TPITH AΠOΨH Γύρος της Nτόχας, τέλος!

Ο γύρος των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στα 149 κράτη-μέλη του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), που είχε ανοίξει τον Δεκέμβριο του 2001 στην Ντόχα,
την πρωτεύουσα του Κατάρ, με τον φιλόδοξο τίτλο «Γύρος της Ανάπτυξης»,
απέτυχε. Οι ισχνές ύστατες ελπίδες ότι μπορούσε ακόμα να διασωθεί διαψεύσθηκαν
οριστικά προχθές το πρωί.

Μετά την αποτυχία των υπουργών που εκπροσωπούσαν τις έξι μεγαλύτερες εμπορικές
δυνάμεις – ΗΠΑ, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιαπωνία, Αυστραλία, Βραζιλία, Ινδία – να
πλησιάσουν τις θέσεις τους κατά τις πολύωρες συνομιλίες που είχαν στη Γενεύη,
οι διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν χωρίς καμία πλέον προοπτική να συνεχισθούν.
Μια κατ’ αρχήν προσέγγιση μεταξύ των έξι είχε τεθεί ως προϋπόθεση για να
προχωρήσουν οι συνομιλίες με τη συμμετοχή και των υπολοίπων χωρών από το
ερχόμενο Σάββατο. Αλλά για μια τέτοια προσέγγιση δεν φάνηκαν διατεθειμένοι, με
την ευθύνη να βαρύνει κυρίως τους εκπροσώπους των πλουσίων χωρών. Το γεγονός
ότι από τους έξι οι τρεις πρώτοι ανήκαν και στην ομάδα των οκτώ ισχυρότερων
χωρών, οι ηγέτες των οποίων μόλις μια εβδομάδα νωρίτερα διακήρυσσαν από την
Αγία Πετρούπολη τη βούλησή τους να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για το
παγκόσμιο εμπόριο, συμφωνώντας σε μια παράτασή τους μέσα στον Αύγουστο,
ανέδειξε το χάσμα ανάμεσα στις γενικές διακηρύξεις αυτού του είδους και την
πολιτική βούληση για πραγματικές παραχωρήσεις.

H κατάρρευση του Γύρου της Ντόχας σφραγίζει πιθανώς το τέλος της
παγκοσμιοποίησης με τη μορφή που τη γνωρίσαμε από τη δεκαετία του 1990, ως
ιδεολογία των οικονομικών πρακτικών σε παγκόσμια κλίμακα: το τέλος του
νεοφιλελεύθερου οράματος για την ευημερία και την ανάπτυξη που θα έφερνε σε
όλον τον πλανήτη τελικά η απρόσκοπτη λειτουργία των ανοικτών αγορών, όπως
διορθώθηκε στην πορεία με την αναγνώριση της ανάγκης για διεθνείς ρυθμίσεις
δημοκρατικά αποφασισμένες από την κοινότητα των κρατών και για την εποπτεία
της τήρησης αυτών των ρυθμίσεων. Στον βαθμό που θα συμπαρασύρει σε μαρασμό τον
Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, καθώς μοιάζει πλέον χωρίς αντικείμενο, χάνεται
ένα σύστημα διεθνών κανόνων για την επίλυση διαφορών μεταξύ των χωρών, χάνεται
ο πρώτος διεθνής θεσμός «που έφερε την ισχύ του δικαίου στην καρδιά της
παγκόσμιας οικονομίας», σύμφωνα με έναν κατ’ εξοχήν φιλελεύθερο υποστηρικτή
της παγκοσμιοποίησης, τον αρθρογράφο των «Financial Times Martin Wolf». H
παγκόσμια δραστηριότητα των μεγάλων εταιρειών, τραπεζών, επενδυτικών
κεφαλαίων, δεν θα διακοπεί, έστω και αν θα έχουν εφεξής κάποια εμπόδια να
παρακάμπτουν. Αλλά στη θέση των πολυμερών διαπραγματεύσεων για ενιαίες
ρυθμίσεις μεταξύ όλων των χωρών, όπου καθεμία, μικρή ή μεγάλη, φτωχή ή
πλούσια, είχε μία ψήφο στα πλαίσια του ΠΟΕ, θα επικρατήσουν περιφερειακές
εμπορικές συμφωνίες. Εκεί ο ισχυρότερος θα μπορεί ανεμπόδιστα να υπαγορεύει
τους όρους που θέλει στους ασθενέστερους.

Το ναυάγιο στη Γενεύη προχθές το πρωί οφείλεται στον ίδιο παράγοντα που
μπλόκαρε τις διαπραγματεύσεις της Ντόχας τεσσεράμισι χρόνια τώρα: την άρνηση
των πλουσίων χωρών, των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να παραιτηθούν από την
προστασία που παρέχουν στη γεωργία τους, να ανοίξουν τις αγορές τους στα
προϊόντα των αναπτυσσόμενων και των φτωχών χωρών, και να πάψουν να στρεβλώνουν
τις υπόλοιπες αγορές με τις επιδοτούμενες εξαγωγές τους. Και αυτό, ενώ το
παγκόσμιο εμπόριο αγροτικών προϊόντων δεν αντιπροσωπεύει παρά το 10% των
διεθνών ανταλλαγών και οι απασχολούμενοι στη γεωργία στις πλούσιες χώρες είναι
πολύ λιγότεροι από το 10% των απασχολουμένων τους συνολικά. Έλεγε
χαρακτηριστικά ο υπουργός Εμπορίου της Ινδίας Καμάλ Ναθ, που έχει να
προστατέψει εκατομμύρια καλλιεργητές ρυζιού στη χώρα του: «Οι Ινδοί αγρότες
μπορούν να ανταγωνισθούν τους Αμερικανούς αγρότες, όχι όμως το υπουργείο
Οικονομικών των ΗΠΑ». Είναι κατανοητό γιατί η Ινδία και η Βραζιλία, που
παλεύουν ακόμα με τεράστια φτώχεια στο εσωτερικό τους, αξίωναν τη μείωση των
αμερικανικών επιδοτήσεων, θέλοντας ταυτόχρονα να διατηρήσουν κάποια προστασία
για τη δική τους αναπτυσσόμενη βιομηχανία, όπως άλλωστε ανέπτυξαν αρχικά τις
δικές τους βιομηχανίες οι σημερινές προηγμένες χώρες και εξακολουθούν να
κάνουν σε νέους κλάδους αιχμής.

Αλλά ακόμα βαρύτερες είναι οι συνέπειες των επιδοτήσεων των πλουσίων για τις
πολύ φτωχές χώρες, που δεν μετείχαν καν σ’ αυτήν την τελευταία φάση των
συνομιλιών: Της Κεντρικής Αφρικής για παράδειγμα, όπου εκατομμύρια αγρότες και
απασχολούμενοι στη μεταποίηση στις πόλεις προσπαθούν να ζήσουν από το
εξαιρετικής ποιότητας βαμβάκι που παράγουν και δεν καταφέρνουν να το εξάγουν
σε μια δίκαιη τιμή. Σε 284 δισεκατομμύρια δολάρια υπολογίζει ο ΟΟΣΑ τις
αγροτικές επιδοτήσεις που δόθηκαν πέρυσι στις χώρες-μέλη του. Το ποσό αυτό
αντιπροσωπεύει πάνω από το μισό ΑΕΠ όλων των αφρικανικών κρατών κάτω από τη Σαχάρα.