ΓΝΩΜΗ Η Λατινική Αμερική διακηρύττει την ανεξαρτησία της

Πέντε αιώνες μετά τις κατακτήσεις των Ευρωπαίων, η Λατινική Αμερική αποκτά
ξανά την ανεξαρτησία της. Στα νότια κυρίως, από τη Βενεζουέλα έως την
Αργεντινή, οι άνθρωποι ξεσηκώνονται για να αποτινάξουν την κληρονομιά της
υποταγής σε εξωτερικούς κυρίαρχους και τις σκληρές και καταστροφικές
κοινωνικές δομές που αυτοί εγκαθίδρυσαν.

Οι μηχανισμοί του αυτοκρατορικού ελέγχου – η βία και τα «οικονομικά» όπλα, τα
οποία δεν είναι καθόλου μακρινή ανάμνηση στη Λατινική Αμερική – χάνουν την
αποτελεσματικότητά τους, μία ένδειξη της προσπάθειας των περισσότερων χωρών
για ανεξαρτησία. Η Ουάσιγκτον είναι πλέον αναγκασμένη να ανεχθεί κυβερνήσεις
που στο παρελθόν θα προκαλούσαν την παρέμβασή της ή αντίποινα για τις
ενέργειές τους.

Σε όλη την περιοχή, δυναμικά λαϊκά κινήματα αποτελούν τη βάση μιας δημοκρατίας
με περιεχόμενο. Οι πληθυσμοί των ιθαγενών της περιοχής, σαν να ανακάλυψαν εκ
νέου την κληρονομιά τους πριν από τον Κολόμβο, είναι πολύ πιο ενεργοί και
ασκούν μεγαλύτερη επιρροή στα πράγματα απ’ ό,τι στο παρελθόν, ιδίως στη
Βολιβία και τον Ισημερινό. Αυτές οι εξελίξεις είναι εν μέρει το αποτέλεσμα
ενός φαινομένου που παρατηρείται εδώ και αρκετά χρόνια στη Λατινική Αμερική:
καθώς οι εκλεγμένες κυβερνήσεις γίνονται πιο δημοκρατικές, οι πολίτες
εκφράζουν την απογοήτευσή τους μέσα από δημοκρατικούς θεσμούς. Επιδιώκουν να
οικοδομήσουν δημοκρατικά συστήματα βασισμένα σε λαϊκή συμμετοχή αντί για
υποταγή σε εγχώριες ελίτ και ξένες δυνάμεις.

Με αυτά τα δεδομένα, η Λατινική Αμερική μπορεί να αντιμετωπίσει ορισμένα από
τα σοβαρά εσωτερικά προβλήματά της. Η περιοχή φημίζεται για τον τρόπο με τον
οποίο ενεργούν τα μέλη των ισχυρών κοινωνικών της τάξεων και την παντελή
απαλλαγή τους από οποιαδήποτε κοινωνική ευθύνη.

Συγκριτικές μελέτες της οικονομικής ανάπτυξης της Λατινικής Αμερικής και της
Ανατολικής Ασίας είναι αποκαλυπτικές σε αυτό το θέμα. Η Λατινική Αμερική έχει
σχεδόν τις χειρότερες στον κόσμο επιδόσεις όσον αφορά την ισότητα, ενώ η
Ανατολική Ασία τις καλύτερες. Το ίδιο ισχύει για την παιδεία, την υγεία και
την κοινωνική μέριμνα.

Οι οικονομίες της Λατινικής Αμερικής υπήρξαν πιο ανοιχτές σε ξένες επενδύσεις
απ’ ό,τι της Ασίας. Εν τω μεταξύ, νέα κοινωνικοοικονομικά προγράμματα που
εφαρμόζονται στη Λατινική Αμερική αντιστρέφουν τάσεις των οποίων η «καταγωγή»
μπορεί να αναζητηθεί στις κατακτήσεις των Ισπανών, με τις λατινοαμερικανικές
ελίτ και την οικονομία συνδεδεμένες με τις αυτοκρατορικές δυνάμεις.

Φυσικά, αυτή η αλλαγή δυσαρεστεί πολύ την Ουάσιγκτον, για τους γνωστούς
λόγους: Οι ΗΠΑ θέλουν να βασιστούν στη Λατινική Αμερική χρησιμοποιώντας την ως
ασφαλή βάση για άντληση πόρων ή επενδυτικές ευκαιρίες.

Και, όπως όσοι σχεδιάζουν την εξωτερική πολιτική επί μακρόν, έχουν στο
παρελθόν τονίσει: «Εάν αυτή η περιοχή είναι εκτός ελέγχου, πώς μπορούν οι ΗΠΑ
να ελπίζουν ότι θα τα βγάλουν πέρα με την απειθαρχία αλλού;».

Ο Νόαμ Τσόμσκι είναι ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας στο
Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ)