[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

H ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ Ένωση (E.E.) λειτούργησε μέχρι σήμερα ως ένας εξαιρετικά
πετυχημένος θεσμός «εξαγωγής» δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ανοιχτής,
πλουραλιστικής κοινωνίας. H διαδικασία της διεύρυνσης, της ένταξης δηλ. χωρών
στους κόλπους της, λειτούργησε ως αποφασιστικός παράγοντας για τον
εκδημοκρατισμό/εξευρωπαϊσμό των χωρών αυτών. Αυτό συνέβη π.χ. στην περίπτωση
της Ελλάδας η οποία, ας σημειωθεί, επεδίωξε την ένταξή της το 1975 προκειμένου
να διασφαλίσει τη σταθερότητα των δημοκρατικών θεσμών. Και αυτό συνέβη επίσης
στην περίπτωση των χωρών της Ιβηρικής, Ισπανίας και Πορτογαλίας. H ένταξή τους
στην Ένωση βοήθησε στον εκδημοκρατισμό τους, όπως βοήθησε και στην οικονομική
και κοινωνική ανάπτυξή τους. Πολύ πιο πρόσφατα, η προοπτική ένταξης (και
τελικά η ένταξη) υπήρξε ο καθοριστικός παράγοντας που συνέβαλε στον
εκδημοκρατισμό των οκτώ χωρών της (πρώην) Ανατολικής Ευρώπης. Και βεβαίως η
ίδια προοπτική – της ένταξης – οδήγησε την Τουρκία σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων
προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού τα τελευταία χρόνια. Κι όμως αυτός ο
τόσο πετυχημένος ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να κλονίζεται σήμερα.
Ορισμένες πολιτικές εξελίξεις σε χώρες της (πρώην) Αν. Ευρώπης, κυρίως στην
Πολωνία και την Σλοβακία, εγείρουν σοβαρά ερωτηματικά για τη δημοκρατικότητα
των κυβερνητικών σχημάτων. Κόμματα που αμφισβητούν ορισμένες από τις βασικές
δημοκρατικές αρχές πάνω στις οποίες οικοδομείται η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως της
ανοχής, μη διακρίσεων, πολυφωνίας, κράτους δικαίου, συμμετέχουν στις
κυβερνήσεις συνασπισμού που προέκυψαν από σχετικά πρόσφατες εκλογικές
αναμετρήσεις. Μπροστά στην κατάσταση αυτή η Ένωση εμφανίζεται εντελώς αμήχανη,
αν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως το αντιπροσωπευτικό όργανο αντέδρασε
τουλάχιστον φραστικά. Βεβαίως η Ένωση διαθέτει θεσμικό μηχανισμό με τον οποίο
μπορεί «να τιμωρήσει» χώρα-μέλος που παραβιάζει τις δημοκρατικές αρχές πάνω
στις οποίες στηρίζεται. Ο μηχανισμός αυτός δεν έχει χρησιμοποιηθεί μέχρι
σήμερα και είναι αμφίβολο εάν θα χρησιμοποιηθεί και στο μέλλον λόγω των
περίπλοκων ρυθμίσεων ενεργοποίησής του. Αλλά δεν μπορεί η Ένωση παρά να
αντιδράσει. Σε διαφορετική περίπτωση θα χάσει ένα από τα καθοριστικά στοιχεία
που την καθιστούν υποδειγματική ήπια δύναμη στο διεθνές σύστημα. Και αυτό
είναι το τελευταίο που θα έπρεπε να αφήσει να συμβεί σήμερα…

Ο Π. K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.