ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΜΑΤΙΕΣ Μπομπότα

O λόγος στους αναγνώστες. Ο Θ. Γραμματικόπουλος, Παπαφλέσσα 7β, Πύργος Ηλείας, γράφει:

«Με αφορμή το “Ύμνος εις την Ελευθερίαν” του Διονυσίου Σολωμού που κυκλοφόρησαν τα “ΝΕΑ” και τη στροφή 6: “και ακαρτέρει και ακαρτέρει/ φιλελεύθερη λαλιά/ ένα εκτύπαε τ΄ άλλο χέρι/ από την απελπισιά”, θυμήθηκα το Δημοτικό σχολείο, εκεί στο χωριό μου, τη Νεμούτα Ηλείας, κάπου 600 υψόμετρο. Πόσο μεγάλη μου φαινόταν η αίθουσα τότε! Μέσα, 150 παιδιά και βάλε. Δύο, τρία και τέσσερα από την ίδια οικογένεια σε διάφορες τάξεις. Λιγοστά τα θρανία. Τα μικρότερα παιδιά κάθονταν πάνω σε τάβλες στηριγμένες σε πέτρες ή μικρά κούτσουρα. Σχεδόν όλα ξυπόλητα. Με φουστανάκι υφασμένο στον αργαλειό ή ντρίλινο τα μικρότερα, όπως τα κοριτσάκια, χωρίς εσώρουχο. Μεσούσης της Κατοχής πήγα στην Α΄ τάξη, μικρότερος και κατά έναν χρόνο απ΄ ό,τι έπρεπε. Συγχωριανός ο δάσκαλος. Εύσωμος, με μεγάλη κοιλιά. Αυστηρός, αλλά δάσκαλος, ο Δημήτρης Ψαρράς, μας μάθαινε γράμματα. Στο τέλος του απογευματινού μαθήματος σηκωνόμασταν όρθιοι, όπως και σε κάθε επισκέπτη που ερχόταν στην αίθουσα. Ψέλναμε τον Εθνικό Ύμνο. Όταν φτάναμε στους στίχους “ένα εκτύπαε τ΄ άλλο χέρι/ από την απελπισιά”, χτυπούσαμε τις παλάμες μας. Το χαιρόμασταν χωρίς να καταλαβαίνουμε.

Πικρά χρόνια, δύσκολα, να μην ξανάρθουν. Μαθαίναμε γράμματα με πλάκα και κοντύλι. Άμα το ρημάδι γρατζούναγε, άφηνε χαρακιές στην πλάκα. Άμα το χάναμε, τρώγαμε του κόσμου το ξύλο από τους γονείς. Πού να βρεθούν χρήματα; Μήπως τελειώναμε και ακέρια την τάξη; Πάντα στο φευγιό. Σπηλιές, ερημοκκλήσια, λόγγοι, τα σπίτια μας. Πείνα, γδύμια, ψείρα, ψώρα, πονόματος. Τέλειωσε το παγκόσμιο μακελειό. Ανασάναμε, φωνάζαμε μαζί με τους μεγάλους, “ειρήνη, ειρήνη!”. Έλα που ύστερα από λίγο άρχισε η εμφύλια κατάρα. Ο δάσκαλος έφυγε για τον Πύργο. Πολλά πήραμε τους δρόμους για τα γύρω χωριά μήπως και τελειώσουμε καμιά τάξη. Κρύα, βροχές, πάγοι, χιόνια, βοριάδες. Μια ώρα, σχεδόν, ποδαρόδρομο!

Στην αρχή της δεκαετίας του 1950- ό,τι είχε αρχίσει ο κορεατικός πόλεμος, όπου στείλαμε Ελληνόπουλα να πολεμήσουν για τη λευτεριά(θα το θυμάστε το τραγούδι που τραγουδούσαμε στον Στρατό)- μερικά γίναμε γυμνασιόπαιδα.

Κακοντυμένα τα περισσότερα, πολλές φορές πεινασμένα, χωρίς θέρμανση, σπουδάζαμε. Περιμέναμε πώς και πώς νά ΄ρθει το τράιστο από το χωριό με λίγο σταρένιο ψωμί, ή σμιγάδι, ή ξερή μπομπότα- “που δεν την τρυπούσε γκρας”, λέγαμε. Τα χέρια μας πάντα μελανιασμένα από την πένα και τον κοντυλοφόρο. Το μελανοδοχείο το λέγαμε και καλαμάρι. Με στουπόχαρτο ή στάχτη μαζεύαμε τα μελάνια, για να στεγνώσουν τα γράμματα(είχαν κυκλοφορήσει τα στυλό, αλλά ποιος τα αγόραζε;). Όμως οι περισσότεροι διάβαζαν. Οι δυσκολίες μάς έκαναν υπεύθυνους, μας μπόλιαζαν με αξίες. Είχαμε σέβας στους μεγαλύτερους και τους δασκάλους. Τον γυμνασιάρχη μας- και μεγάλο δάσκαλό μας- Γ. Δούκα τον βλέπαμε με δέος. Και όλους τους δασκάλους μας, βέβαια. Ακόμα και σήμερα, δύο καθηγητές μου- ο ένας 96 ετών και ο άλλος αρκετά μικρότερος(Ιωάννης Πανόπουλος, Γεώργιος Χονδρογιάννης, αντίστοιχα)- με τους οποίους συναντιόμαστε στο καφενείο, τους προσφωνώ με το “κύριε καθηγητά”. Μου είχε κάνει εντύπωση ένας καθηγητής που πρωτοείδα το ΄52 ή ΄53. Ψηλός, με κορμοστασιά αθλητική, περπατούσε με το μακρύ παλτό του τον χειμώνα, με βήματα σταθερά σαν δρασκελιές. Αν θυμάμαι καλά, Βασιλόπουλο τον έλεγαν. Ό,τι είχε γυρίσει από τα ξερονήσια. Το συζητούσαμε όλοι οι μαθητές. Όσοι από τους συμμαθητές μου είχαν τη δύναμη, την οικονομική, σπούδασαν. Άλλοι, με γιγάντια θέληση και με μεροκάματα(όπου νά ΄ταν- ιδιαίτερα τους είχε φάει ο ντενεκές της οικοδομής) κι εκείνοι σπούδασαν.

Εκείνα τα πέτρινα χρόνια, όπως τα λένε, μας τα τραγούδησες, Λευτέρη Παπαδόπουλε. Ρίζωσαν, με τον στίχο σου, ακόμα πιο βαθιά τα βιώματά μας. Τρανέψαμε με τα τραγούδια σου. Έγραψες την Ιστορία εκείνη με τον δικό σου ποιητικό οίστρο. Σ΄ το χρωστάμε. Πώς να σ΄ το ξεπλερώσουμε, συνομήλικοι γαρ;».