«H παράδοσή μας είναι “φτωχή”, όχι νεόπλουτη»

Παλαιό χρηματιστήριο. H μελέτη αποκατάστασής του – σημαντικό δείγμα ελληνικού αρ ντεκό του Μεσοπολέμου – από τον αρχιτέκτονα Γιάννη Κίζη έλαβε υπόψη ότι «οι οικονομικοί οργανισμοί που χρησιμοποιούν παλιά κτίρια απαιτούν ευέλικτες λύσεις που προσαρμόζονται στις νεωτερικές ιδέες των μάνατζερ». Τη συνύπαρξη παλιάς αρχιτεκτονικής και σύγχρονων στοιχείων μπορεί να δει ο επισκέπτης στην αυλή και στα συνοδευτικά κτίρια όπως και στη νεώτερη στοά που οδηγεί από την οδό Πεσμαζόγλου σε αυτά

Από την τουριστική Πλάκα και τις επεμβάσεις εξυγίανσης και αναβίωσης του
ιστορικού συνόλου, τα κτίρια του Μεσοπολέμου στο κέντρο της Αθήνας, τα παλιά
αθηναϊκά νεοκλασικά μέγαρα που στέγασαν τραπεζικούς οργανισμούς, μουσεία και
δημόσια κτίρια και από τα μνημεία της αρχαιότητας στην Βραυρώνα, το Ερέχθειο,
το θέατρο του Διονύσου μέχρι τα βιομηχανικά κτίρια που πήραν ζωή ως σύγχρονοι
χώροι εργασίας, όπως το Βυρσοδεψείο του Μοσχάτου, τα διατηρητέα μνημεία και οι
ιστορικοί χώροι παίζουν έναν ιδιαίτερο πολιτισμικό ρόλο στην Αθήνα και στην
ευρύτερη περιοχή της. Και η αναστήλωση, συντήρηση ή αποκατάστασή τους είναι
μια μικρή – πολιτισμική, εν τέλει – περιπέτεια. Όχι δίχως κινδύνους…

Σταθμός Πετραλώνων. Ανάμεσα στα νεώτερα μνημεία είναι και τα χρηστικά κτίρια των σταθμών του Ηλεκτρικού που αναπλάσθηκαν πρόσφατα. Ο σταθμός απέκτησε νέες σιδερένιες κατασκευές στεγάστρων ως φυσική μετεξέλιξη των αρχικών του 1950, που συντηρήθηκαν προσεκτικά από τον αρχιτέκτονα K. Αδαμάκη

Εκεί ήταν που ο αρχιτέκτονας εκλήθη να δώσει λύσεις που θα βοηθούσαν να
διατηρήσουν τα μνημεία ως μάρτυρες της ιστορίας και του πολιτισμού μας. Γιατί
«αν η τεχνολογία της δομής ενός μνημείου είναι κατ’ εξοχήν διατηρητέο
πολιτισμικό αγαθό, τότε πρέπει να ιδεί κανείς με άλλη ματιά τα μνημεία της
αρχαιότητας, που απαιτούν ειδικές γνώσεις. Οι ξύλινες κατασκευές της
τουρκοκρατίας, πάλι, θέλουν άλλη τεχνογνωσία και αυαισθησία. Ο νεοκλασικισμός
έχει τα δικά του μυστικά…» Αυτή είναι η προσέγγιση του αρχιτέκτονα –
καθηγητή Γιάννη Κίζη στην καταγραφή των έργων αποκατάστασης των μνημείων στην
περιοχή της Αττικής, που περιλαμβάνονται στη δίτομη πολυτελή έκδοση
«Αποκατάσταση μνημείων. Αναβίωση ιστορικών κτιρίων στην Αττική». Με
παραδείγματα επεμβάσεων που επιχειρούν να καταστήσουν συνείδηση ότι η
προστασία της αρχιτεκτονικής δεν έχει χρονικό όριο.

