αίσθηση μιας «ειλικρινούς ευγένειας» οικοδεσπότη προς φιλοξενούμενο.

Με την επιλογή του Γιάννη Πρετεντέρη να προτάξει στην εκπομπή την προβολή των δύο βίντεο, η νέα κουλτούρα πολιτικού διαλόγου ετέθη στην ατζέντα της πολιτικής κουβέντας μαζί με τα συμπεράσματα των κομμάτων. Γιατί είναι πολιτικό ζήτημα. Άλλωστε επισημάνθηκε σε όλες τις συζητήσεις («Προσκήνιο» του Γιάννη Πολίτη, ΝΕΤ) αυτή η παράδοξη «αισθητική πολιτικού λόγου». Μόνο που δεν είναι ρητορική, εκφράζει αισθητική πολιτικής δράσης (στον αφρό της τηλεοπτικής αφασίας), εκφράζει τη νέα πολιτική που απευθύνεται σε καταναλωτές-τηλεθεατές, που μετρά τις ψήφους σαν τα ποσοστά τηλεθέασης και την ποιότητα του πολιτικού ανδρός από την επικοινωνιακή του δεινότητα και το χαλαρό ύφος.