Ημερολόγιο Συνόρων Ταξιδεύω άρα υπάρχω

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ του Αλαίν ντε Μποττόν, «Η τέχνη του ταξιδιού», άρχισα να το διαβάζω το περασμένο Σάββατο. Το τελείωσα την Κυριακή το βράδυ. Είναι, νομίζω, ένα βιβλίο που, εάν θέλετε να το απολαύσετε, πρέπει να το διαβάζετε σε σταθμούς τρένων, λιμάνια, αίθουσες αναμονής, ξενοδοχεία και πλοία. Στο αεροπλάνο, καλύτερα από όλα. Προσωπικά, πάντως, το διάβασα κλεισμένος μέσα στο δωμάτιό μου.

Το ταξίδι, για όσους έχουν τα μέσα να το κάνουν φυσικά, μας λέει ο ντε Μποττόν, είναι κυρίως τέχνη. Σημασία δεν έχει το πόσο ταξιδεύουμε, αλλά το πώς ταξιδεύουμε. Αυτό μας «διδάσκουν» οι φιλόσοφοι και οι καλλιτέχνες, τα ημερολόγια των οποίων «ξεσκονίζει» ο συγγραφέας. Εγώ θα μιλήσω μόνο για δύο από τους «πρωταγωνιστές» του βιβλίου: τον Γκυστάβ Φλομπέρ και τον Ξαβιέ ντε Μαιστρ. Αποτελούν δύο διαφορετικούς τρόπους ταξιδιού.

Σημασία δεν έχει το πόσο ταξιδεύουμε, αλλά το πώς ταξιδεύουμε

Ο τρόπος του Φλομπέρ…
Ο Φλομπέρ περιφρονούσε την πόλη όπου γεννήθηκε, τη Ρουέν, και γενικότερα τη Γαλλία. Την περιέγραφε ως βρωμοχώρα, «όπου βλέπεις τον ήλιο στον ουρανό όσο συχνά βλέπεις κι ένα διαμάντι στον κώλο ενός γουρουνιού». Μισούσε τους τρόπους της αστικής τάξης. Ήθελε να κλάσει τόσο δυνατά που να ακουστεί σε όλη τη Ρουέν. Έτσι έπλασε στη φαντασία του το σύμβολο της αντι-πατρίδας: τη μακρινή Ανατολή. Το ταξίδι ως εκδίκηση στην πατρίδα.

Τον Οκτώβριο του 1849 επιβιβάστηκε σε ένα πλοίο στη Μασσαλία. Στα μέσα Νοεμβρίου αποβιβάστηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Την ερωτεύτηκε αμέσως. Θαύμασε το χάος και τη ζεστασιά της. Την καμήλα. Τις χανούμισσες. Το επτάχρονο αγο -ράκι που τον συνάντησε σε κάποιο δρόμο του Καΐρου και τον χαιρέτησε φωνάζοντας: «Σας εύχομαι να προκόψετε με κάθε τρόπο, και προπάντων να την έχετε μεγάλη». Εκτιμούσε προπαντός το γεγονός ότι η Ανατολή δεν είναι ψεύτικη. Μοιάζει με την ανθρώπινη ύπαρξη: «σκατά και νους, ζωή και θάνατος, σεξουαλικότητα και αγνότητα, τρέλα και φρόνηση». Θαύμαζε, κοντολογίς, όλα εκείνα που στην πατρίδα του θεωρούνταν σκάνδαλο και βρωμιά. Ο Φλομπέρ δεν ήταν εύκολος τουρίστας. Έμαθε τη γλώσσα, μελέτησε τα έθιμα του τόπου. Και εκεί, κάπως, απογοητεύτηκε. Ανακάλυψε ότι ο άνθρωπος, ανεξαρτήτως πολιτισμού, είναι λίγο ως πολύ ο ίδιος. Παντού. Όταν επέστρεψε στη Γαλλία, διατύπωσε την ιδέα του περί πατρίδας. «Όσο για την ιδέα της πατρίδας», γράφει στο ημερολόγιό του, «δηλαδή μιας συγκεκριμένης έκτασης εδάφους που το περίγραμμά της σημειώνεται στον χάρτη και χωρίζεται από τις άλλες με μια μπλε ή κόκκινη γραμμή: όχι. Για μένα πατρίδα είναι η χώρα που αγαπώ, δηλαδή αυτή που βλέπω στα όνειρά μου, η χώρα όπου αισθάνομαι καλά».

… ο τρόπος του ντε Μαιστρ
Ο ντε Μαιστρ ήταν και αυτός Γάλλος. Αγαπούσε την πατρίδα του. Αγαπούσε όμως, πάνω από όλα, το δωμάτιο του σπιτιού του. Τόσο πολύ που επινόησε την περιήγηση δωματίου.

Έγραψε δύο ολόκληρα έργα γι΄ αυτό. Εκεί περιγράφει το ταξίδι του από το υπνοδωμάτιό του μέχρι το περβάζι του παραθύρου. Σε ένα τέτοιο ταξίδι δεν του χρειάστηκαν πλοία και αποσκευές. Μια πιτζάμα με χρώμα ροζ και γαλάζιο ήταν αρκετή. Γι΄ αυτό συνιστούσε το ταξίδι δωματίου στους φτωχούς και τους άτολμους. Τι περιγράφει ο ντε Μαιστρ; Κάθε αντικείμενο που συνάντησε στη «διαδρομή» του: τα έπιπλα, τον καναπέ, τα σεντόνια. Τότε, βέβαια, δεν υπήρχε τηλεόραση. Αν υπήρχε, ζήτημα είναι εάν θα την είχε κουνήσει από τον καναπέ του. Τα περιγράφει όλα αυτά με απίστευτη λεπτομέρεια. Και μας λέει ότι για πρώτη φορά άρχισε να τα βλέπει, αυτά τα συνηθισμένα αντικείμενα που έβλεπε κάθε μέρα, με καινούργια ματιά…

Με το Τ αξίδι του δωματίου ο ντε Μαιστρ δεν θέλει να μας καθηλώσει στον καναπέ μας. Θέλει απλώς να μας δείξει ότι το ταξίδι ξεκινά από το δωμάτιο του σπιτιού μας. Θα κερδίσεις από το ταξίδι μόνο εάν ζεις με τη νοοτροπία του ταξιδιώτη στον τόπο διαμονής σου. Η απόλαυση του ταξιδιού εξαρτάται από τη νοοτροπία με την οποία ταξιδεύεις, όχι από τον εκάστοτε προορισμό…

«Μας κάνει το ταξίδι καλύτερους ανθρώπους;»