Ημερολόγιο Συνόρων Η ιστορία της Σάρας που τη λένε Νίνα

«Είμαι από τα ελάχιστα παιδιά που επέζησαν. Δεκαπέντε χιλιάδες παιδικές ψυχές έγιναν στάχτη στους φούρνους του Νταχάου, του Άουσβιτς, του Μπιργκενάου…».

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ. Ημέρα μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος. Ακούω και καταγράφω την αφήγηση της συγγραφέως Νίνας Ναχμία: « Γεννήθηκα στην Πλάκα το 1940. Μεγάλωσα στου Ψυρή. Η περιοχή σήμερα είναι in. Τότε ήταν μια φτωχή συνοικία. Οι περισσότεροι κάτοικοι ήταν Μικρασιάτες πρόσφυγες. Ο παππούς μου επίσης. Ήμουν μωρό παιδί όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα. Τα χριστιανόπουλα της γειτονιάς μου είχαν ν΄ αντιμετωπίσουν την πείνα. Εγώ είχα επί πλέον τον τρόμο και μια αόρατη ενοχή που η αθώα μου ηλικία δεν μου επέτρεπε να ταξινομήσω. Θυμάμαι μπότες και σκυλιά. Για πολλά χρόνια μετά, όταν έβλεπα σκυλί πάθαινα σοκ και έτρεχα μακριά. Θυμάμαι το ξύλο που έτρωγα από τους γονείς μου, για να μη πω το όνομά μου. Κυκλοφορούσαν δωσίλογοι και ρωτούσαν τα παιδιά πώς τα λένε, για να εντοπίσουν τα Εβραιόπουλα. Το όνομά μου είναι Σάρα. Νίνα έγινα όταν ήμουν τριών χρόνων. Οι γονείς μου άλλαξαν τα ονόματά τους. Ο πατέρας μου από Βίκτωρ έγινε Γιώργος. Ο μητέρα μου από Βικτώρια, Μαρία. Και το επώνυμό μας από Ναχμία σε Ντάβο. Χάρη στον Έβερτ, πολλοί Εβραίοι κατάφεραν να πάρουν ψεύτικες ταυτότητες τότε. Αυτό έσωσε ζωές. Και τις δικές μας.

Θυμάμαι τα μπλόκα. Τις μετακινήσεις με τη μητέρα μου. Από κρυψώνα σε κρυψώνα. Ο πατέρας μου κρύφτηκε στα Βίλια. Για πολύ καιρό δεν είχαμε κανένα νέο του. Τον είδα μόνο όταν τελείωσε ο πόλεμος. Θυμάμαι την ημέρα της απελευθέρωσης. Το πλήθος. Ήμουν στους ώμους του πατέρα μου.

«Ακόμα και σήμερα κοιμάμαι με ανοιχτό το φως. Βλέπω εφιάλτες. Ότι έρχονται οι Γερμανοί, με παίρνουν και με στέλνουν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης»

Τα χειρότερα ήρθαν μετά. Τότε, γύρισε ο πρώτος όμηρος. Λέων Μπατίς λεγόταν, φίλος της μάνας μου. Ήταν ο πρώτος που αφηγήθηκε τι είχε συμβεί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ήταν τόσο φοβερά αυτά που περιέγραψε, που νόμιζαν ότι από τις κακουχίες και την πείνα είχε χάσει τα λογικά του. Θυμάμαι ότι πολλά από τα παιδάκια με τα οποία έπαιζα είχαν εξαφανιστεί. Θυμάμαι ότι πηγαίναμε στα τρένα περιμένοντας συγγενείς και γνωστούς να επιστρέψουν. Κάποιοι επέστρεψαν. Οι περισσότεροι δεν επέστρεψαν ποτέ. Ένα διαρκές πένθος πλάκωσε τη ζωή μας. Μας τύλιξε σαν αόρατος πέπλος. Υπήρχε κάτι σαν συνωμοσία σιωπής ανάμεσά μας τα πρώτα χρόνια. Ένα φοβερό μούδιασμα. Σαν να φοβόμασταν να σηκώσουμε τον πέπλο και να αντικρύσουμε τον απέραντο τρόμο. Ούτε οι όμηροι δεν μιλούσαν. Ήταν ανίκανοι να αφηγηθούν το ανείπωτο. Πολλοί από αυτούς έφυγαν από την Ελλάδα, πήγαν στις ΗΠΑ, στη Γαλλία, στην Παλαιστίνη. Πέρασε μια δεκαετία για να συζητήσουμε τι είχε συμβεί.