Το μέγαρο Σταθάτου, από τα κομψότερα έργα του Τσίλερ, προστατεύθηκε νωρίς με μελέτη του Παύλου Καλλιγά. Εδώ, «αντιμετωπίσθηκε το σύνηθες πρόβλημα των μεσοτοιχιών των διατηρητέων πάνω στις οποίες έχουν υψωθεί τυφλοί τοίχοι υψηλών πολυκατοικιών. Σχεδιάστηκε ένα πέτασμα φυτών ώστε να δημιουργηθεί μια πράσινη επιφάνεια απομόνωσης». Αξίζει να σταθεί κανείς στην ολοκλήρωση των εσωτερικών χώρων, με την απόδοση του αρώματος μιας παρελθούσας εποχής. «H μελέτη και η επίβλεψη έφτασε έως το στάδιο της επίπλωσης. Χρειάσθηκε 900 σχέδια και 2.800 δακτυλογραφημένες σελίδες για να ολοκληρωθεί», γράφει ο αρχιτέκτονας

Ο καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αρχιτέκτονας Γιάννης Κίζης
στέκεται και στην – αρχιτεκτονική – Αθήνα της εποχής του Μεσοπολέμου όταν,
όπως παρατηρεί, «η ενασχόληση με την συμβατική τεχνολογία του μπετόν αρμέ και
της πλινθοδομής, τα “παλαιομοδίτικα” για την σημερινή ανιστόρητη κοινωνία μας
φινιρίσματα – τα τσιμεντένια ντεκορέ πλακάκια, τα ξύλινα ρολά, τα σιδερένια
παράθυρα – δοκιμάζονται σκληρά, και μαζί τους κι οι αρχιτέκτονες που τα
σέβονται».

Τριτοκοσμική… χλιδή

Στο βυρσοδεψείο του Μοσχάτου, όπου στεγάζονται τα γραφεία σύγχρονης επιχείρησης, ο αρχιτέκτονας Παύλος Καλλιγάς διατήρησε τμήμα του παλιού εργαλειακού εξοπλισμού. Τα παροπλισμένα τύμπανα του βυρσοδεψείου αναδείχτηκαν ως χαρακτηριστικό του χώρου και της ιστορίας του

«H αναβίωση ιστορικών κτιρίων υπαινίσσεται τις αυξημένες αρχιτεκτονικές
ελευθερίες που αφήνονται σε αυτά όταν δέχονται νέες χρήσεις», όπως
επισημαίνει. «Πρέπει όμως κανείς να στέκεται με ιδιαίτερο σεβασμό στο κάθε
παλιό και γνήσιο μέλος του ιστορικού κτιρίου, συμφιλιωμένος με τη “φτώχεια”
της παράδοσης και αντιστεκόμενος στην αισθητική της χλιδής των ημερών μας,
κορύφωση της οποίας είναι η νεοκλασικοποίηση πολυώροφων ξενοδοχείων προς άγραν
πλούσιας πελατείας. Το “μασκάρεμα” του σεμνού και σοβαρού μοντερνιστικού
ξενοδοχείου “King George” με μια δήθεν νεοκλασική όψη που ποτέ δεν είχε, ώστε
να μην υπολειφθεί της φλύαρα ανακαινισμένης “Μεγάλης Βρετανίας”, δίνει το
στίγμα της ελληνικής οικονομικής ανάκαμψης, που με γρήγορα και επιπόλαια
βήματα διολισθαίνει σε ένα είδος τριτοκοσμικού νεόπλουτου πολιτισμού. H
αποκατάσταση των ιστορικών κτιρίων θα έπρεπε να δίνει σαφείς απαντήσεις σ’
αυτή την ηθική σύγχυση», σημειώνει ο αρχιτέκτονας.

Στην καταγραφή του ο καθηγητής φροντίζει να φέρει παραδείγματα και για έργα
που είχαν καλή τύχη και για άλλα που η εργολαβική νοοτροπία του κατασκευαστή
και η υπαλληλική νοοτροπία της τεχνικής υπηρεσίας κόστισαν λάθη και αβλεψίες,
όπως το κτίριο του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας στην οδό
Θουκυδίδου («απώλεια της παλιάς ατμόσφαιρας και αλλοίωση των λεπταίσθητων
αναλογιών») ή που ήταν αδιευκρίνιστη η τελική χρήση του έργου, όπως το Μέγαρο
Μελά στην πλατεία Κοτζιά.

INFO

Το δίτομο έργο «Αποκατάσταση μνημείων. Αναβίωση ιστορικών κτιρίων στην Αττική»
κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΕΡΓΟΝ IV, εκδόσεις αρχιτεκτονικών βιβλίων.