Ανάμεσα σε δύο κόσμους…

«Αυτοί είναι οι υποψήφιοι κάτοικοι των παγωμένων περιοχών του Σύμπαντος»,
αναφώνησαν οι επιστήμονες. Είχαν μόλις διαπιστώσει ότι κάποια πολύ απλά
μικρόβια που ζουν στην Ανταρκτική, μπορούσαν όχι μόνο να αναπαράγονται σε πολύ
χαμηλές θερμοκρασίες, αλλά και να επιδεικνύουν… συλλογικό πνεύμα
αυτοπροστασίας για την επιβίωσή τους! Και επειδή στο μεγαλύτερο μέρος του
Σύμπαντος επικρατούν… πολικές θερμοκρασίες, οι ειδικοί θεωρούν πως τα
συγκεκριμένα μικρόβια θα μπορούσαν άνετα να επιβιώσουν σε τέτοια εξωγήινα περιβάλλοντα.

Τα αλόφιλα (φ1) και τα μεθανογενή (φ2) είναι δύο απλά είδη μικροβίων τα οποία όμως μπορούν και αναπαράγονται σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, διαθέτοντας ακόμη και μηχανισμούς άμυνας απέναντι σε υψηλές δόσεις ραδιενέργειας! Σύμφωνα με επιστήμονες, τα μικρόβια αυτά έχουν όλες τις προδιαγραφές για να επιζήσουν σε σκοτεινές και παγωμένες περιοχές του Σύμπαντος

Αστρονόμοι και μικροβιολόγοι από το επιστημονικό Ινστιτούτο Space Telescope
της NASA και το Πανεπιστήμιο του Maryland στις ΗΠΑ διαπίστωσαν, ύστερα από δύο
χρόνια εργαστηριακών ερευνών, ότι κάποιοι μικροοργανισμοί όχι μόνο είχαν τη
δυνατότητα να επιβιώσουν στο πολύ κρύο αλλά και να αναπαραχθούν σε – 1 βαθμό
Κελσίου. Σε μια τέτοια θερμοκρασία, το νερό γίνεται πάγος. Οι επιστήμονες
διαπίστωσαν ότι τα μικρόβια που εξέταζαν, ανέπτυξαν επίσης μηχανισμούς άμυνας
για να επιβιώσουν στο έντονο κρύο. Τα αποτελέσματα των ερευνών τους τα
δημοσίευσαν στη δικτυακή σελίδα της επιστημονικής επιθεώρησης International
Journal of Astrobiology.

Κυριαρχεί η παγωνιά. Η ιδιότητα αυτή των μικροβίων είναι πολύ σημαντική
για τους επιστήμονες, καθώς έχουν διαπιστώσει ότι τόσο στο ηλιακό μας σύστημα
όσο και στον γαλαξία μας κυριαρχούν οι πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Ο δρ Νιλ
Ρέιντ, που ήταν επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας, τονίζει ότι «από τα
αποτελέσματα των ερευνών μας φάνηκε πως το εύρος των πολύ χαμηλών θερμοκρασιών
στις οποίες μπορούν να ευδοκιμήσουν τα συγκεκριμένα βακτήρια υπάρχει σήμερα
τόσο κάτω από την επιφάνεια του Άρη όσο και σε άλλα ουράνια σώματα στον
γαλαξία μας».

Ψυχρά άστρα. Σύμφωνα με τις ενδείξεις που έχουν στα χέρια τους οι
αστρονόμοι, τα περισσότερα άστρα που υπάρχουν στον γαλαξία μας είναι πιο ψυχρά
από τον δικό μας ήλιο. Κατ’ επέκταση, και οι πλανήτες που θα περιφέρονται γύρω
από τα άστρα θα είναι πιο ψυχροί από τη Γη. Οι Αμερικανοί ειδικοί εξέτασαν δύο
είδη ενός μονοκύτταρου οργανισμού για να διαπιστώσουν σε πόσο χαμηλές
θερμοκρασίες μπορούν να επιβιώσουν. Επρόκειτο για τα μικρόβια αλόφιλα και
μεθανογενή που γενικά αποκαλούνται εξτρεμοφίλες επειδή ζουν σε καυτά ρεύματα,
σε όξινες περιοχές, αλμυρές λίμνες και κάτω από πάγους. Σε περιβάλλοντα δηλαδή
όπου δεν θα μπορούσε να επιζήσει ούτε ο άνθρωπος ούτε τα ζώα ούτε τα φυτά.

Μικρόβια Ανταρκτικής. Τα αλόφιλα ζουν σε αλμυρές λίμνες και το DNA τους
διαθέτει συστήματα προστασίας από υπερβολικά υψηλές δόσεις ραδιενέργειας. Τα
μεθανογενή είναι ικανά να αναπτύσσονται σε απλά συστατικά στοιχεία όπως το
υδρογόνο και το διοξείδιο του άνθρακα και να μετατρέπουν τα οργανικά τους
απόβλητα σε μεθάνιο. Και τα δύο είδη μικροβίων που χρησιμοποιήθηκαν στις
έρευνες προέρχονταν από λίμνες της Ανταρκτικής. Τα αλόφιλα απέδειξαν ότι
μπορούν να αναπαράγονται σε θερμοκρασία -1 βαθμού Κελσίου και τα μεθανογενή σε
-2 βαθμούς Κελσίου.

