Τα απολιθωμένα μυστικά της Γης

Μία κρυφή ματιά στην ατμόσφαιρα της Γης, όπως ήταν πριν από 500 εκατομμύρια
χρόνια, ρίχνουν οι επιστήμονες χάρη στα απολιθώματα που βρίσκονται σε διάφορα
σημεία του πλανήτη. Απολιθωμένα φυτά, θαλάσσιοι και άλλοι οργανισμοί που
ανακαλύπτονται τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτουν νέα στοιχεία στους ερευνητές.

Νέα γνώση αποκτούν κι από τα υπολογιστικά μοντέλα που δείχνουν τη διαδικασία
με την οποία ηφαιστειακές εκρήξεις και η διάβρωση του εδάφους επηρεάζουν τον
αέρα του πλανήτη. «Επιστήμονες σε όλο τον κόσμο δίνουν ολοένα και περισσότερη
σημασία σε στοιχεία σαν κι αυτά», λέει ο Μάικλ Μακράκεν, επικεφαλής στο
Κλιματολογικό Ινστιτούτο, μία ερευνητική ομάδα στην Ουάσιγκτον.

Έκθεση με νέα δεδομένα. Για πρώτη φορά, η Διακυβερνητική Επιτροπή για
τις Κλιματικές Αλλαγές, μία ομάδα του ΟΗΕ που αναλύει την αύξηση της
παγκόσμιας θερμοκρασίας, σχεδιάζει να συμπεριλάβει στην έκθεσή της τα νέα
δεδομένα για την ατμόσφαιρα της Γης. Οι ανακαλύψεις έχουν δώσει τροφή σε μία
μεγάλη επιστημονική διαμάχη για το κλίμα. Η μία πλευρά πιστεύει πως έχει
ξεκινήσει η υπερθέρμανση του πλανήτη. Η άλλη ότι η αύξηση της θερμοκρασίας
είναι φυσιολογική και όχι καταστροφική. Οι θιασώτες και των δύο απόψεων
προέρχονται από τον ίδιο χώρο: Τους ερευνητές που μελετούν το παρελθόν της
Γης, ανάμεσά τους γεωλόγοι και παλαιοκλιματολόγοι.

To παρελθόν. Οι περισσότερες συζητήσεις επί του θέματος χρησιμοποιούν
στοιχεία των τελευταίων χιλιάδων χρόνων. Αρκετοί ειδικοί δε νομίζουν πως τα
στοιχεία από παλιότερες περιόδους είναι αρκετά για να δώσουν μία ολοκληρωμένη
εικόνα.

*Αλλά όσοι εξετάζουν το παρελθόν πηγαίνοντας πίσω μερικά εκατομμύρια χρόνια,
έχουν διαφορετική άποψη.

*Συμφωνούν μάλιστα πως κατά την περίοδο που ονομάζεται Φανερωζωική, αυτή που
ξεκινά πριν από 550 εκατομμύρια χρόνια και συνεχίζεται ώς σήμερα – στην ουσία
το ξεκίνημα της πολύπλοκης μορφής ζωής – οι συγκεντρώσεις του διοξειδίου του
άνθρακα στην ατμόσφαιρα ήταν μέχρι 18 φορές ψηλότερες από ό,τι σήμερα.

Το διοξείδιο του άνθρακα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, πήγαζε από τα ηφαίστεια
και άλλες φυσικές πηγές, όπως στον Άρη και την Αφροδίτη. Τα επίπεδα έχουν
πέσει καθώς ο άνθρακας έγινε «δομικό» υλικό πολλών βραχοσειρών και όλων των
ζωντανών οργανισμών. Οι επιστήμονες συμφωνούν στους λόγους που η Γη άντεξε
τόσο διοξείδιο στα πρώτα της χρόνια.

*Πρώτα από όλα, ο Ήλιος δεν έλαμπε τόσο πολύ.

*Δεύτερον, όσο αυξάνονται οι συγκεντρώσεις του αερίου, μειώνεται η ικανότητά
του να παγιδεύει τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα της Γης.

*Διαφωνούν όμως για το αν τα νέα στοιχεία στηρίζουν ή όχι την άποψη πως ο
βιομηχανικός πολιτισμός και η καύση των ορυκτών καυσίμων ευθύνονται για τις
κλιματικές μεταβολές. Το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να μπλοκάρει την ηλιακή
ενέργεια, η οποία διαφορετικά θα επέστρεφε στο Διάστημα. Αυτό είναι γνωστό ως
το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Γεωλογικά τεκμήρια. Κάποιοι πιστεύουν πως οι διακυμάνσεις στο διοξείδιο
του άνθρακα στην Φανερωζωική περίοδο υποδεικνύουν την άμεση σχέση μεταξύ των
υψηλών συγκεντρώσεων αερίων και των υψηλών θερμοκρασιών. «Τα γεωλογικά
τεκμήρια τα τελευταία 550 εκατομμύρια χρόνια δείχνουν υψηλά επίπεδα αερίων και
υψηλές θερμοκρασίες», λέει ο Ρόμπερτ Μπέρνερ, γεωλόγος από το Γιέιλ και
πρωτοπόρος στην παλαιοκλιματολογική ανάλυση. «Υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που
επηρεάζουν, αλλά γενικά η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας οφείλεται στο
διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό ίσχυε στο παρελθόν, ισχύει και σήμερα».

Διαμάχη επιστημόνων για τις συνέπειες του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα

Τα απολιθώματα της Φανερωζωικής περιόδου είναι αυτά που ενδιαφέρουν περισσότερο τους ερευνητές, καθώς στο ξεκίνημά της τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα ήταν 18 φορές υψηλότερα από τα σημερινά

Υπάρχουν επιστήμονες που δεν συμφωνούν πως είναι λόγος ανησυχίας η
αλλαγή του κλίματος. «Ναι, ο πλανήτης θερμαίνεται, αλλά αυτό έχει συμβεί και
στο παρελθόν πολλές φορές και κανείς δεν ξέρει το γιατί», εξηγεί ο Ρόμπερτ
Γκίγκενγκακ, γεωλόγος στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνιας, που μελετά τις
ατμόσφαιρες παλιών εποχών. «Μπορεί να οφείλεται σε αλλαγές των θαλάσσιων
ρευμάτων, τους ηλιακούς κύκλους και τις κοσμικές ακτίνες που βομβαρδίζουν τον
πλανήτη».

Ολοένα και περισσότερα δεδομένα από τα απολιθώματα και άλλες πηγές δείχνουν
τον Ήλιο και τα αστέρια ως τους κύριους υπαίτιους των κλιματικών αλλαγών.

Οι επιπτώσεις από το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα της Γης είναι ένα
από τα πιο έντονα σημεία της διαμάχης των επιστημόνων.

Τι θα συνέβαινε σήμερα αν το διοξείδιο έφτανε τα υψηλά επίπεδα του
παρελθόντος; Πολλοί κλιματολόγοι βλέπουν μία άνοδο της θερμοκρασίας μέχρι και
πέντε βαθμούς Κελσίου, ενώ οι λιγότερο απαισιόδοξοι ένα με δύο βαθμούς.

Η Κλόντια Μόρα και οι συνεργάτες της από το Πανεπιστήμιο του Τενεσί μελέτησαν
απολιθώματα αναζητώντας στοιχεία για το διοξείδιο του άνθρακα και ανακάλυψαν
πως οι συγκεντρώσεις του μειώθηκαν σημαντικά πριν από 400 εκατομμύρια χρόνια.
Άλλοι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού βρήκαν πως τα επίπεδα
του άνθρακα ήταν πολύ υψηλά πριν από 440 εκατομμύρια χρόνια, την εποχή της
αρχέγονης θαλάσσιας ζωής πριν από την εμφάνιση των φυτών και των ζώων. Τότε,
το διοξείδιο του άνθρακα ήταν 16 φορές περισσότερο από ό,τι σήμερα. Περιέργως,
εκείνη η περίοδος συμπίπτει με εκτεταμένους παγετώνες στη Γη, κάτι που σύμφωνα
με τους ειδικούς σημαίνει ότι τα κλιματικά μας μοντέλα χρειάζονται
τροποποίηση.

Στη Φανερωζωική περίοδο εμφανίστηκαν οι πολύπλοκοι οργανισμοί. Αν συμπυκνώναμε
τις εποχές της σε ένα χρόνο, τα ψάρια θα εμφανίζονταν τον Ιανουάριο, τα ζώα
της στεριάς τον Μάρτιο, οι δεινόσαυροι τον Ιούνιο, οι πίθηκοι τον Δεκέμβριο
και οι άνθρωποι αργά την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου