Aυγουστιάτικα παιχνίδια στο Aιγαίο

Συνεχή… «λονγκ γουίκεντ» εφαρμόζει από την αρχή του Αυγούστου η τουρκική
Πολεμική Αεροπορία, όσον αφορά τη δραστηριότητά της στο Αιγαίο. Ταυτόχρονα,
εκτός από την επέκταση της αργίας του Σαββατοκύριακου και τις Παρασκευές, οι
Τούρκοι έχουν μειώσει, συγκριτικά με το ίδιο χρονικό διάστημα των προηγούμενων
ετών, τα μαχητικά αεροσκάφη που στέλνουν στο Αιγαίο, τα οπλισμένα αεροσκάφη,
τις παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και – περισσότερο – τις εμπλοκές σε
αερομαχίες.

Τρεις μήνες μετά την κορύφωση των τουρκικών προκλήσεων με τη σύγκρουση των δύο
F-16 και τον θάνατο του σμηναγού Ηλιάκη, η τάση μείωσης που εμφανίζει η
τουρκική δραστηριότητα ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως από αναλυτές στην Αθήνα. Το
σίγουρο είναι, λένε διπλωματικές πηγές, ότι η Άγκυρα βρίσκεται μπροστά σε μια
δύσκολη καμπή της ευρωπαϊκής πορείας της με την αξιολόγηση της απόδοσής της
τον Οκτώβριο και – όπου μπορεί – προσπαθεί να εμφανίζεται ως το «καλό παιδί».
Καθώς της είναι εξαιρετικά δύσκολο (και για εσωτερικούς λόγους) να
προσαρμοστεί σε θέματα που αφορούν την Κύπρο, προτιμά το «ευκολότερο» μέτωπο
του Αιγαίου, καθώς ένα πρόσκαιρο «κλικ» πιο κάτω στην έκφραση των διεκδικήσεών
της ουδόλως επηρεάζει μακροπρόθεσμα τις αξιώσεις της.

Αλλά και στην Αθήνα υπάρχουν απόψεις ότι χρειάζεται μια εναλλακτική στρατηγική
αν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Άγκυρας βρεθούν σε αδιέξοδο. Μια
απομονωμένη Τουρκία, λένε, θα βρεθεί σε δύσκολη θέση και ίσως επιχειρήσει να
εξαγάγει τα προβλήματά της και προς το Αιγαίο.

Πάντως σημαντικό ρόλο στη μείωση της έντασης παίζει και η αναμενόμενη επίσκεψη
του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών κ. Αμπντουλάχ Γκιουλ στην Αθήνα, που ασφαλείς
πληροφορίες των «ΝΕΩΝ» τοποθετούν στις 2 και 3 Οκτωβρίου, αλλά και η επίσκεψη
του αρχηγού ΓΕΕΘΑ ναυάρχου Παν. Χηνοφώτη στην Άγκυρα και οι συζητήσεις για την
αποτελεσματικότερη εφαρμογή των συμφωνηθέντων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης
(ΜΟΕ) που είχε με τον Τούρκο ομόλογό του στρατηγό X. Οζκιόκ.

Άλλωστε οι δύο επισκέψεις συνδέονται: ο κ. Γκιούλ ανταποδίδει την επίσκεψη της
κ. Ντόρας Μπακογιάννη στα μέσα Ιουνίου στην Κωνσταντινούπολη, όπου οι
επικεφαλής της διπλωματίας των δύο χωρών συμφώνησαν μια σειρά νέων Μέτρων
Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης για τη μείωση της έντασης, μεταξύ των οποίων και τη
συνάντηση των δύο Αρχηγών…

Παρ’ όλο που επισήμως και οι δύο πλευρές αποφεύγουν να το παραδεχθούν,
διπλωματικές πηγές αφήνουν να εννοηθεί ότι κατά τις συζητήσεις αυτές δεν
επεξεργάστηκαν μόνο τρόπους αποτελεσματικότερης εφαρμογής των υπαρχόντων ΜΟΕ,
αλλά έθεσαν στο τραπέζι προς συζήτηση και νέα. Από το Πεντάγωνο αυτό
διαψεύδεται, αλλά κανείς δεν δίνει μια πειστική εξήγηση πώς χωρίς να αρθούν οι
αξιώσεις και οι μονομερείς διεκδικήσεις της Άγκυρας, μειώθηκαν «στο μισό» οι
προκλήσεις. Ούτε πώς άρχισε να ισχύει η «αργία πτήσεων» την Παρασκευή, που ως
μέτρο προωθούσε «για ζύμωση» με διαρροές το υπουργείο Εξωτερικών εδώ και
σχεδόν τρεις μήνες μαζί με σκέψεις για πτήσεις άοπλων αεροσκαφών. Και πώς από
τα δύο Γενικά Επιτελεία, συμφωνήθηκε στο άψε-σβήσε να πραγματοποιήσουν κοινή
άσκηση αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών στην Κωνσταντινούπολη τον Νοέμβριο με
τη συμμετοχή και κομάντος της Πολεμικής Αεροπορίας.

