Bαθμολογία για… κλάματα στο περιβάλλον

Σήμα κινδύνου για το ελληνικό περιβάλλον εκπέμπουν επτά ειδικοί,
«βαθμολογώντας» κάτω από τη βάση τις επιδόσεις της χώρας μας σε κρίσιμους
τομείς, όπως η διαχείριση των σκουπιδιών, η ανακύκλωση και οι ανανεώσιμες
πηγές ενέργειας.

Περισσότερες από 2.500 παράνομες χωματερές ρυπαίνουν τεράστιες εκτάσεις και
τον υδροφόρο ορίζοντα και αποτελούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Διακόσιες
χιλιάδες τόνοι ηλεκτρονικών αποβλήτων που περιέχουν τοξικά και καρκινογόνα
υλικά, δεν καταλήγουν σε ειδικούς χώρους ταφής αλλά σε κοινές ή παράνομες
χωματερές. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τα υπόγεια ύδατα μολύνονται
καθημερινά εξαιτίας της ανεξέλεγκτης χρήσης λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων αλλά
και της υφαλμύρωσης. Οι ελληνικές μεγαλουπόλεις εξακολουθούν να κατέχουν τα
πρωτεία στο τσιμέντο, ενώ οι κάτοικοί τους υποφέρουν από τις υψηλές
συγκεντρώσεις των επικίνδυνων για την υγεία μικροσωματιδίων.

Ρύπανση υπογείων υδάτων

H Κορινθία, η Βορειοδυτική Αχαΐα, η Αργολίδα, η Ζάκυνθος, η Κεφαλονιά, η
Θράκη, η Κρήτη, η Θεσσαλία, τα νησιά του Αιγαίου είναι μερικές από τις
περιοχές της Ελλάδας όπου παρατηρείται μόλυνση των υπογείων υδάτων. Αυτό
δείχνουν πρόσφατες έρευνες ελληνικών πανεπιστημίων που έχουν πραγματοποιήσει
μετρήσεις στις προαναφερόμενες περιοχές. Ωστόσο, οι επιστήμονες αναφέρουν ότι
προβλήματα ρύπανσης παρουσιάζονται σχεδόν σε όλη τη χώρα.

Οι κύριες αιτίες, λέει στα «NEA» η καθηγήτρια Υδρολογίας στο Πολυτεχνείο, κ.
Μαρία Μιμίκου, είναι δύο: «Πρώτον, η ρύπανση με νιτρικά και φωσφορικά από τα
λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα και η υπεράντληση νερού για τη γεωργία, με
αποτέλεσμα να κατεβαίνει ο υδροφόρος ορίζοντας. Δεύτερον, η υφαλμύρωση – το
θαλασσινό νερό διεισδύει στο πόσιμο – στις παράκτιες περιοχές». Ακόμη μία
πληγή, όπως λένε οι ειδικοί, είναι οι παράνομες γεωτρήσεις. Γίνονται δίπλα σε
νόμιμες, αλλά αντλούν το… ίδιο νερό που σιγά σιγά χάνεται.

Στην παράκτια βιομηχανική ζώνη του Ηρακλείου, η τελευταία έρευνα που έγινε από
το Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου Κρήτης δείχνει ότι ο
υδροφορέας είναι αρκετά υποβαθμισμένος από την υφαλμύρωση και κρίνεται
απαραίτητος ο εμπλουτισμός του με επιφανειακά νερά ή επεξεργασμένα απόβλητα.

Παρόμοια προβλήματα παρατηρούνται και στη Βορειοδυτική Αχαΐα – Άραξος,
Λακκόπετρα, Μετόχι – όπου η εκμετάλλευση υπογείων υδάτων από τη γεωργία και
την κτηνοτροφία είναι εντατική. Αναλύσεις δειγμάτων υπογείων υδάτων που έγιναν
από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και το ΙΓΜΕ δείχνουν ότι υπάρχουν έντονα
προβλήματα υφαλμύρωσης, αφού τα επίπεδα χλωριόντων στο νερό είναι πολύ υψηλά.

