ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Με οδηγό τον ήλιο- όχι τα ζώδια

Τα άστρα μάς καθορίζουν. Μέχρι τώρα το έλεγαν οι αστρολόγοι, αλλά τώρα συμφωνούν- εν μέρει- μαζί τους και οι επιστήμονες, που κατέληξαν στο συμπέρασμα μελετώντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε πολλές χώρες του κόσμου.
Σύμφωνα με τα ευρήματά τους, η εποχή που γεννιόμαστε επηρεάζει όχι μόνο την προσωπικότητα αλλά και την υγεία μας, ιδίως την πιθανότητα να αναπτύξουμε κάποια σοβαρή ψυχική διαταραχή. Βέβαια, οι επιστήμονες δεν διαβάζουν το ωροσκόπιό μας για να δουν τα σημάδια, αλλά παρατηρούν τον Ήλιο. Ανάλογα με τον μήνα που έχουμε γεννηθεί, αυξάνονται οι πιθανότητες εκδήλωσης ασθενειών όπως σχιζοφρένεια, κατάθλιψη, ανορεξία, αυτοκτονικές τάσεις και αλκοολισμός. Η απάντηση στο ερώτημα αν οι εποχές επηρεάζουν την ψυχική μας υγεία είναι θετική. Το νέο κρίσιμο ερώτημα είναι πώς. Αυτό προσπαθούν να αντιληφθούν οι ερευνητές, για να βρουν τρόπους να καταπολεμήσουν τις ασθένειες.

Οι πιθανότητες.
Σύμφωνα με το περιοδικό «Νew Scientist», πρώτος ανακάλυψε την πιθανή σχέση της ημερομηνίας γέννησης με την υγεία ο Ελβετός ψυχολόγος Μόριτζ Τράμερ το 1929, βλέποντας συγκεκριμένα ότι όσοι γεννήθηκαν προς το τέλος του χειμώνα έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν σχιζοφρένεια. Τώρα ξέρουμε ότι για όσους έχουν γεννηθεί στο Βόρειο Ημισφαίριο τους μήνες Φεβρουάριο, Μάρτιο και Απρίλιο, ο κίνδυνος εκδήλωσης σχιζοφρένειας είναι 5%-10% μεγαλύτερος. Το ίδιο συμπέρασμα έχει βγει από πολλές έρευνες και δεν είναι καθόλου επιφανειακό. Σύμφωνα με μελέτη σε νοσοκομείο της Δανίας, η πιθανότητα να εκδηλώσει σχιζοφρένεια κάποιος που γεννήθηκε τον χειμώνα είναι διπλάσια σε σχέση με όσους έχουν σχιζοφρενείς γονείς ή αδέρφια.

Αυτοκτονικές συμπεριφορές.
Ερευνώντας 25.000 αυτοκτονίες στην Αγγλία και την Ουαλία οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι αυτόχειρες που είχαν γενέθλια τους μήνες Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο ήταν 17% περισσότεροι από όσους είχαν γενέθλια τους λοιπούς μήνες του χρόνου. Παρομοίως, στο Βόρειο Ημισφαίριο άτομα που έχουν γεννηθεί αυτούς τους μήνες έχουν 13% περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν ανορεξία. Επίσης, όσοι έχουν γεννηθεί το φθινόπωρο έχουν 8% περισσότερες πιθανότητες να υποφέρουν από κρίσεις πανικού και ειδικά οι άνδρες να εκδηλώσουν πρόβλημα με το αλκοόλ.

Επιδημίες ιώσεων. Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες πίστευαν πως οι άνθρωποι που έχουν γενέθλια χειμώνα και άνοιξη είναι πιο ευάλωτοι σε ψυχικές διαταραχές, λόγω της υγείας της μητέρας κατά την κύηση. Ίσως μια ίωση της μητέρας σε κάποιο κρίσιμο χρονικό σημείο της εγκυμοσύνης επηρέασε με κάποιο τρόπο την ανάπτυξη του εγκεφάλου ή κατέστρεψε τον εγκεφαλικό ιστό.

Τα αποτελέσματα των ερευνών είναι συγκεχυμένα. Αρκετές μελέτες τη δεκαετία του ΄80 διαπίστωσαν αύξηση στον αριθμό των περιστατικών σχιζοφρένειας σε γεννηθέντες ύστερα από επιδημίες ιώσεων όπως γρίπη ή ιλαρά. Από την άλλη, μεγάλη έρευνα στην Τζόρτζια των ΗΠΑ που αφορούσε τα αρχεία 750.000 ασθενών με σχιζοφρένεια, δεν βρήκε τέτοια σχέση.

