Όταν οι μοδίστρες έκαναν τις προίκες τους με χρυσά βραχιόλια

Ολόκληρες σχολές μοδιστρικής έστηναν οι μαστόρισσες της βελόνας στην Ξάνθη (εδώ, στην Οικοκυρική Σχολή)

«Χρυσά βραχιόλια και χαμένες βέρες» είναι ο υπότιτλος της πολύτιμης
λαογραφικής έρευνας «Μοδίστρες και μοδιστρική στην Ξάνθη» αφού αφορά ένα από
τα επαγγέλματα που χάνονται. Όπως μας εξηγούν οι συντάκτες της Βασίλης Δ.
Αϊβαλιώτης και Σοφία Δ. Αδαμαντίδου, ο υπότιτλος είναι ένα σχόλιο πάνω στη
μοίρα της μοδίστρας: σκληρή αλλά και δημιουργική εργασία, ο συγχρωτισμός με
άλλες γυναίκες, μια ζωή χωρίς γιορτές και σχόλες, αφού όταν οι άλλοι γιόρταζαν
οι μοδίστρες ήταν σκυμμένες στο βελόνι.

Οι μοδίστρες, καταλήγουν οι ερευνητές, είχαν κέρδη και ζημίες. Στα κέρδη
συγκαταλέγεται η οικονομική αυτάρκεια που εξασφάλιζε και την απόκτηση χρυσών
βραχιολιών (για την προίκα), αλλά με βαρύ τίμημα: στεφάνια του γάμου δεν
έρχονταν, βέρες γύριζαν πίσω γιατί δουλεύαν πολύ και έσπαγαν οι αρραβώνες ή
τις θεωρούσαν πολύ χειραφετημένες για την εποχή. Το ποσοστό των μοδιστρών που
έκαναν μακροημερεύουσες οικογένειες υπολείπεται τελικά του μέσου όρου,
διαπιστώνουν οι συγγραφείς!

Εκατόν τριάντα επτά μοδίστρες και επιπλέον μερικοί ράπτες, καπελούδες και
κεντήστρες καταγράφονται στη διάρκεια του 20ού αιώνα και παρουσιάζονται με
στοιχεία που συνθέτουν το οικογενειακό και επαγγελματικό τους προφίλ, με
φωτογραφίες από τη ζωή και τα έργα των χεριών τους: φορέματα, τουαλέτες και
νυφικά, υφασμάτινες μπουτονιέρες και κεντήματα που άφησαν εποχή.

Το λεύκωμα αποκαλύπτει τον ρόλο του σιωπηλού στυλοβάτη στη στήριξη των
οικογενειών και στη χειραφέτηση της γυναίκας. Τα επιτεύγματα της τέχνης τους
στη δημιουργία μιας ακαταμάχητης γυναικείας πανοπλίας από λινά μεταξωτά,
βαμβακερά, μάλλινα, καρφίτσες, σκουλαρίκια, μαντίλια, τσάντες, καπέλα κ.ά.
καθιέρωσαν ορισμένες στο επίπεδο του αληθινού μετρ της γυναικείας αμφίεσης και
έγιναν μύθοι στην κοινωνία της πόλης, ενώ η ελευθερία, το σκέρτσο και το νάζι
της μοδιστρούλας ενέπνευσαν τη μούσα.

Ένα από τα καλύτερα χασάπικα του Γιάννη Παπαϊωάννου (του 1935) είναι
αφιερωμένο στη «Μοδιστρούλα», ενώ στο διήγημα του Βιζυηνού «Το μόνον της ζωής
μου ταξείδιον» αποκαλύπτεται το μυστικό του καλού ράφτη, αφού το ραφτόπουλο με
τη βοήθεια της νεράιδας έφτιαξε σε μια νύχτα σαράντα νυφιάτικες φορεσιές όπου
δεν φαινόταν «ούτε ραφή ούτε ράμμα»…

INFO

Βασίλης Δ. Αϊβαλιώτης, Σοφία Δ. Αδαμαντίδου, «Μοδίστρες και μοδιστρική στην
Ξάνθη», Έκδοση της Δημοτικής Επιχείρησης Ανάπτυξης και του Πολιτιστικού
Αναπτυξιακού Κέντρου Ξάνθης, Σελ. 154.