Eργασία με… σύνορα

H Ευρωπαϊκή Ένωση βαδίζει σε μια ενιαία αγορά με κοινό νόμισμα. H ειρωνεία,
όμως, είναι ότι οι πολίτες της έχουν μείνει στάσιμοι. Παρ’ όλο που η E.E.
επιθυμεί οι εργαζόμενοί της να περνούν ελεύθερα τα σύνορα των κρατών-μελών και
να αλλάζουν θέσεις εργασίας και τόπο διαμονής και κατοχυρώνει την κινητικότητα
ως θεμελιώδες ευρωπαϊκό δικαίωμα, οι Ευρωπαίοι φαίνονται απρόθυμοι να κάνουν
πατρίδα τους την Ευρώπη.

«H Ευρώπη καλλιεργεί αμυντικές στάσεις στους ανθρώπους», λέει η κ. Αντιγόνη Λυμπεράκη

Τα στοιχεία δείχνουν με σαφήνεια ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν έχουν αποκτήσει
«νομαδική» κουλτούρα, παρά τις νομικές διευκολύνσεις. Το ποσοστό των Ευρωπαίων
που εργάζονται σε χώρα της Ένωσης άλλη από τη χώρα καταγωγής τους έχει
παραμείνει αμετάβλητο γύρω στο 1,5% τα τελευταία 30 χρόνια! Επίσης, σε εννέα
χώρες της E.E. το 40% των εργαζομένων έχει διατηρήσει την ίδια θέση εργασίας
για περισσότερα από 10 χρόνια!

«Πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό χαρακτηριστικό το οποίο στην Ελλάδα είναι ακόμη
πιο έντονο: η αίσθηση της ασφάλειας στην ίδια δουλειά, το να πάρεις σύνταξη,
θεωρείται το υπέρτατο αγαθό», εξηγεί στα «NEA» η Αντιγόνη Λυμπεράκη,
καθηγήτρια Οικονομικών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τι κι αν οι οικονομολόγοι
εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρούν το χαμηλό επίπεδο της
κινητικότητας των εργαζομένων ως ένα από τα πιο σοβαρά εμπόδια στην ενοποίηση
της αγοράς της Γηραιάς Ηπείρου και στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής
οικονομίας… Οι Ευρωπαίοι επιμένουν εθνικά.

Από τη Συνθήκη της Ρώμης

Θεωρητικά, οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν το δικαίωμα εργασίας στα κράτη-μέλη της
E.E. από την ιδρυτική Συνθήκη της Ρώμης το 1958. Αλλά μόνο μετά το 1971 τα
συνταξιοδοτικά δικαιώματα και τα προνόμια του κράτους πρόνοιας κατέστη εφικτό
να μεταφέρονται και εκτός εθνικών συνόρων – εντός τής τότε ΕΟΚ. Παρ’ όλο που
τεχνικά όλα τα κοινωνικά δικαιώματα μεταφέρονται αμετάβλητα από τη μια χώρα
στην άλλη, η πραγματικότητα είναι συχνά διαφορετική. Χαρακτηριστικές είναι,
όπως αναφέρεται σε έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι περιπτώσεις δύο νέων
Σουηδών, οι οποίοι ζήτησαν να λάβουν το επίδομα ανεργίας στην Ισπανία, αλλά
αντ’ αυτού εισέπραξαν ένα ευγενικό σήκωμα των ώμων…

Όπως επισημαίνει η κ. Λυμπεράκη, «τα ασφαλιστικά δικαιώματα συχνά αποτελούν
θεσμικά εμπόδια στην απόφαση των Ευρωπαίων να αλλάξουν δουλειά. Οι Ευρωπαίοι
δεν έχουν κουλτούρα ρίσκου και κινητικότητας. Από την άλλη, το κοινωνικό
κράτος θα πρέπει να βοηθά, να είναι συμπαραστάτης στον εργαζόμενο όπου κι αν
βρίσκεται, ένα κοινωνικό κράτος που να μη σε τιμωρεί όταν αλλάζεις δουλειά.
Αντίθετα, η παράδοση του κοινωνικού κράτους στην Κεντρική Ευρώπη είναι
πατερναλιστική. Είναι σαν να σου λέει, μείνε εκεί που είσαι για να σε
επιβραβεύσω. Δεν υποκινεί κανέναν να κάνει αλλαγές. H Ευρώπη καλλιεργεί
αμυντικές στάσεις στους ανθρώπους».