Όπως σημειώνουν οι επιστήμονες, το πρόβλημα επιδεινώνεται αφού σε πολλές
περιοχές, κυρίως στα νησιά, η διαχείριση των υπογείων υδάτων είναι ανύπαρκτη,
ενώ δεν μετρώνται τα ύψη των γεωτρήσεων.

Παράνομες χωματερές

Οι παράνομες χωματερές μέσω του υδροφόρου ορίζοντα μπορούν να μολύνουν πολύ μεγάλες περιοχές

Έκταση… 30.000 στρεμμάτων καταλαμβάνουν, πλέον, οι παράνομες χωματερές σε
όλη την Ελλάδα, που θεωρούνται βόμβα για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Υπολογίζεται ότι στη χώρα ο αριθμός των ενεργών και ανενεργών χωματερών
ξεπερνά τις 2.500 χιλιάδες.

Το νέο τελεσίγραφο που έχει δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Ελλάδα για το
κλείσιμο και την αποκατάσταση των χωματερών είναι για το 2008. Ωστόσο, οι
ρυθμοί είναι εξαιρετικά αργοί. Σε διάστημα ενός χρόνου έκλεισαν λιγότερες από
200 και εκτιμάται ότι δεν θα εκπληρώσει τον στόχο.

Όσο για τις συνέπειές τους στο περιβάλλον, κρίνονται ανυπολόγιστες αν σκεφθεί
κανείς ότι μία στις δέκα ανεξέλεγκτες χωματερές βρίσκονται σε απόσταση
μικρότερη των 100 μέτρων από ρέματα μόνιμης ροής, όπως και περισσότερες από
δύο στις δέκα παράνομες χωματερές βρίσκονται σε ανάλογη απόσταση από δάσος.
Ενδεικτικές είναι οι πρόσφατες περιπτώσεις πυρκαγιών που προκλήθηκαν από
χωματερές στην Ευρωστίνη Κορινθίας και την Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης.

Μάλιστα, έρευνες πανεπιστημίων επιβεβαιώνουν την τοξική απειλή. Επικίνδυνες
τοξικές ουσίες – ανάμεσά τους και διοξίνες – έως και επτά φορές άνω του ορίου
έχουν εντοπιστεί σε τρόφιμα που προέρχονταν από περιοχές κοντά σε τέσσερις
ανεξέλεγκτες χωματερές της Αττικής, έδειξε έρευνα από το Πανεπιστήμιο Αθηνών
και το Γεωπονικό.

Αιωρούμενα σωματίδια

H Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στην πρώτη δεκάδα των ευρωπαϊκών πόλεων που τις
περισσότερες ημέρες του χρόνου οι ρύποι των μικροσωματιδίων ξεπερνούν τα
επιτρεπτά όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, στη λίστα των πόλεων που
«πνίγονται» από τα αιωρούμενα σωματίδια περιλαμβάνονται – εκτός από την Αθήνα
και τη Θεσσαλονίκη – και πόλεις της περιφέρειας όπως η Πάτρα, το Ηράκλειο, η
Λάρισα.

Πρόβλημα αρχίζει να εντοπίζεται τα τελευταία χρόνια και με τα πιο μικροσκοπικά
σωματίδια ΡΜ 2,5, τα οποία θεωρούνται ακόμη πιο επικίνδυνα αφού εισχωρούν
βαθύτερα στους πνεύμονες. Έρευνες του Μετσόβιου Πολυτεχνείου έχουν δείξει ότι
οι συγκεντρώσεις τους κυμαίνονται σε υψηλά επίπεδα και υπερβαίνουν τα
θεσμοθετημένα από την Αμερικανική Υπηρεσία Περιβάλλοντος όρια, δηλαδή τα 15
μg/m³. Παρ’ όλα αυτά, επίσημες μετρήσεις από το ελληνικό υπουργείο
Περιβάλλοντος δεν πραγματοποιούνται επειδή δεν είναι υποχρεωτικό από την
Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ακτές στη… μαύρη λίστα