Δεν ξανάπαιξα ποτέ
Δεκαπέντε χιλιάδες ελληνικές παιδικές ψυχές έγιναν στάχτη στους φούρνους του Νταχάου, του Άουσβιτς, του Μπιργκενάου. Εγώ και ελάχιστα παιδιά, που ξεφύγαμε από τη φωτιά του μίσους, μεγαλώσαμε με το πένθος γύρω και μέσα μας.

Δεν έπαιξα ποτέ πια με παιχνίδια. Έγινα ένα σοβαρό παιδί, πρόωρα ενήλικη, με την παρακαταθήκη του τρόμου και την γνώση του άδικου που τα μετέδωσα και στα δικά μου παιδιά. Ακόμα και σήμερα κοιμάμαι με ανοιχτό το φως. Βλέπω ακόμα εφιάλτες. Ότι έρχονται οι Γερμανοί, με παίρνουν και με στέλνουν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τα γερμανικά έγιναν μια μισητή γλώσσα για μένα. Πολύ αργότερα κατάφερα να κάνω φιλίες με Γερμανίδες και το θεωρώ κατόρθωμα. Δεν πρόκειται όμως να συγχωρέσω ποτέ. Μέχρι τότε, η λέξη “ολοκαύτωμα” τόνιζε την υπέρτατη θυσία στο όνομα κάποιου ιδανικού. Στην περίπτωση του ολοκαυτώματος των Εβραίων, όπου άνθρωποι υποβίβασαν συνανθρώπους τους σε “έντομα”, η ζωή τους δεν προσφέρθηκε για κανένα σκοπό ή ιδανικό. Η θυσία τους δεν είχε καν ως αποτέλεσμα ν΄ αλλάξει την κοινωνία των ανθρώπων. Να τους κάνει καλύτερους »…

Ιnf o

●Νίνα Ναχμία

«Η Μαύρη Νύφη», εκδ. Ελληνικά Γράμματα

●Πρίμο Λέβι

«Η Ανακωχή», εκδ. Μέδουσα

Είκοσι σελίδες για τη μνήμη

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ. Ημέρα μνήμης για τα θύματα του Ολοκαυτώματος. Η Ιταλία προστέθηκε στη λίστα των χωρών οι οποίες απαγορεύουν την άρνηση του Ολοκαυτώματος διά νόμου. Όποιος αμφισβητεί το Ολοκαύτωμα στο ιταλικό έδαφος θα βρεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου και ενδεχομένως στο κελί. Μπορεί όμως η μνήμη να επιβληθεί με νόμους και κυρώσεις;

Πάντα θα υπάρχουν τσαρλατάνοι, μισαλλόδοξοι, ψευτοϊστορικοί, νοσταλγοί των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Εάν φθάσουμε όμως στο σημείο να υπερασπιζόμαστε τη μνήμη με νόμους, αυτό είναι σαν να παραδεχόματε ότι τα γεγονότα δεν είχαν αρκετή δύναμη ώστε να γίνουν ιστορία. Και τότε, αλίμονό μας! Για να υπερασπιζόμαστε τη μνήμη υπάρχουν οι μαρτυρίες που μας άφησαν οι ποιητές, οι μουσικοί, οι ζωγράφοι, οι αφηγητές, οι επιζήσαντες. Ας φροντίσουμε να διαβάσουν τα παιδιά (και οι ενήλικες δημοσιογράφοι ιδίως) την «Ανακωχή» του Πρίμο Λέβι…

27 Ιανουαρίου του 1945. Η πρώτη ομάδα των Σοβιετικών στρατιωτών μπαίνει στο Άουσβιτς. Ο Πρίμο Λέβι, μαζί με κάποιον άλλο όμηρο, μετέφερε εκείνη τη στιγμή το πτώμα του Smogyi. Ο μακάβριος πύργος των πτωμάτων. Γράφει ο Λέβι: «Οι στρατιώτες δεν χαιρετούσαν, δεν χαμογελούσαν. Φαίνονταν συντριμμένοι, εκτός από τον οίκτο, από ένα μούδιασμα, που σφράγιζε τα χείλη και δέσμευε το βλέμμα τους στο μακάβριο σκηνικό». Οι πρώτες είκοσι σελίδες της «Ανακωχής» είναι πιο δυνατές από κάθε νόμο και δικαστήριο.