Τα επόμενα βήματα. Πριν από την επίσκεψη Γκιουλ στην Αθήνα οι δύο
υπουργοί Εξωτερικών θα έχουν την ευκαιρία να τα πουν στη Νέα Υόρκη, στο
περιθώριο συνεδρίασης του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο. Για το κλίμα προϊδεάζει η ίδια η
κ. Ντόρα Μπακογιάννη σε συνέντευξή της: «Στην Κωνσταντινούπολη – λέει – δεν
πήγαμε για να επιλύσουμε συνολικά όλα τα θέματα σε μια μέρα! Κάναμε ένα βήμα
προς τη σωστή κατεύθυνση: συμφωνήσαμε σε ένα σημαντικό πακέτο Μέτρων
Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. H στρατηγική μας έχει βάθος χρόνου. Βραχυπρόθεσμα η
στρατηγική μας αυτή στοχεύει στην εκτόνωση της έντασης και στη δημιουργία
περαιτέρω διαύλων επικοινωνίας, δεσμών και αμοιβαίων συμφερόντων μεταξύ των
λαών. Αυτά είναι πάντοτε η βάση για ευρύτερες προσπάθειες. Ταυτόχρονα
προχωράμε στην πλήρη προεργασία που χρειάζεται για να μπορέσουμε να κάνουμε τα
επόμενα βήματα» («Αμυντικά Θέματα», Αύγουστος). Ένα νέο πακέτο ΜΟΕ – πολιτικών
ή στρατιωτικών – ίσως να είναι το αντικείμενο αυτής της προεργασίας, εκτιμούν
αναλυτές.

Πάντως τόσο διπλωμάτες όσο – κυρίως – στρατιωτικοί εκτιμούν ότι από μόνα τους
τα ΜΟΕ δεν αρκούν για να άρουν ή να περιορίσουν την παράνομη και επικίνδυνη
τουρκική αεροπορική δραστηριότητα στο Αιγαίο. Συνεχώς στο παρελθόν – από το
1988 που ισχύει το θερινό μορατόριουμ – η Άγκυρα έχει καταφέρει στην πράξη να
μη μειώνει τις πτήσεις τους καλοκαιρινούς μήνες. Κάμψη παρατηρείται πάντα τον
Αύγουστο – λόγω αδειών – ενώ όσον αφορά ορισμένες δραστηριότητες, επί σειρά
ετών οι δείκτες του Ιουλίου είναι από τους χειρότερους!

Κόκκινη γραμμή Λάρισας – Εσκι Σεχίρ.

Ωστόσο δεν είναι όλα άσπρο-μαύρο όσον αφορά την αναγκαιότητα και την
αποτελεσματικότητα των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης: «Σκέφτεστε τι θα
μπορούσε να είχε γίνει αν δεν υπήρχε, έστω και “κολοβός”, ο περιορισμός των
πτήσεων τον Αύγουστο ή τις εθνικές εορτές;», επισημαίνει θιασώτης των ΜΟΕ. Το
ισχυρότερο πάντως επιχείρημα υπέρ των ΜΟΕ προκύπτει από τη χρήση ενός σχετικά
νέου μέτρου, του διαύλου επικοινωνίας μεταξύ των αρχηγών των Γενικών
Επιτελείων που έχει καθιερωθεί και επισήμως τώρα με απευθείας τηλεφωνική
γραμμή, όπως και με αντίστοιχη «κόκκινη γραμμή» μεταξύ των αεροπορικών
στρατηγείων Λάρισας και Εσκί Σεχίρ. H γραμμή αυτή έχει ήδη χρησιμοποιηθεί δύο
φορές από τους Έλληνες – ειδοποιήθηκαν τουρκικά αεροσκάφη να αποφύγουν το
ενεργοποιημένο με χρήση πυρών πεδίο βολής Άνδρου. Οι Τούρκοι όμως μια φορά που
βρέθηκε αεροσκάφος τους σε κίνδυνο (από βλάβη στον κινητήρα) έβαλαν σε πρώτη
προτεραιότητα τον ΝΑΤΟϊκό δίαυλο επικοινωνίας…