«Σώστε την αρχιτεκτονική των προαστίων!»

Η πόλη που μεγαλώνει και καταπίνει τα προάστιά της καταστρέφει κομμάτια από
την ιστορία της αρχιτεκτονικής της. Και η Αθήνα, κατά τη μεταπολεμική της
ανάπτυξη και την μετά το 1970 οικοδομική της υπερτροφία, ισοπέδωσε ή αλλοίωσε
τις κατοικίες του Μοντέρνου Κινήματος της αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του
’30. Το μέγεθος αυτής της απώλειας το καταγράφει έρευνα του αρχιτέκτονα
Δημήτρη Φιλιππίδη.

«Την τελευταία δεκαετία έχουμε γίνει μάρτυρες μίας αισθητής επιστροφής σε έναν
ανανεωτικό μοντερνισμό, που συχνά αναφέρεται κάπως αόριστα ως μινιμαλισμός ή
lifestyle και εκφράζει την αντίδραση στις υπερβολές της αχαλίνωτης
μορφοκρατίας στο τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Η ανανεωτική αρχιτεκτονική
που παράγεται σήμερα στην Ελλάδα είναι αποδεσμευμένη, χωρίς συμπλέγματα
κατωτερότητας σε σχέση με την τόσο λαμπερή περίοδο του ’30», παρατηρεί ο
αρχιτέκτονας, που παρουσιάζει την έρευνά του στο λεύκωμα «Προάστια και Εξοχές
της Αθήνας του ’30».

Έχει σημασία, λέει, να αναγνωρίζουμε τους «προγόνους» αυτής της μινιμαλιστικής
τάσης και να προσπαθήσουμε να διασώσουμε ό,τι έχει απομείνει από τα δείγματα
μοντέρνας αρχιτεκτονικής του ’30. «Οι ραγδαίες αλλαγές στην προαστιακή ζώνη
της πρωτεύουσας τις τελευταίες δεκαετίες έχουν απειλήσει τη διατήρηση αυτής
της αρχιτεκτονικής. Εξίσου επικίνδυνη είναι και η έλλειψη γνώσης και εμπειρίας
όσων ασχολούνται επαγγελματικά με την αποκατάσταση, τον εκσυγχρονισμό και τις
τυχόν προσθήκες σε τέτοια κτίσματα».

Αν κάνει κανείς μία βόλτα στους δρόμους του Παλαιού Ψυχικού, της
Φιλοθέης, σε κάποιες γωνιές του Φαλήρου και στο Καλαμάκι, μπορεί να δει τι
εννοεί ο αρχιτέκτονας όταν δηλώνει στα «ΝΕΑ» ότι «τα κτίσματα αυτά με
γοητεύουν επειδή είναι απόλυτα, σχεδόν δικτατορικά, καταργώντας τα
προηγούμενα. Επίσης, η ύπαρξή τους στα προάστια και στην κοντινή εξοχή των
Αθηνών έδινε στους ενοίκους τους την ελευθερία κινήσεων στο να κάνουν ό,τι
ήθελαν ανάλογα με τα γούστα τους και όχι σύμφωνα με τους κοινωνικούς
περιορισμούς που επέβαλε ο μνημειακός χαρακτήρας των κτιρίων στο κέντρο της
πόλης».

Αναφέρεται στις οικίες της Μαραθωνοδρόμου 41, Ταϋγέτου 27 στο Π. Ψυχικό,
Διαδόχου Παύλου 26, Π. Καλλιγά 36 στη Φιλοθέη, Π. Μπακογιάννη 2, Ποσειδώνος
και Μερόπης στη Γλυφάδα. Τις οποίες το μάτι του αρχιτέκτονα παρατηρεί και σε
συνεργασία με τον φωτογράφο Γιώργη Γερόλυμπο τις καταγράφει στο λεύκωμα.

«Μικρή σε μέγεθος και όχι μνημειακή η αρχιτεκτονική τής κατοικίας του ’30 έξω από την πόλη ανήκει σε μία υψηλή ζώνη κινδύνου εξαιτίας των οικονομικών πιέσεων και της άγνοιας ιδιοκτητών και ενοίκων σχετικά με την αξία της», σημειώνει ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Φιλιππίδης (εδώ, κατοικία στο Παλαιό Ψυχικό)

Οι περίπατοι του Δημήτρη Φιλιππίδη, κυρίως στο Παλαιό Ψυχικό και τη Φιλοθέη,
επαναλήφθηκαν πολλές φορές. Και συχνά κατέγραφε τις αλλαγές στις κατοικίες: οι
καθαροί αυστηροί τετράγωνοι όγκοι αποκτούσαν άλλοτε ένα ρουστίκ ύφος με την
προσθήκη κεραμιδωτής σκεπής, οι βεράντες άλλαζαν με προσθήκη πέργκολας, τέντας
ή ηλιακού θερμοσίφωνα. Τα σπίτια με στέγη συνδυάζονταν με τοξωτά ανοίγματα ή
στοές. Τα κουφώματα αντικαθίσταντο με τυποποιημένα μεταλλικά, τα ανοίγματα
αλλοιώνονταν με κατάργηση ή αύξηση του μεγέθους τους.

«Ο τρόπος ζωής του ’30 δεν ταυτίζεται με εκείνον του 2000, κάτι που
αντανακλάται και στις εξωτερικές όψεις. Όμως κύρια αιτία μπορεί να θεωρηθεί η
σταθερή δυσφήμηση που έχει υποστεί η μοντέρνα αρχιτεκτονική μεταπολεμικά. Το
ευρύ κοινό απεχθάνεται τα τσιμεντένια κουτιά και ειδικά στα στυλιστικά
απελευθερωμένα προάστια επιδίδεται στη συστηματική τους αλλοίωση», επισημαίνει
ο Δημήτρης Φιλιππίδης.

Και συμπεραίνει ότι οι κατοικίες που διασώζουν το στυλ ’30 της αρχικής
δημιουργίας τους είναι τα κλειστά εγκαταλελειμμένα σπίτια. «Αν και συχνά σε
κακή κατάσταση, είναι κατάλληλα να δώσουν ακριβείς πληροφορίες για τους
εξωτερικούς χρωματισμούς, τις σιδεριές και τα ξύλινα κουφώματα που
χρησιμοποιήθηκαν αρχικά». Η μοίρα τους είναι αβέβαιη. «Ύστερα από μία αλλαγή
ιδιοκτησίας, η επιβίωση ενός σπιτιού του ’30 ισοδυναμεί με ριζική ανακαίνισή
του. Κατά κανόνα αυτή συμβαδίζει με τη σκόπιμη μορφολογική του αλλοίωση, ώστε
να μοιάζει με τις σύγχρονες οικοδομές. Γιατί κανείς δεν βγήκε να ζητήσει να
διατηρηθούν»…

INFO

Το λεύκωμα «Προάστια και Εξοχές της Αθήνας του ’30» θα κυκλοφορήσει από τις
Εκδόσεις Ολκός.