Όταν η Δικαιοσύνη νίκησε το Kράτος

Με ένα συνέδριο στο οποίο μετέχουν 1.000 επιστήμονες, στο Παρίσι, η
Δικαιοσύνη τιμά την απόφαση (της 12ης Ιουλίου 1906) με την οποία
αποκαταστάθηκε ο πιο διάσημος αθώος της σύγχρονης ιστορίας: ο λοχαγός Άλφρεντ
Ντρέιφους.

Στις 5 Ιανουαρίου 1895, στο προαύλιο της Στρατιωτικής Σχολής, ξήλωσαν τα παράσημα του λοχαγού Ντρέιφους. Ο διάσημος συγγραφέας Εμίλ Ζολά τον υπερασπίστηκε γράφοντας το «Κατηγορώ» και καταδικάστηκε σε φυλάκιση

Για τον λοχαγό που με την αθώωσή του σώθηκε η τιμή της Γαλλίας, είχε ζητηθεί η
ανέγερση ενός μνημείου στο Πάνθεον, αυτό τον ναό των μεγάλων της χώρας, όπου
ήδη βρίσκεται ο υπερασπιστής του Εμίλ Ζολά (μαζί με τον Βολταίρο, τον Ρουσώ,
τον Ουγκώ και πολλούς άλλους). Όμως ο Ζακ Σιράκ δεν του έκανε τη χάρη.

Σε μια Ευρώπη που κάθε τόσο ταλανίζεται από σκάνδαλα διαφθοράς της πολιτικής
εξουσίας, στην αντιμετώπιση των οποίων μερικές φορές η Δικαιοσύνη βρίσκεται με
δεμένα τα χέρια, η αποκατάσταση του Ντρέιφους έπειτα από εκατό χρόνια αποκτά
ένα νέο νόημα. Εκείνη η ιστορική απόφαση υπήρξε μια νίκη του κράτους δικαίου
απέναντι στο δίκαιο του κράτους, το οποίο εκφράστηκε από τα στρατιωτικά
δικαστήρια αλλά και από την πολιτική εξουσία.

Κατασκοπεία. Όλα άρχισαν δώδεκα χρόνια νωρίτερα, ένα Σάββατο, στις 13
Οκτωβρίου 1894, όταν ο στρατηγός Ογκίστ Μερσιέ, υπουργός Πολέμου της Γαλλικής
Δημοκρατίας, κάλεσε έναν ανώτερο αξιωματικό, μέλος του 3ου γραφείου του
Επιτελείου, που την προηγούμενη ημέρα είχε αναλάβει την αποστολή να
διερευνήσει μια σοβαρή υπόθεση κατασκοπείας στην οποία εμπλεκόταν ο
στρατιωτικός ακόλουθος της γερμανικής πρεσβείας. Ο Μερσιέ διέταξε τον
αξιωματικό να συλλάβει έναν ύποπτο που του είχε υποδείξει η γαλλική
αντικατασκοπία.

Το ίδιο απόγευμα, ένας στρατιώτης χτύπησε την πόρτα του διαμερίσματος του
Άλφρεντ Ντρέιφους στο Τροκαντερό. Ο Ντρέιφους ήταν λοχαγός του Πυροβολικού και
υπηρετούσε στο Επιτελείο. Εκείνη την ώρα δεν βρισκόταν στο σπίτι και ο
στρατιώτης άφησε ένα σημείωμα που έγραφε ότι θα ξαναπερνούσε στις έξι. Τη
δεύτερη φορά βρήκε τον Ντρέιφους στο σπίτι. Ο λοχαγός διάβασε με έκπληξη τη
διαταγή που του επέδωσε ο στρατιώτης: τον καλούσαν να παρουσιαστεί τη Δευτέρα
στις εννιά το πρωί στη Στρατιωτική Σχολή και μάλιστα με πολιτική περιβολή.
Γιατί τόση βιασύνη; Γιατί με πολιτικά ρούχα; Και γιατί έπρεπε να υπογράψει την
παραλαβή της διαταγής; Όμως δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία σε αυτές τις
λεπτομέρειες.

Ήταν 35 ετών και η στρατιωτική καριέρα του πήγαινε περίφημα. Είχε σπουδάσει
στο Πολυτεχνείο. Είχε τελειώσει την Ανώτερη Σχολή Πολέμου. Ήταν γόνος μιας
πλούσιας εβραϊκής οικογένειας αλσατικής καταγωγής και ήταν τέσσερα χρόνια
παντρεμένος με μια επίσης πλούσια και αξιαγάπητη γυναίκα, τη Λουσί Ανταμάρ,
που του είχε χαρίσει δύο παιδιά.

Τη Δευτέρα το πρωί φίλησε, όπως πάντα, τη γυναίκα του και τα παιδιά του και
ξεκίνησε για το υπουργείο Πολέμου, σίγουρος πως επρόκειτο για κάποιο ζήτημα
ρουτίνας. Ο Ντρέιφους, όπως και πολλοί άλλοι νεαροί αξιωματικοί, ζούσε με τη
βεβαιότητα πως δεν θα αργούσε να αναλάβει την αποστολή της ανακατάληψης της
Αλσατίας και του Μοζέλα, των «χαμένων περιοχών» που είχαν πέσει στα χέρια των
Πρώσων το 1870.