ΈΞΙ ΚΟΛΠΟΙ – Σαρωνικός, Ελευσίνας, Θερμαϊκός, Αμβρακικός, Παγασητικός,
Αργολικός – αλλά και οι ακτές δύο μεγαλουπόλεων, της Πάτρας και του Ηρακλείου,
περιλαμβάνονται στην ελληνική… μαύρη λίστα των περιοχών που απειλούνται από
τη ρύπανση. Αυτό δείχνει η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας
Περιβάλλοντος για τη ρύπανση στη Μεσόγειο.

Όπως τονίζουν οι επιστήμονες, τα περιβαλλοντικά προβλήματα οφείλονται κυρίως
στην ελλιπή επεξεργασία των υγρών αστικών και βιομηχανικών αποβλήτων και στις
επικίνδυνες ουσίες που καταλήγουν στη θάλασσα από τη γεωργία, δηλαδή
φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Στον Αργολικό Κόλπο, για παράδειγμα, παρατηρείται
μεγάλη παρουσία νιτρικών λόγω της αλόγιστης χρήσης λιπασμάτων και των
υπερεντατικών καλλιεργειών στα χωράφια της περιοχής, ενώ στην ακτή της
Ελευσίνας παρατηρήθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων σε οστρακοειδή.

Ηλεκτρονικά απόβλητα

ΔΙΑΚΟΣΙΕΣ χιλιάδες τόνοι ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού
καταλήγουν στις χωματερές κάθε χρόνο και μαζί τους φτάνουν εκεί εκατοντάδες
τόνοι επικίνδυνων ουσιών. Και αυτό διότι τα συστήματα διαχείρισης και
ανακύκλωσης τέτοιων υλικών είναι ακόμα στα… σπάργανα. Υπολογίζεται ότι από
το 2002 έχουν καταλήξει στις χωματερές (όπως προκύπτει από έρευνα του Τμήματος
Πολιτικών Μηχανικών – Τομέας Υδραυλικής και Περιβαλλοντικής Μηχανικής του
Αριστοτελείου) συνολικά περίπου 1.204 τόνοι μολύβδου, 1 τόνος υδραργύρου, 5,6
τόνοι καδμίου, 181 τόνοι αντιμονίου και 1,3 τόνοι βηρυλλίου. Πρόκειται για
ουσίες τοξικές και ύποπτες για καρκινογενέσεις, οι οποίες μολύνουν το έδαφος
και τον υδροφόρο ορίζοντα και απειλούν τη δημόσια υγεία.

Στις χωματερές καταλήγουν ακόμη πολλά επικίνδυνα υλικά όπως ο αμίαντος, αφού η
Ελλάδα δεν διαθέτει χώρο ταφής ειδικών αποβλήτων.

Πόλεις τσιμέντου

ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΡΙΕΣ στο… τσιμέντο αναδεικνύονται οι ελληνικές
μεγαλουπόλεις. Τόσο η Αθήνα όσο και η Θεσσαλονίκη προσφέρουν στους κατοίκους
τους τη χαμηλότερη αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο, ανάμεσα σε όλες τις
ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Αθήνα όχι μόνο έχει το
χαμηλότερο ποσοστό πρασίνου ανά κάτοικο – μόλις 2 τ.μ. -, αλλά την τελευταία
εξαετία μειώθηκε κιόλας. Και όλα αυτά, ενώ σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες τα
ποσοστά πρασίνου ανά κάτοικο κυμαίνονται από 9 έως 35 τ.μ.!

Ακόμα και οι μεγάλης έκτασης δενδροφυτεύσεις που έγιναν πριν από τους
Ολυμπιακούς Αγώνες, δεν έλυσαν το πρόβλημα. Οι ειδικοί τις χαρακτηρίζουν…
ασπιρίνη, αφού την ίδια περίοδο εκατοντάδες στρέμματα ελεύθερων χώρων
τσιμεντοποιήθηκαν.