Σειρά από Οδηγίες

Το ζήτημα απασχολεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που από το 2002 και μετά εκδίδει
σειρά Οδηγιών για να διευκολύνει την κινητικότητα. «Δεν νομίζω πως είναι θέμα
νομικών περιορισμών, αφού αυτοί έχουν καταργηθεί με Οδηγία του 2004», τονίζει
στα «NEA» ο Κώστας Στεφάνου, καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών
Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου και αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης
Ευρωπαϊκών Σπουδών (ECSA). Και συνεχίζει: «Κάποια κωλύματα υπάρχουν ακόμη ως
προς την κοινωνική ασφάλιση. Αυτά, όμως, δεν αφορούν το IKA, αλλά τη
συμπληρωματική ασφάλιση που δεν μεταφέρεται εκτός έθνους-κράτους και η οποία
στο εξωτερικό είναι πολύ σημαντική για να συνυπολογιστούν τα ασφαλιστικά
δικαιώματα. Οι νέοι, βέβαια, δεν αντιμετωπίζουν αυτό το κώλυμα, αλλά λόγω της
υψηλής ανεργίας που υπάρχει στην Ευρώπη, υπάρχει μια δυσκολία στο να
αποφασίσουν να φύγουν για να εργαστούν σε μια άλλη χώρα».

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κήρυξε το 2006 Έτος για
την Κινητικότητα των Εργαζομένων, ώστε να ευαισθητοποιήσει τους εργαζομένους
στα πλεονεκτήματα της γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας.

ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Ελίτ νέων και μορφωμένων

H MAZIKH ροή μεταναστών κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, όταν οι
Πορτογάλοι και Ισπανοί εργάτες μετανάστευαν προς τα βόρεια και τα ανατολικά σε
αναζήτηση καλύτερης τύχης, αποτελούν πια παρελθόν. Από τη δεκαετία του ’90 και
μετά, η εσωτερική μετανάστευση στην E.E. είναι υπόθεση μιας μικρής ελίτ καλά
μορφωμένων και νέων Ευρωπαίων ειδικευμένων εργατών.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της δικηγόρου Βενετίας – Μαρίας Τσομπανίδου,
η οποία, αφού απέκτησε εμπειρία σε δικηγορικά γραφεία Θεσσαλονίκης και Αθήνας,
πέτυχε να βρει δουλειά σε γερμανική πολυεθνική. «Έψαχνα κάτι σταθερό, με καλό
μισθό και δυνατότητες εξέλιξης. Πιστεύω πως είναι μια καλή επαγγελματική
εμπειρία και παρ’ όλο που το θέμα της γλώσσας με προβληματίζει σε γενικές
γραμμές, δεν νομίζω πως θα έχω πρόβλημα αφού τη γνωρίζω, ενώ η εταιρεία
διαθέτει και ειδικό πρόγραμμα μαθημάτων» λέει στα «NEA».

H περίπτωση της φωτογράφου Αγγελικής Παναγιώτου, που έχει γεννηθεί στο Βέλγιο,
είναι διαφορετική. Εκείνη αποφάσισε να… μεταναστεύσει στη χώρα των γονιών
της όχι για καλύτερες αποδοχές, αλλά για καλύτερη ζωή. Όπως αναφέρει
χαρακτηριστικά, «ξέρω ότι στην Ελλάδα θα κερδίζω πολύ λιγότερα χρήματα σε
σύγκριση με το Βέλγιο. Αλλά εδώ η ποιότητα ζωής είναι καλύτερη».

Εξαίρεση οι φοιτητές

Φωτεινή εξαίρεση στην ευρωπαϊκή τάση στασιμότητας αποτελούν οι φοιτητές, αφού
με τα προγράμματα Erasmus και Socrates εκατοντάδες χιλιάδες νέοι έχουν
διαμείνει σε κάποια χώρα της E.E. πέρα από τη δική τους, γεγονός που «μπορεί
να συντελέσει στη μετέπειτα απόφασή τους να μείνουν και να εργαστούν σε μια
άλλη χώρα» λέει ο κ. Στεφάνου. Οι Έλληνες, πάντως, δείχνουν προσκολλημένοι στα
σύνορα της Ελλάδας. «H προσκόλληση αυτή έχει να κάνει με το πλέγμα προστασίας
που λέγεται οικογένεια και κράτος. Παλιά ο Έλληνας αναλάμβανε ρίσκα, δεχόταν
ακόμη και την πρόκληση να μεταναστεύσει και να ανταγωνιστεί τους ξένους. Όμως
σήμερα έχει γίνει συντηρητικός και δεν έχει διάθεση να ριψοκινδυνεύσει. Αυτό
ίσως να οφείλεται στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου του και στο ότι δίνει πια
περισσότερη σημασία στην ποιότητα ζωής και λιγότερη σε ένα υψηλότερο εισόδημα»
εκτιμά ο Κώστας Στεφάνου.

LINK: * http: //europa.eu.int/eures