O δεύτερος θάνατος του δάσους

Δεύτερος θάνατος ακολουθεί για τα δάση μετά τις πυρκαγιές. Απανωτά λάθη,
καταπατήσεις που δεν αποτρέπονται, παραλείψεις και αδιαφορία κατά τη
διαδικασία της αναδάσωσης (φυσικής ή τεχνιτής), έχουν σαν αποτέλεσμα να
ελαχιστοποιούνται οι πιθανότητες αναγέννησης των καμένων εκτάσεων.

Το παράδειγμα της Πεντέλης είναι το πλέον χαρακτηριστικό, καθώς ο πνεύμονας
της Αττικής δέχθηκε απανωτά πλήγματα από πυρκαγιές την προηγούμενη δεκαετία
και σε έναν μεγάλο βαθμό δεν έχει ακόμη «συνέλθει». Το πευκοδάσος της Πεντέλης
χτυπήθηκε το 1995, το 1998 (έγιναν στάχτη εκείνη τη χρονιά 75.685 στρέμματα)
και το 2000. Περισσότερα από 22.000 στρέμματα άλλοτε πυκνού πευκοδάσους,
μάλιστα, ξανακάηκαν ­ σε κάποια σημεία του βουνού, δε, και τις τρεις φορές.

Αμέσως μετά την πρώτη κιόλας πυρκαγιά έκαναν την εμφάνισή τους στο βουνό οι
καταπατητές. «Έχουμε τόσο μεμονωμένες όσο και οργανωμένες καταπατήσεις στο
Πεντελικό Όρος», υποστηρίζει ο δήμαρχος Πεντέλης κ. Δημήτρης Στεργίου. «Οι
οργανωμένες είναι αυτές διαφόρων οικοδομικών συνεταιρισμών. Τις έχουμε
καταγγείλει επανειλημμένως. Εμφανίζονται άτομα που παρουσιάζουν… συμβόλαια
από την περίοδο της δικτατορίας. Συρματοπλέκουν με το έτσι θέλω τμήματα τους
δάσους. Παράλληλα, όμως, υπάρχουν και περιπτώσεις μεμονωμένων καταπατήσεων.
Τις στείλαμε στη Δικαιοσύνη. Ωστόσο, το δάσος δεν προστατεύθηκε από τέτοιες
παρεμβάσεις», λέει.

Αποτυχημένη αναδάσωση

Με λάθος τρόπο έγινε, σύμφωνα με τη γνώμη των ειδικών, η τεχνητή αναδάσωση –
μέθοδος που εφαρμόστηκε στις περιοχές της Πεντέλης που κάηκαν κατ’ επανάληψη,
αφού το δάσος δεν θα μπορούσε να αναγεννηθεί φυσικά. «Κατά τη γνώμη μου ήταν
αποτυχημένη, όχι βέβαια τόσο όσο σε άλλες περιπτώσεις, όπως παλαιότερα στο
Σούνιο, αλλά δύσκολα θα αποφέρει αποτελέσματα», επισημαίνει η κ. Μαργαρίτα
Αριανούτσου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Οικολογίας και Ταξινομικής στο Τμήμα
Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Υπάρχουν προβλήματα από τα είδη που
χρησιμοποιούνται στις αναδασώσεις. Στην πλειοψηφία τους δεν πρόκειται για
ελληνικά είδη τής περιοχής και δημιουργείται το πρόβλημα της εισβολής των
ξενικών ειδών. Για παράδειγμα, χρησιμοποιήθηκαν ακακίες στις αναδασώσεις,
επειδή είναι πιο ανθεκτικές στις δύσκολες συνθήκες που δημιουργούνται μετά τη
φωτιά, όμως, δεν ανήκουν στο οικοσύστημα της περιοχής».

H καθηγήτρια επισημαίνει ότι «φυτεύτηκαν μεγάλης ηλικίας δέντρα, σε πλαγιές
που επί της ουσίας μετά την πυρκαγιά ξεκινούν από τον χρόνο 0. Όταν φυτεύουν
εκεί δενδρύλλια που έχουν μισό μέτρο ύψος, ηλικίας για παράδειγμα 5 ετών,
είναι σαν να περιμένουν ότι ένα παιδί 5 χρόνων θα τραφεί μόνο με γάλα, όπως
τρεφόταν όταν ήταν 6 μηνών. Δεν πρέπει όμως να γίνεται αυτό το πράγμα, αφού
ένα πεύκο ηλικίας δέκα ετών έχει διαφορετικές απαιτήσεις από αυτό του 1
έτους», συμπληρώνει.

Υπήρξαν ωστόσο και περιοχές όπου η αναδάσωση πέτυχε – κυρίως εκεί όπου ήταν
φυσική. «Εκείνο που έσωσε την Πεντέλη ήταν το γεγονός ότι αμέσως μετά τις
πυρκαγιές, μπήκαν οι ξυλοκόποι και έφτιαξαν τα λεγόμενα “κορμοφράγματα”.
Απετράπη η διάβρωση των εδαφών», επισημαίνει ο κ. Στεργίου. «Έτσι
συγκρατήθηκαν οι σπόροι και τα χώματα, με αποτέλεσμα να υπάρξει πολύ καλή
φυσική αναδάσωση».

Οι κλιματολογικές συνθήκες

Ο δήμαρχος συμπληρώνει ότι βοήθησαν πολύ και οι κλιματολογικές συνθήκες των
τελευταίων ετών. «Σχεδόν κάθε χρόνο, για έναν τουλάχιστον μήνα τον χειμώνα,
έχουμε χιονοπτώσεις. Ακόμα και τώρα που βρισκόμαστε στο τέλος του καλοκαιριού,
δεν υπάρχει πηγή στο Πεντελικό Όρος που να μην έχει νερό». Ωστόσο, τα δέντρα
που ξαναγεννήθηκαν είχαν να αντιμετωπίσουν ένα νέο μεγάλο πρόβλημα: Τη
βαμβακίαση. Οι τελευταίες παρατηρήσεις των επιστημόνων ότι προσβάλλει και
νεώτερα σε ηλικία πεύκα, ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες της πλήρους αναγέννησης
του δάσους τής Πεντέλης.

«Ήδη στην περιοχή εμφανίζεται έκρηξη του πληθυσμού της Marchalina hellenica,
του εντόμου που προκαλεί τη βαμβακίαση στα πεύκα», λέει ο δρ Πάνος Πετράκης,
ερευνητής του Εργαστηρίου Εντομολογίας του Ινστιτούτου Μεσογειακών Δασικών
Οικοσυστημάτων του ΕΘΙΑΓΕ. «Τα αποξηραμένα από τη βαμβακίαση δέντρα είναι
διάσπαρτα στην Πεντέλη», υπογραμμίζει ο δήμαρχος της περιοχής. «H Πολιτεία δεν
έχει τη διάθεση να πάρει σωστές αποφάσεις – να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με
κάποιον, ασφαλή εννοείται, τρόπο. Έτσι, καταστρέφεται το δάσος μέρα με τη
μέρα», λέει.