Φαινόμενα

Πόσο πάει «ο λαός»;

Ιλιγγιώδη ποσά για αντικείμενα «βασιλικής» πολυτέλειας αποκάλυψαν πως η εξανέμιση της ιστορίας διευκολύνει άριστα την αγορά, που προτιμά τους μύθους
Έ κοψαν την ανάσα οι τιμές της δημοπρασίας για τα αντικείμενα που αποτελούσαν το πρώην βασιλικό «νοικοκυριό». Πολύ περισσότερο όταν με την ευκαιρία αναθερμάνθηκε η υπόθεση για το πώς κατέληξαν όλα αυτά να βγαίνουν στο σφυρί, δηλαδή σαν προσωπική περιουσία κάποιου ιδιώτη και όχι σαν αντικείμενα ιστορικής αξίας για έναν λαό, στον οποίο και ανήκουν. Γ ιατί ο εν λόγω «ιδιώτης» τα έβγαλε στο σφυρί ως πρόσωπο-σύμβολο, ο μύθος του οποίου προσέδιδε στα αντικείμενα την εξόχως υψηλή αξία τους πέραν της αντικειμενικής. Οικειοποιήθηκε τα αντικείμενα, αφού απαλλάχτηκαν με επίσημη ανοχή από το ιστορικό τους βάρος και κατόπιν τα έθεσε σε κυκλοφορία στην αγορά, αξιοποιώντας τη βασιλική μυθολογία που τα περιέβαλλε με την επίγνωση ότι αυτή είναι που θα τα απογειώσει ως οικονομικές αξίες.

Μόνο που τον εξέχοντα υπερπολυτελή συμβολισμό έδωσε στα αντικείμενα η έννοια του λαού, η ύπαρξή του. Στο όνομα του λαού είχε τον τίτλο ο Κωνσταντίνος, στο όνομα του λαού δωρίστηκαν ορισμένα εξ αυτών στον εκπρόσωπο του θεσμού και η νομιμοποίηση που προσέφερε αυτός ο λαός στο πρόσωπο-σύμβολο αποτέλεσε εν τέλει την επιπλέον αξία που προσδόθηκε στην αντικειμενική του καθενός, τη «συναισθηματική αξία», όπως χαρακτηρίζεται στις αγορές. Ποσά που φέρνουν ίλιγγο διατέθηκαν για τα πλέον «ευτελή» στη χρήση αντικείμενα, αποκαλύπτοντας στα μάτια του έκθαμβου φιλοθεάμονος τη «συναισθηματική αξία» που τους έχει προσδώσει η ίδια του η ιστορία.

Μια σφυρίχτρα σκύλου που είχε εκτιμηθεί 4.500 ευρώ, πουλήθηκε έναντι 73.000. Ήδη η αρχική εκτίμηση υποδηλώνει αντικείμενο σκανδαλώδους πολυτέλειας για την «ευτελή» του χρησιμότητα. Ακριβώς αυτή όμως, η σκανδαλώδης πολυτέλεια αποτελεί και την κορωνίδα της βασιλικής μυθολογίας, της μυθολογίας της αριστοκρατίας, του πλούτου σε όλες τις βαθμίδες.

Ένας κουβάς για παγάκια από 300 ευρώ πουλήθηκε 5.770, ένα σερβίτσιο 200.000 ευρώ, όσο ένα ολόκληρο σπίτι, ενώ δυο σουπιέρες που εκτιμήθηκαν από 45.000 μέχρι 74.000, έφτασαν τελική τιμή 302.000 ευρώ, όσο ένα πολυτελές σπίτι. Αντικείμενα χρηστικά ή διακοσμητικά, κατασκευασμένα από πολυτελή υλικά, ορισμένα και με την υπογραφή έξοχων καλλιτεχνών, εξασφαλίζονται- για την ακρίβεια γίνονται ανάρπαστα- σε τιμές που μοιάζουν παράλογες.

Το παράλογο είναι ότι η επιπλέον αξία, αυτή που έχουμε διαπιστώσει κατά τους φιλανθρωπικούς τηλεμαραθώνιους ότι περιβάλλει με τη λάμψη του ακριβού, ακόμη και αντικείμενα που ουδόλως τη δικαιολογούν από τα υλικά τους, μετατρέπει κάθε αντικείμενο σε καινούργιο προϊόν-σύμβολο.

Με τον ίδιο τρόπο τα αντικείμενα που δημοπρατήθηκαν σαν «βασιλική περιουσία» ήταν προϊόντα-σύμβολα ενός μύθου. Του μύθου της βασιλείας .

Η αγορά εμφανίζεται να συντηρεί αυτό που η ιστορική και πολιτική πραγματικότητα καταργεί. Αλλά συντηρείται ως φαντασίωση. Γιατί οι αγορές μεγεθύνονται χάρη στις φαντασιώσεις, τους μύθους και όχι την ιστορία. Η ιστορία είναι για τον μύθο μια ιδανική υπηρέτρια, γράφει ο Ρολάν Μπαρτ. Προετοιμάζει, προμηθεύει, τακτοποιεί. Κατόπιν η αγορά, ο τόπος όπου τίποτε δεν παράγεται και τίποτε δεν εκλέγεται, αλλά όλα κυκλοφορούν σαν έτοιμες αξίες, απαλλαγμένα από κάθε «ενοχλητικό» ιστορικό ίχνος, αξιοποιεί τους μύθους. Γιατί αυτοί μένουν ακίνητοι στον χρόνο, διαιωνίζουν στερεότυπα, αναπαράγουν τον εαυτό τους. Η ιστορία εξελίσσεται, προβάλλει αιτήματα και κυρίως μοιράζει ευθύνες. Η αγορά όμως, ή μάλλον η κατανάλωση συμβόλων αποστρέφεται τις ευθύνες. Αντιθέτως, στηρίζεται στην έννοια της ανευθυνότητας του ανθρώπου, στην προσωπικότητα χωρίς ιστορία, άρα την έτοιμη να μαγευτεί με μύθους και να τους αγοράσει συντηρώντας τους.


Κουλτούρα ανευθυνότητας

Σε αυτή τη μεγάλη αγκαλιά της υλικής «αθωότητας» πούλησε ο Κωνσταντίνος αντικείμενα- δεν έχει σημασία αμέσως μόλις τα έβγαλε στο εξωτερικό ή προχθές- εξόχου «συναισθηματικής αξίας» όπως απέδειξαν οι τιμές τους, την οποία υποτίθεται ότι συντηρεί για το πρόσωπό του υπογράφοντας ακόμη με τον τίτλο, τον οποίο δεν δικαιούται βάσει λαϊκής ετυμηγορίας. Από όλο αυτό το φανταχτερό πανηγύρι που ξεδιπλώθηκε στα δελτία ειδήσεων, το μόνο που απομένει είναι η αίσθηση μιας εξανέμισης της ιστορίας προς όφελος της ανευθυνότητας, που γίνεται κουλτούρα με διαφημιστή τον αλλοτινό θεσμοθετημένο «ανεύθυνο» (όπως όριζε στην εποχή της βασιλείας το Σύνταγμα ότι πρέπει να είναι ο ανώτατος άρχων) και τα έξοχα κέρδη που του απέφερε ο εν λόγω ρόλος.