Ο ρόλος της μελατονίνης. Παρ΄ ότι δεν έχει διαψευσθεί η θεωρία ότι οι ιώσεις επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός εμβρύου, πρόσφατες έρευνες εστιάζουν στην άμεση επίδραση των εποχών κατά την κύηση. Για παράδειγμα, σε πόση ηλιοφάνεια είναι εκτεθειμένη η έγκυος ή σε ποιες θερμοκρασίες.

Η ορμόνη μελατονίνη, που ρυθμίζει τον κύκλο του ύπνου και παρεμποδίζεται από την ηλιοφάνεια, ίσως παίζει ρόλο κατά τη διάρκεια της κύησης, λέει ο ψυχίατρος Εμάντ Σαλίμπ στο Νοσοκομείο Σεντ Χέλενς του Μερσέισαϊντ της Αγγλίας. Σε έρευνα που διεξήγαγε, βρήκε ότι τα γενέθλια στο τέλος της άνοιξης συνδέονται με αυτοκτονίες. Και άλλες μελέτες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι αυτοκτονίες «ακολουθούν» τις εποχές: οι περισσότερες αυτοκτονίες συμβαίνουν τους μήνες με τη μεγαλύτερη ηλιοφάνεια. Ο Σαλίμπ εξηγεί πως η σύλληψη όσων γεννήθηκαν τους μήνες Απρίλιο, Μάιο και Ιούνιο έγινε Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο. Υψηλά επίπεδα μελατονίνης τους κρίσιμους μήνες της ανάπτυξης του εμβρύου ίσως επέφεραν αλλαγές στον εγκέφαλο, προκαλώντας αργότερα αυτοκτονικές τάσεις.


Η ηλιοφάνεια στη ρίζα των ψυχικών διαταραχών

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ δίνουν διάφορες εξηγήσεις για την εκδήλωση της ανορεξίας σε σχέση με τον μήνα γέννησης. Μια «σχολή» επικεντρώνεται στη μητέρα. Συχνά οι ανορεκτικοί άτομα έχουν γονείς ή αδέρφια με την ίδια διατροφική διαταραχή, συνήθως ανορεκτική ήταν η μητέρα τους. Φαίνεται πως οι περισσότερες ανορεκτικές μητέρες συλλαμβάνουν παιδιά από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο, δηλαδή τους θερμότερους μήνες του Βορείου Ημισφαιρίου. Ίσως, οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν θετικά τη γονιμότητά τους.

Η ηλιοφάνεια κατά την εμβρυϊκή ηλικία. Άλλη «σχολή» επιμένει πως η ηλιοφάνεια κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παίζει ρόλο στην ανορεξία, όπως και στη σχιζοφρένεια. Επιστήμονες στην Αυστραλία βρήκαν σε έρευνά τους ότι όσο βορειότερα από τον Ισημερινό γεννιέται κάποιος τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εκδηλώσει σχιζοφρένεια.

Οι άνθρωποι που προέρχονται από χώρες του Ισημερινού και μετακομίζουν σε βορειότερες χώρες εμφανίζουν ανεξήγητα υψηλά ποσοστά σχιζοφρένειας. Μελετώντας τις περιπτώσεις αυτές ο Τζον Μαγκράθ στο Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής του Κουίνσλαντ, καθώς και άλλες στη Βραζιλία και την Αυστραλία, διαπίστωσε ότι εμφανίζονται περισσότερα κρούσματα σχιζοφρένειας ανάμεσα σε όσους έχουν γεννηθεί χειμώνα αλλά μόνο κάθε τρία- τέσσερα χρόνια, μετά το κλιματικό φαινόμενο Ελ Νίνιο που προκαλεί βροχερούς και κρύους χειμώνες.

Ο επιστήμονας αποδίδει αυτή την αύξηση στην έλλειψη ηλιοφάνειας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Ο ρόλος της βιταμίνης D. O Ήλιος επηρεάζει τον οργανισμό προκαλώντας την παραγωγή βιταμίνης D, την οποία χρειάζονται τα έμβρυα για να αναπτυχθεί ο εγκέφαλός τους. Στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη δεν υπάρχει αρκετή ηλιοφάνεια τον χειμώνα. Στο Λονδίνο για παράδειγμα, που βρίσκεται 51 μοίρες βόρεια του Ισημερινού, όσο κι αν προσπαθήσεις δεν παράγεις βιταμίνη D τον χειμώνα. Η έλλειψη της βιταμίνης ενδεχομένως παίζει ρόλο στην εμφάνιση ψυχικών διαταραχών. Αποδείξεις υπάρχουν από πειράματα σε ποντίκια, αλλά για να συμφωνήσουν κι άλλοι ερευνητές πρέπει να δοκιμαστεί η θεωρία σε ανθρώπους.


Τα δυναμωτικά του στρες

Ολοένα και περισσότερα ενεργειακά ροφήματα εμφανίζονται στα ράφια των καταστημάτων της άλλης πλευράς του Ατλαντικού. Στη σύνθεσή τους περιλαμβάνουν φρουτοχυμούς, τσάι, διαιτητικά συμπληρώματα όπως το τζίνσενγκ και η γλουκοζαμίνη. Συνήθως περιέχουν και ταυρίνη, που είναι ένα αμινοξύ απαραίτητο για την ανάπτυξη των βρεφών.
Όμως το μυστικό όπλο των ενεργειακών ποτών, η ουσία που κάνει τη διαφορά είναι η μεγάλη δόση καφεΐνης. Οι ειδικοί εκφράζουν τον προβληματισμό τους για τις επιδράσεις στην υγεία των νεαρών ανθρώπων η κατανάλωση της ουσίας αυτής σε μεγάλες δόσεις, μέσω τέτοιων σκευασμάτων. Τη χρονιά που μας πέρασε, δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Αnalytical Τoxicology» μια έρευνα για την περιεκτικότητα σε καφεΐνη που είχαν 10 δημοφιλή ενεργειακά ποτά. Οι ερευνητές ανέλυσαν το περιεχόμενο της κάθε συσκευασίας και διαπίστωσαν ότι σε κάθε μισό λίτρο ποτού αντιστοιχούσαν 141 μιλιγκράμ καφεΐνης. Το νούμερο αυτό είναι αρκετά υψηλό αν αναλογιστεί κανείς ότι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων συνιστά η περιεκτικότητα σε καφεΐνη στα ποτά τύπου cola να μην υπερβαίνει τα 68 μιλιγκράμ ανά συσκευασία των 330 ml. Αναγραφή στην ετικέτα. Από τα 10 ποτά που εξέτασαν οι ειδικοί, μόνον τα τέσσερα είχαν στη συσκευασία τους την προειδοποίηση ότι περιέχουν καφεΐνη, χωρίς όμως να προσδιορίζουν το όριο. Ο Μπρους Γκόλντμπεργκερ, τοξικολόγος στο πανεπιστήμιο της Φλόριντας και επικεφαλής των ειδικών που διενήργησαν την έρευνα, τονίζει στην εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes» ότι η περιεκτικότητα του ροφήματος σε καφεΐνη θα πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα της συσκευασίας, γιατί μπορεί μεν η συγκεκριμένη ουσία να είναι το πιο διαδεδομένο φάρμακο στον κόσμο όμως πολλοί άνθρωποι θα πρέπει να την αποφεύγουν. Ανάμεσά τους, οι άνθρωποι που έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση, καρδιαγγειακές παθήσεις, νευρικές διαταραχές και βεβαίως οι έγκυες γυναίκες.

Αυτό όμως που προκαλεί έντονο πονοκέφαλο στους επιστήμονες είναι το γεγονός ότι μέχρι σήμερα έχουν γίνει ελάχιστες έρευνες για να διαπιστωθεί το πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι για τα νεαρά άτομα η μεγάλη λήψη καφεΐνης επί μακρώ χρονικό διάστημα. Οι ειδικοί λένε πως είναι δύσκολο να μην ενοχοποιηθεί η καφείνη· ανεπιθύμητες παρενέργειες στον οργανισμό μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε μικρές δόσεις, ενώ σημάδια τοξικότητας παρατηρούνται απο την υπερκατανάλωση. Εκείνοι που συνήθως το παρακάνουν με την ουσία αυτή είναι οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες. Διπλή εξάρτηση. «Υπάρχει βλέπετε μια υποκουλτούρα στην Αμερική που ενθαρρύνει την ιδέα ότι κάποιος πρέπει να είναι συνεχώς στην τσίτα», λέει απο την πλευρά του ο Τζέιμς Λέιν, καθηγητής Ιατρικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Duke. «Όμως αυτό που δεν λαμβάνεται υπόψη είναι ότι η καφεΐνη προκαλεί πραγματική ψυχολογική εξάρτηση». Μάλιστα μια πρόσφατη έρευνα που έγινε απο ερευνητές του πανεπιστημίου Νorthwestern έδειξε ότι κατά τη διάρκεια μιας τριετίας οδηγήθηκαν στο Κέντρο Ελέγχου Δηλητηριάσεων του Ιλινόις 250 άνθρωποι, εξαιτίας της κατανάλωσης υπερβολικών δόσεων καφεΐνης. Ο μέσος όρος ηλικίας των ανθρώπων που διακομίσθηκαν στο κέντρο ήταν τα 21 χρόνια.