Οι επιστήμονες πιστεύουν πως αν είχαν περισσότερο χρόνο στη διάθεσή τους για
να καλλιεργήσουν στο εργαστήριο τα μικρόβια, τότε θα διαπίστωναν ότι μπορούσαν
να αναπαράγονται και σε ακόμη χαμηλότερες θερμοκρασίες. Το εντυπωσιακό
στοιχείο που προέκυψε από τη μελέτη των μικροοργανισμών ήταν ότι σχημάτιζαν
κυτταρικές ομάδες, κολλώντας το ένα με το άλλο, και έτσι επιβίωναν στην
τεχνητή ψύξη του εργαστηρίου ως ενιαία πληθυσμιακή ομάδα.

Στον Άρη. Ο λόγος που οι ειδικοί έβαλαν κάτω από το μικροσκόπιο αυτές
τις εξτρεμοφίλες ήταν επειδή δυνητικά θα μπορούσαν να ευδοκιμήσουν στον ψυχρό
και παγωμένο Άρη. Τα αλόφιλα θα μπορούσαν να ακμάσουν σε αλμυρό νερό κάτω από
την επιφάνεια του Άρη. Το νερό αυτό θα μπορούσε μάλιστα να διατηρεί τη ρευστή
μορφή του στους 0 βαθμούς Κελσίου. Από την άλλη πλευρά, τα μεθανογενή θα
μπορούσαν να ευδοκιμήσουν σε έναν πλανήτη χωρίς οξυγόνο, όπως επίσης είναι ο
Άρης. Στο σημείο αυτό πάντως αξίζει να αναφερθεί και η άποψη που έχει
υποστηριχθεί από μια μικρή μερίδα ειδικών που λέει ότι διάφοροι
μικροοργανισμοί σαν τα μεθανογενή έχουν δημιουργήσει το μεθάνιο που υπάρχει
στην ατμόσφαιρα του Κόκκινου Πλανήτη.

Ζωή σε περιβαλλοντικές συνθήκες αδιανόητες για τη Γη

Οι συνθήκες που επικρατούν σήμερα κάτω από την επιφάνεια του Άρη είναι αντίστοιχες με εκείνες που ανέπτυξαν στο εργαστήριο οι επιστήμονες για να διαπιστώσουν την αντοχή των μικροβίων. Και είδαν ότι τα κατάφερναν μια χαρά!

ΠΟΛΛΟΙ από τους μικροοργανισμούς που είναι γνωστοί ως εξτρεμοφίλες
θεωρούνται κατάλοιπα των πρώτων μορφών ζωής που αναπτύχθηκαν ενδεχομένως στη
Γη πριν από 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια και αποκαλούνται «Αρχαία». Αυτές οι τόσο
εύρωστες εξτρεμοφίλες ίσως να είναι ικανές να επιβιώνουν σε πολλά μέρη του
Σύμπαντος, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τους 200 κόσμους που περιφέρονται
γύρω από διάφορα αστέρια, πολύ πιο μακριά από το ηλιακό μας σύστημα, και τους
οποίους ανακάλυψαν την τελευταία δεκαετία οι αστρονόμοι. Αυτοί οι πλανήτες
χαρακτηρίζονται από ένα μεγάλο εύρος μορφολογικών χαρακτηριστικών. Μπορεί να
κινούνται πολύ κοντά σε κάποιο άστρο και η θερμοκρασία τους να φθάνει τους
1.000 βαθμούς Κελσίου ή να πρόκειται για γίγαντες αερίων όπου η θερμοκρασία
τους είναι – 150 βαθμοί Κελσίου.

Θερμοκρασιακά όρια. Αυτές οι ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες, που
είναι αδιανόητες για τη Γη, έχουν προβληματίσει εδώ και καιρό τους επιστήμονες
που προσπαθούν να καταλάβουν τι είδους περιβάλλοντα μπορεί να είναι κατάλληλα
για την ανάπτυξη ζωής. Ο παράγων κλειδί σε αυτή την περίπτωση είναι να
προσδιοριστούν τα ανώτατα και κατώτατα θερμοκρασιακά όρια στα οποία μπορεί να
ευδοκιμήσει η ζωή. Παρά το γεγονός ότι οι συνθήκες στον Άρη είναι ακραίες, ο
πλανήτης αυτός έχει κάποιες ομοιότητες με τις πιο παγωμένες περιοχές στη Γη,
όπως η Ανταρκτική.

Από πρόσφατες έρευνες που έγιναν στη συγκεκριμένη περιοχή, αποδείχτηκε η
ύπαρξη σημαντικών πληθυσμών μικροβίων, γεγονός που κάνει τους επιστήμονες να
λένε ότι τα «Αρχαία» που έχουν εναρμονιστεί σε τόσο ακραίες συνθήκες, είναι οι
πιο πιθανοί υποψήφιοι κάτοικοι εξωγήινων περιοχών. Οι ίδιοι πιστεύουν πως αν
κατανοήσουν τις ικανότητες προσαρμογής που διαθέτουν τα μικρόβια και τα όρια
αντοχής τους, θα είναι σε θέση να προσδιορίσουν με ακρίβεια τις
χαρακτηριστικές ιδιότητες των περιβαλλόντων στο Σύμπαν που μπορούν δυνητικά να
φιλοξενήσουν έμβιους οργανισμούς.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου