Tο «φάντασμα» της όπερας

Ο Ιοάν Μποτζάνι κάθεται στα σκαλιά του μετρό, δίπλα στην αστραφτερή Όπερα
της Βαστίλλης. Έχει μαζί του ένα λευκό κουνέλι σ’ ένα συρμάτινο κλουβί κι ένα
καρότσι για ψώνια – όλη του τη ζωή.

Στη «σκιά». Ο Ιοάν Μποτζάνι έχει επιλέξει για να ζητιανεύει τα σκαλιά του σταθμού του μετρό, παρέα με ένα κουνέλι

Δεν πάει πολύς καιρός που ο Μποτζάνι ήταν επικεφαλής 70 υπαλλήλων σε μια
εταιρεία στη Ρουμανία. Ζούσε με την οικογένειά του σ’ ένα σπίτι τριών
υπνοδωματίων, έκαναν εκδρομές με το αυτοκίνητό τους. Τώρα ζει σ’ ένα
εγκαταλειμμένο βαν κοντά σ’ ένα δάσος έξω από το Παρίσι. Παίρνει νερό από ένα
πηγάδι και μαγειρεύει σε γκαζάκι. Κερδίζει τα προς το ζην, 10 ώς 15 ευρώ την
ημέρα, από την επαιτεία. «H ιστορία της ζωής μου θα μπορούσε να είναι
μυθιστόρημα», λέει στην Μεγκ Μπόρτιν της «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν»,
και μοιάζει να έχει δίκιο.

Στο περιθώριο

Ιοάν Μποτζάνι. Άφησε τη ζωή του στη Ρουμανία για κάτι καλύτερο

Σαράντα οκτώ ετών, ο Μποτζάνι βρίσκεται πάνω από ένα χρόνο στο Παρίσι. Ζει
υπογείως, σαν φάντασμα· κι αυτό όχι μόνον επειδή βγάζει τα προς το ζην
επαιτώντας στο μετρό. Ανήκει στο περιθώριο, το οποίο αποτελούν ξένοι πολίτες,
των οποίων η παρουσία γίνεται ανεκτή από τις αρχές του Παρισιού, μολονότι δεν
έχουν νόμιμο δικαίωμα να βρίσκονται εκεί. Ζει στο Παρίσι του δικαιώματος του
ασύλου, μιας αρχής που επέτρεψε σε εκατοντάδες χιλιάδες ξένους να έρθουν στην
πόλη αυτή χωρίς τίποτε και να καταφέρουν να επιβιώσουν, μερικές φορές μάλιστα
να ακμάσουν. Από την Ιταλία και την Ισπανία, την Αλγερία και την Πολωνία, το
Βιετνάμ και τη Σενεγάλη, κατέφθαναν χωρίς βίζα στη διάρκεια δεκαετιών. Και
παρά τις κατά καιρούς αστυνομικές επιχειρήσεις εναντίον τους, παραμένουν σε
μια γκρίζα ζώνη την οποία οι Παριζιάνοι έχουν αποδεχθεί. Σε μια συνηθισμένη
ημέρα, ο Μποτζάνι βρίσκεται στα σκαλιά του μετρό της Βαστίλλης στις 9 το πρωί
και εργάζεται για δύο ώς τρεις ώρες, προτείνοντας ένα πλαστικό κύπελλο για να
ρίχνουν οι περαστικοί τα κέρματά τους. Φοράει τα ίδια ρούχα κάθε μέρα, αλλά
είναι περιποιημένος, έτοιμος να χαμογελάσει και έχει το κουνέλι για ατραξιόν.
«Το όνομά της είναι Ιουλιέτα», λέει. «Ο Ρωμαίος είναι σπίτι».

«Εδώ, υπάρχουν πολλές ευκαιρίες»

Στο φως. Πάνω ακριβώς από το κεφάλι του Μποτζάνι βρίσκεται η Όπερα της Βαστίλλης

ΑΠΟ TON IANOYAPIO του 2005 που έφτασε με λεωφορείο στο Παρίσι από την
Ισπανία, όπου μάζευε ελιές, ο Ιοάν Μποτζάνι έχει για σπίτι το βαν του. Δεν
έχει ηλεκτρικό και τη νύχτα χρησιμοποιεί φακό για να βλέπει. Περπατάει σχεδόν
ένα χιλιόμετρο για να γεμίσει με νερό πλαστικά μπουκάλια, τα οποία μεταφέρει
με το καρότσι του. Για το μαγείρεμα, μαζεύει ξύλα από το δάσος. Ο Μποτζάνι
γεννήθηκε σε μια ορθόδοξη χριστιανική οικογένεια στο Σαλάτζ, ένα χωριό της
Δυτικής Ρουμανίας.

«Ο πατέρας μου είχε άλογα και μια άμαξα», λέει. «H μητέρα μου φρόντιζε το
σπίτι. Είχαμε ένα μικρό αγρόκτημα, με κοτόπουλα, αγελάδες, πάπιες, χήνες και
περιβόλι». Σπούδασε μηχανολογία και διοίκηση εργοστασίου, παντρεύτηκε το 1980,
σε ηλικία 22 ετών, και δούλεψε στην αποθήκη ενός πολυκαταστήματος ως την πτώση
του Ρουμάνου δικτάτορα Νικολάε Τσαουσέσκου, το 1989. Τότε μετακόμισε με τη
σύζυγο και τις τρεις θυγατέρες του στο Βλαντιμιρέσκου, όπου βρήκε δουλειά στην
εταιρεία διανομής αερίου Distrigaz, όπου επέβλεπε 70 υπαλλήλους. Το 2001
ίδρυσε τη δική του εταιρεία κατασκευής επίπλων.

H καταστροφή

Αλλά τότε χτύπησε η καταστροφή. H νεώτερη κόρη του, η Νικολέτα, έμεινε
παράλυτη σε δυστύχημα. Τρεις μήνες αργότερα, η δεύτερη κόρη του, η Πόλα,
πέθανε λόγω δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα από ελαττωματικό
θερμοσίφωνο. «Δούλεψα για λίγο μετά τα δυστυχήματα, αλλά σταμάτησα», λέει.
«Περνούσα όλο τον χρόνο μου στο νοσοκομείο. Είχαμε ένα σπίτι και δύο
αυτοκίνητα – τα πουλήσαμε όλα». H μεγαλύτερη κόρη του, η Μπιάνκα, έστελνε
χρήματα από την Ιταλία, όπου ζει με τον σύζυγό της κι ένα μωρό.

Τότε η οικονομική αστυνομία κατηγόρησε τον Μποτζάνι για σχέσεις με τη Μαφία.
Καταδικάσθηκε σε φυλάκιση 18 ετών για πλαστογράφηση εγγράφων και φοροδιαφυγή.
Άσκησε έφεση, αλλά αποφάσισε να εγκαταλείψει τη χώρα, ενώ ο δικηγόρος του
κατέθετε προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο
Στρασβούργο. Πήγε στην Ισπανία για να δουλέψει και μετά έφτασε στο Παρίσι –
επειδή, λέει, είναι πιο κοντά στο Στρασβούργο όπου εκκρεμεί η υπόθεσή του και
επειδή τα πράγματα είχαν δυσκολέψει στην Ισπανία. «Εδώ τα πράγματα είναι
ευκολότερα», λέει. «Υπάρχουν πολλές ευκαιρίες, δεν έχεις πρόβλημα να φας ή να
κοιμηθείς. Όλοι είναι ελεύθεροι». Δεν πρόκειται όμως να μείνει μόνιμα στη
γαλλική πρωτεύουσα. «Δυσκολεύομαι πολύ που δεν έχω σπίτι», παραδέχεται. «Όταν
βρω μια λύση στα προβλήματά μου, θα φύγω».