TPITH AΠOΨH Nέα δεδομένα

Ο λεγόμενος «έκτος αραβοϊσραηλινός πόλεμος» είναι ο πρώτος που φαίνεται να
τελειώνει χωρίς νίκη του Ισραήλ. Το Ισραήλ νίκησε όλους τους πολέμους που
διεξήγαγε εναντίον αραβικών κρατών. Πριν από είκοσι τέσσερα χρόνια πέτυχε,
επίσης, να εκκαθαρίσει τα εδάφη του Νοτίου Λιβάνου από τους μαχητές της
Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Όμως, στο διάστημα που
μεσολάβησε, στα ίδια αυτά εδάφη δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις ένοπλων
συγκρούσεων στις οποίες ο οργανωμένος στρατός του χάνει πλέον το τακτικό του
πλεονέκτημα.

Το ζήτημα όμως δεν αφορά κυρίως την πολεμική τακτική. Το Ισραήλ στήριξε την
επιβίωσή του στην ένοπλη βία. Και μάλλον δεν θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά
στα πρώτα χρόνια, από την ίδρυσή του μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970.
Όμως, τώρα, αποδεικνύεται ότι κινδυνεύει να πέσει θύμα των παλαιότερων
επιτυχιών του. Και αυτό διότι, μέσα από την κουλτούρα του πολέμου που
εμπεδώθηκε στην ισραηλινή κοινωνία, η πολιτική τάξη του Ισραήλ έκρινε ότι ο
συμβιβασμός με τους Άραβες που θα κατέληγε στη δημιουργία ενός βιώσιμου
παλαιστινιακού κράτους δεν ήταν μακροπρόθεσμα αναγκαίος όρος για την επιβίωση
του ίδιου του Ισραήλ. Δεν είναι παράδοξο ότι η αίσθηση της απόλυτης ισχύος του
αποτυπώνεται κατ’ εξοχήν στις αποφάσεις αποχώρησης των δυνάμεών του από τον
Νότιο Λίβανο τον Μάιο του 2000 έπειτα από δεκαοκτώ χρόνια κατοχής, και, πέρυσι
το φθινόπωρο, από τα παλαιστινιακά εδάφη της Γάζας.

Οι νίκες του Ισραήλ απέναντι σε οργανωμένους αραβικούς στρατούς οδήγησαν στην
υποκατάστασή τους από παραστρατιωτικές οργανώσεις. Οι μονομερείς πολιτικές του
κατέληξαν σε «ασύμμετρους» πολέμους. Το πολιτικό πρόβλημα όχι μόνο δεν λύθηκε
με στρατιωτικά μέσα, αλλά ο αντίπαλος μεταλλάχθηκε με μια σχεδόν βιολογική
προσαρμογή στις συνθήκες που το ίδιο το Ισραήλ δημιούργησε. H Χεζμπολάχ πέτυχε
να ενσαρκώσει αυτά τα αραβικά «αντισώματα». Από την άποψη αυτή, η «Παράταξη
του Θεού» είναι προϊόν της ισραηλινής πολιτικής τυφλότητας. Το ίδιο και η
σημερινή επιτυχία της, που την καθιστά σύμβολο για τον αραβικό κόσμο και της
επιτρέπει να αναπτύσσει μια πανισλαμική ρητορική.

Μέχρι στιγμής, η Χεζμπολάχ είναι η κερδισμένη της πρόσφατης σύγκρουσης. Ο
μεταλλαγμένος «ιός» που αντιπροσωπεύει η οργάνωση αποδεικνύεται ανθεκτικός στα
στρατιωτικά χτυπήματα και απρόσβλητος στους διπλωματικούς αντιπερισπασμούς,
καθώς γίνεται πλέον φανερό ότι κανείς δεν μπορεί στην πράξη να την αφοπλίσει.
Αυτό σημαίνει ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να ξαναρχίσει ανά πάσα στιγμή,
τουλάχιστον όσο οι δυνάμεις της διεθνούς κοινότητας δεν είναι διατεθειμένες να
βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά.

