ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Από το έλλειμμα στην κρίση

Συνειδητά προσπαθώ να αποφεύγω την υπέρμετρη δραματοποίηση της πολιτικής ζωής.
Γι’ αυτό θεωρώ – ή μάλλον θεωρούσα ώς πολύ πρόσφατα – ότι η
πολυχρησιμοποιημένη έννοια της «κρίσης» δεν απέδιδε την ελληνική
πραγματικότητα. Η πολιτική είναι από τη φύση της μια ατελής δραστηριότητα,
απαραίτητη αλλά ποτέ πλήρως ικανοποιητική, με αποστολή που ξεπερνά τις
ανθρώπινες δυνάμεις, με καθήκον να φωτίζει προβλήματα που δεν επιδέχονται
μονοσήμαντες λύσεις, με εξάρσεις φωτός αλλά πολύ περισσότερο σκοτάδι. Υπό μη
ακραίες συνθήκες, θα ήταν ορθότερο να μιλούμε με όρους «ελλείμματος» (ακόμα
καλύτερα επιμέρους ελλειμμάτων) και όχι «κρίσης». Η πολιτική – και η Ελλάδα
της μεταπολίτευσης – πορεύτηκε με σκαμπανεβάσματα, είχε στιγμές προόδου αλλά
και τρανταχτές αποτυχίες, δημιουργούσε διαρκώς περισσότερες προσδοκίες από
όσες ικανοποιούσε. Τα ελλείμματα αρκετά, κρίσιμα και διαχρονικά – σε επίπεδο
νομιμοποίησης, ιδεολογίας, ουσιαστικής δημοκρατίας, πολιτισμού. Όμως η κρίση
είναι άλλο πράγμα. Για να στοιχειοθετηθεί απαιτεί τα ελλείμματα να είναι τόσο
πολλά, τόσο δομικά και τόσο διαβρωτικά για την όλη ποιότητα της δημοκρατίας
μιας χώρας, που να ακυρώνουν ακόμα και την ιδέα της προόδου, να κλείνουν τους
συλλογικούς ορίζοντες, να δημιουργούν γενικευμένη αποστροφή στο κοινωνικό
σώμα. Η Ρωσία του Πούτιν και η Ιταλία του Μπερλουσκόνι αποτελούν, για
διαφορετικούς λόγους, χαρακτηριστικά σύγχρονα παραδείγματα μιας τέτοιου είδους
διολίσθησης.

Φοβούμαι – και το λέω με συνείδηση της βαρύτητας του ισχυρισμού – πως μετά τη
χιονοστιβάδα των πρόσφατων κυβερνητικών σκανδάλων και την ανοιχτή άρνηση του
Πρωθυπουργού να τα αντιμετωπίσει με στοιχειωδώς πολιτικούς όρους, είμαστε
έτοιμοι να διαβούμε, αν δε διαβήκαμε ήδη, τον Ρουβίκωνα που χωρίζει μια
φυσιολογικά ελλειμματική δημοκρατία από μια δημοκρατία σε πραγματική κρίση.

Ας δούμε τη γενική εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα θεσμοί που δεν παραδόθηκαν
σε άριστη κατάσταση αλλά και σε όχι τόσο προχωρημένη αποσύνθεση από την
προηγούμενη κυβέρνηση. Μια Βουλή περισσότερο από ποτέ σε ρόλο κυβερνητικού
γραμματοκομιστή και χειροκροτητή, με χαμηλότατο επίπεδο πολιτικής
αντιπαράθεσης και επιπλέον – αυτός είναι ο βασικός νεωτερισμός που εισέφερε η
«νέα διακυβέρνηση» – με ένα προεδρείο υπέρμετρα παρεμβατικό και περιφρονητικό
της ισηγορίας. Μια δικαστική εξουσία κλονιζόμενη και έμφοβη, υφιστάμενη – και
πάντως αποδεχόμενη – πρωτοφανείς πιέσεις και εξαρτήσεις, ακριβή στα πίτουρα
της επαπειλούμενης καταστολής και φτηνή στο στάρι της ουσιαστικής δικαιοσύνης,
ανίκανη όχι μόνο για αυτοκάθαρση αλλά και για στοιχειώδες σχέδιο εξυγίανσης.
Μια κυβέρνηση κυριολεκτικά ανύπαρκτη σε όλα τα επίπεδα: χωρίς (ή με κρυφό)
σχέδιο εξουσίας, χωρίς συλλογική λειτουργία, χωρίς σεβασμό για τις ελευθερίες,
αταβιστικά υποταγμένη στις βουλές του Ενός – μόνο που τώρα ο ένας, ο
Πρωθυπουργός, έχει επιλέξει την απόσυρση αντί της πράξης, την εικονική αντί
της πολιτικής πραγματικότητας. Ένα κράτος ακίνητο και εκδικητικό, ξεκομμένο
από τη διεθνή και ακυρωμένο από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα, που δεν παράγει
αλλά βολεύει, που δεν ελέγχει αλλά χειραγωγεί, που εξυπηρετεί όχι το δημόσιο
καλό αλλά ιδιωτικά και κομματικά συμφέροντα. Και, απέναντι σε όλα αυτά, ένα
κοινωνικό σώμα που εκδηλώνει όλο τον δυναμισμό του στην ιδιώτευση και τον
καταναλωτισμό, οφθαλμολάγνο αλλά απαθές ως προς τα κοινά, ανίκανο να
συγκινηθεί αλλά και να εξεγερθεί όταν η πολιτική και οι πολιτικοί του γυρνούν
την πλάτη, του υποτιμούν τη νοημοσύνη ή και το εξαπατούν ανοιχτά.

Αν η παραπάνω διάγνωση ισχύει, τότε νομίζω ότι κατέστη περισσότερο από εμφανής
στον μεγεθυντικό φακό της ΔΕΘ, μέσα από τους λόγους, τις προοπτικές, αλλά
κυρίως το ύφος των αρχηγών των δύο κομμάτων εξουσίας. Η λογική θα ήθελε η
αποκάλυψη αυτή να αποτελέσει την αρχή του τέλους του παρόντος κύκλου, ώστε να
σωθεί ό,τι είναι δυνατόν να σωθεί. Αλλά η λογική είναι ζητούμενο, όχι
προϋπόθεση, στην ελληνική πολιτική ζωή.

Ο συνταγματολόγος Κ. Μποτόπουλος είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