ΓΝΩΜΗ Παραγκωνισμένη από τη Δύση, η Τουρκία κοιτά προς την Ανατολή

Εθνικό χρώμα. Τούρκος ποδοσφαιρόφιλος στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα

Το 2002, όταν ο Τουνσέρ Κιλίντς, ο γενικός γραμματέας του ισχυρού τουρκικού
Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, δήλωσε πως η Τουρκία πρέπει να εγκαταλείψει τις
προσπάθειες να γίνει μέλος της Ε.Ε. και να στραφεί προς τους περιφερειακούς
γείτονές της, τη Ρωσία και το Ιράν, λίγοι Τούρκοι τον πήραν στα σοβαρά.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, η πρόταση του Κιλίντς δεν δείχνει τόσο υπερβολική.
Σύμφωνα με την έρευνα «Διατλαντικές Τάσεις για το 2006» που συγχρηματοδότησε
το German Marshall Fund of the United States, οι Τούρκοι νιώθουν δύο φορές πιο
«θερμά» για το Ιράν από ό,τι για τις ΗΠΑ. Σημαντική κάμψη, όμως, έχουν
σημειώσει και τα φιλοευρωπαϊκά τους αισθήματα.

Τι συνέβη λοιπόν τα τελευταία τέσσερα χρόνια; Στο κάτω κάτω, το Ιράν είναι μια
σιιτική χώρα που κυβερνάται με βάση τον ισλαμικό νόμο και έχει ελάχιστα κοινά
με την κατ’ εξοχήν σουνιτική δημοκρατία της Τουρκίας.

Ο κύριος λόγος πίσω από αυτή τη μεταστροφή είναι το
«ή-είστε-μαζί-μας-ή-εναντίον-μας» κλίμα που κυριάρχησε μετά την 11η
Σεπτεμβρίου και τα τραύματα που υπέστη η Τουρκία εξαιτίας του πολέμου στο
Ιράκ. Επιπλέον, η παγκόσμια άνοδος της «πολιτικής της ταυτότητας», όπως την
εξέφρασε η κρίση με τις δανικές γελοιογραφίες και η αυξανόμενη αστάθεια γύρω
από τα σύνορα της Τουρκίας, έχει κλονίσει τους παραδοσιακά κοσμικούς Τούρκους.

Ενώ η γειτονιά της Τουρκίας γίνεται πιο επικίνδυνη και η στρατηγική της αξία
για τη Δύση αυξάνεται, η χώρα συχνά αγνοείται ως εταίρος. Δεν αποτελεί λοιπόν
έκπληξη το γεγονός ότι το ποσοστό των Τούρκων που υποστηρίζουν την ένταξη της
χώρας στην Ε.Ε. μειώθηκε από 73% το 2004 σε 54% το 2006. Κατά το παρελθόν,
όταν οι σχέσεις της με την Ε.Ε. οξύνονταν, η Τουρκία μπορούσε συνήθως να
στηρίζεται στις ΗΠΑ. Σήμερα όμως και αυτός ο κρίκος έχει φθαρεί. Το αποτέλεσμα
είναι ότι σιωπηλά, πλην όμως δραστικά, η Τουρκία επαναπροσδιορίζει τον
εξωτερικό προσανατολισμό της. Η άνοδος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης,
το 2002, έφερε στην εξουσία ένα πλαίσιο πρόθυμο να εμπλακεί άμεσα με τη Μέση
Ανατολή και τον ευρύτερο ισλαμικό κόσμο.

Επισήμως, η Τουρκία παραμένει στο δυτικό στρατόπεδο, αποτελεί όμως ολοένα και
περισσότερο την παραφωνία. Αντιθέτως, οι σχέσεις της με τη Ρωσία έχουν
αναπτυχθεί σημαντικά. Και οι σχέσεις της με το Ιράν βελτιώνονται.

Ο πρόεδρος της Κομισιόν, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, προειδοποίησε πρόσφατα ότι η
Ευρώπη πρέπει να προσέξει πολύ τον εξισορροπητικό στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας
στα ευρωπαϊκά σύνορα. Θα ήταν ευχής έργον να αποκτήσουν ανάλογη σοφία και
άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες. Ειδάλλως θα είναι άσκοπες οι αλληλοκατηγορίες όταν
αρχίσουμε να ρωτάμε «ποιος έχασε την Τουρκία;».

Ο Σουάτ Κινικλίογλου είναι διευθυντής του γραφείου του German Marshall
Fund of the United States (αμερικανικό μη κυβερνητικό ίδρυμα αφιερωμένο στην
προώθηση μεγαλύτερης συνεργασίας και κατανόησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και την
Ευρώπη) στην Άγκυρα. Το σχόλιό του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «International
Herald Tribune».