Συνεπώς, η λύτρωση θα μπορούσε να προέλθει κυρίως με μια γενναία αναθεώρηση
της στάσης του ίδιου του Ισραήλ απέναντι στο παλαιστινιακό πρόβλημα, που δίνει
πλέον έδαφος και άλλοθι για την ανάπτυξη ενός ισλαμικού ολοκληρωτισμού. Και
αυτό προϋποθέτει την αλλαγή νοοτροπίας στην ισραηλινή κοινωνία. Τα νέα,
πρωτόγνωρα, δεδομένα της ισραηλινής «μη νίκης» μπορεί να αποτελέσουν τον
καταλύτη προς αυτή την κατεύθυνση. Μπορεί, πάλι, και να τροφοδοτήσουν ένα νέο
κύκλο απελπισμένης και αδιέξοδης βίας.

Προς το παρόν, η ισραηλινή κυβέρνηση, μέσα στη γενικότερη αμηχανία που
προκάλεσε στη χώρα η έκβαση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, εκπέμπει αμφίσημα
μηνύματα. Ο μεν πρωθυπουργός Εχούντ Ολμέρτ ανακοινώνει την «προσωρινή»
αναστολή του προγράμματος απομάκρυνσης εποίκων από τη Δυτική Όχθη, που ο ίδιος
είχε εξαγγείλει συνεχίζοντας τη μονομερή πολιτική «χάραξης ασφαλών συνόρων»
του προκατόχου του Αριέλ Σαρόν. Το καθεστώς ανασφάλειας που κυριαρχεί πλέον
στο Ισραήλ φαίνεται να αυξάνει κατακόρυφα το πολιτικό κόστος κάθε παραχώρησης,
έστω και μονομερούς, καθώς η πολιτική αυτή βασιζόταν στην προηγουμένως
εμπεδωμένη αίσθηση «αποτρεπτικής ισχύος» της χώρας. Από την άλλη μεριά, ο
υπουργός Δημόσιας Τάξης αναφέρεται αίφνης στο ενδεχόμενο να επιστραφούν τα
κατεχόμενα Υψώματα του Γκολάν στη Συρία σε αντάλλαγμα με την ειρήνη. Μια
τέτοια κίνηση, εκτός από την προοπτική εξομάλυνσης των σχέσεων Ισραήλ –
Συρίας, θα είχε την ενδιαφέρουσα παρενέργεια της αποχώρησης των Ισραηλινών και
από την περιοχή των αγροκτημάτων της Σεμπάα, στο βόρειο τμήμα των Υψωμάτων,
που η Χεζμπολάχ διεκδικεί ως λιβανικό έδαφος.

Αφενός, λοιπόν, η έκβαση του πολέμου φαίνεται να ενισχύει τα παραδοσιακά
μιλιταριστικά αντανακλαστικά μιας πλειονότητας στην ισραηλινή κοινωνία.
Αφετέρου, όμως, η φωνή όσων αντιτίθενται στο εθνικό δόγμα σύμφωνα με το οποίο
«ό,τι δεν επιτυγχάνεται με τη βία θα επιτευχθεί με περισσότερη βία» ακούγεται
όλο πιο ανοιχτά και δυνατά. H ίδια η ισραηλινή κυβέρνηση εμφανίζεται να
αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στις δύο τάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, το μάθημα για την ισραηλινή κοινωνία θα έπρεπε να είναι ότι
η ειρήνη δεν αγοράζεται πια με τον πόλεμο. Και ότι η επιβίωση, μακροπρόθεσμα,
προϋποθέτει την ειρήνη, που θα οικοδομηθεί ανάμεσα σε σταθερά κράτη. Και αυτό
δεν θα επιτευχθεί αν οι Παλαιστίνιοι δεν αναγνωρισθούν ως ισότιμοι συνομιλητές
στην άμεση προοπτική της ίδρυσης ενός νέου και βιώσιμου κράτους σ’ αυτή τη
μικρή γωνιά της Γης.