Κατάχρηση. Στο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας ο δρ. Γκάι Σόχατ θεράπευσε ένα 18χρονο αγόρι, το οποίο είχε μεταφερθεί εσπευσμένα με ασθενοφόρο καθώς είχε παρουσιάσει ξαφνική καρδιακή αρρυθμία. Ο νεαρός έπινε κάθε βράδυ οκτώ ενεργειακά ποτά σε συσκευασία των 400 ml για να κρατιέται ξύπνιος στην εργασία του. «Δεν είχε την παραμικρή ιδέα ότι θα μπορούσε να του συμβεί κάτι κακό πίνοντας τόσο μεγάλη ποσότητα από αυτό το ποτό», ανέφερε ο δρ. Σόχατ, επίκουρος καθηγητής Επείγουσας Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. Προειδοποίηση. Το Αμερικανικό Κολέγιο Αθλητιατρικής έχει προειδοποιήσει τους μαθητές των λυκείων που ασχολούνται με τον αθλητισμό να απέχουν απο την κατανάλωση ενεργειακών ποτών, επειδή η περιεκτικότητά τους σε καφεΐνη μπορεί να τους προκαλέσει αφυδάτωση. Μάλιστα, σε μια περιοχή της πολιτείας της Βιρτζίνιας οι λυκειάρχες αφαίρεσαν από τα αυτόματα μηχανήματα πώλησης τα ενεργειακά ποτά, επειδή κάποιοι μαθητές παραπονέθηκαν ότι ένιωθαν πονοκεφάλους και ναυτίες όταν τα έπιναν κατά τη διάρκεια της εκγύμνασής τους.


Καταστροφικές οι μεγάλες δόσεις καφεΐνης

ΤΟ ΝΑ ΛΑΜΒΑΝΕΙ κάποιος καφεΐνη σε μεγάλες δόσεις είναι σαν να έχει χρόνιο σύνδρομο ταραχής, λέει ο Τζέιμς Λέιν, καθηγητής Ιατρικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Duke. Επίσης προσθέτει: «Αυξάνει το στρες και το σώμα μας απαντά σε αυτό. Κατά κάποιον τρόπο συμβάλλει στην αύξηση του στρες που όλοι βιώνουμε στην καθημερινή μας ζωή». Μόνο την περσινή χρονιά στην Αμερική, περίπου 200 καινούργια ενεργειακά ροφήματα έκαναν την εμφάνισή τους στα ράφια των καταστημάτων, αντιπροσωπεύοντας μια τεράστια βιομηχανία με τζίρο 3,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων.


Το κοκτέιλ που μεθάει μέχρι τελικής πτώσεως

Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ από την κατανάλωση ενεργειακών ποτών μπορεί να ελλοχεύει ακόμη και στα μπαρ ή τα κλαμπ, όπου ορισμένα από τα συγκεκριμένα ποτά σερβίρονται αναμεμειγμένα με αλκοόλ. Σε πρόσφατη μελέτη στη Βραζιλία 26 άνδρες αξιολογήθηκαν από τους ερευνητές καθώς έπιναν ένα ενεργειακό ρόφημα και αλκοόλ, μεμονωμένα ή σε συνδυασμό (κοκτέιλ) μεταξύ τους. Η κατανάλωση του κοκτέιλ δεν απέτρεψε τη μέθη των ανδρών, όπως εκείνοι ήλπιζαν. Αντιθέτως, ελάττωσε την ικανότητά τους να καταλαβαίνουν πόσο μεθυσμένοι είναι, με συνέπεια να νομίζουν ότι είχαν τον έλεγχο, ενώ στην πραγματικότητα δεν τον είχαν. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν ότι, καλύπτοντας τις κατασταλτικές ιδιότητες του αλκοόλ, τα ενεργειακά ποτά μπορούν να αυξήσουν τις πιθανότητες απώλειας των αισθήσεων.