Γολγοθάς. Εκείνη τη Δευτέρα, στις 15 Οκτωβρίου 1894, άρχισε για τον
Ντρέιφους ένας γολγοθάς που κράτησε 12 χρόνια. Κατηγορήθηκε χωρίς αποδείξεις
για εσχάτη προδοσία υπέρ ξένης δύναμης – εκείνης που ένα τέταρτο του αιώνα
νωρίτερα είχε νικήσει τη Γαλλία, η οποία έκτοτε αναζητούσε την ευκαιρία για να
εκδικηθεί. Δεν υπήρχε τίποτα πιο ατιμωτικό για έναν αξιωματικό καριέρας.
Εκείνα τα 12 χρόνια, ο Άλφρεντ Ντρέιφους έδωσε το όνομά του σε μια από τις πιο
συγκλονιστικές υποθέσεις του προηγούμενου αιώνα. Μετά τον θάνατο του
Ναπολέοντα, κανένα άλλο όνομα δεν βρέθηκε τόσο συχνά στα χείλη του κόσμου όσο
το δικό του, έγραψε ο Σαρλ Πεγκί. Στο πρόσωπό του ενσαρκώθηκαν οι δημοκρατικές
αξίες που τότε αναδύονταν απέναντι στον αυταρχισμό του κράτους. Ενσαρκώθηκαν
όμως και οι δύο όψεις της Γαλλίας: του αντισημιτισμού και της μισαλλοδοξίας,
αλλά και της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας. Γάλλοι ήταν εκείνοι που
στις 5 Ιανουαρίου 1895, στο προαύλιο τη Στρατιωτικής Σχολής, ξήλωσαν τα
παράσημα του λοχαγού Ντρέιφους. Γάλλοι ήταν και εκείνοι που, στην ίδια σχολή,
στις 21 Ιουλίου 1906, του κάρφωσαν στο πέτο το παράσημο της Λεγεώνας της
Τιμής.

H ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Το «Κατηγορώ» του Εμίλ Ζολά

H αθωωτική απόφαση του 1906 με την οποία αποκαταστάθηκε ο Ντρέιφους είναι μια
κορυφαία στιγμή της Δικαιοσύνης, επειδή ακύρωσε τις προηγούμενες αποφάσεις των
στρατοδικείων: του 1894 που είχε κηρύξει παμψηφεί τον Ντρέιφους ένοχο
προδοσίας καταδικάζοντάς τον σε ισόβια εξορία στο νησί του Διαβόλου στη
Γαλλική Γουιάνα και του 1899 που του είχε μειώσει την ποινή σε 10ετή κάθειρξη.
Όμως ακύρωσε και άλλες αποφάσεις. Την ποινή φυλάκισης που είχε επιβληθεί στον
Εμίλ Ζολά, όταν ο διάσημος συγγραφέας έγραψε το «Κατηγορώ», υπερασπιζόμενος
τον Ντρέιφους. Ο Ζολά επέστρεψε στην πατρίδα από το εξωτερικό όπου είχε
διαφύγει. Όμως, η δικαίωσή του ήρθε μετά θάνατον. Καθώς και την ποινή του
γενναίου αξιωματικού Ζορζ Πικάρ, που πλήρωσε με φυλάκιση την υπεράσπιση του
Ντρέιφους.

ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ

Μια προδιαγεγραμένη καταδίκη

Λοχαγός Άλφρεντ Ντρέιφους. Στο πρόσωπό του ενσαρκώθηκαν οι δημοκρατικές αξίες που τότε αναδύονταν απέναντι στον αυταρχισμό του κράτους, αλλά και οι δύο όψεις της Γαλλίας: του αντισημιτισμού και της μισαλλοδοξίας, αλλά και της δημοκρατίας και της λαϊκής κυριαρχίας

H καταδίκη του Ντρέιφους βασίστηκε σε έγγραφα τα οποία είχαν βρεθεί σε καλάθι
αχρήστων του στρατιωτικού ακολούθου ταγματάρχη Μαξ φον Σβάρτσκοπεν και τα
οποία οι γαλλικές στρατιωτικές αρχές είχαν θεωρήσει αρχικά ότι ενοχοποιούσαν
τον Ντρέιφους. Με τον φόβο ότι οι αντισημιτικές εφημερίδες της εποχής θα
μπορούσαν να μάθουν για την υπόθεση και να κατηγορήσουν τον γαλλικό στρατό ότι
συγκάλυψε την ενοχή ενός Εβραίου αξιωματικού, ο αρχηγός των γαλλικών ενόπλων
δυνάμεων άσκησε πιέσεις για μια γρήγορη δίκη και καταδίκη. Όταν πια η γαλλική
στρατιωτική ηγεσία συνειδητοποίησε ότι είχε στη διάθεσή της ελάχιστα στοιχεία
κατά του Ντρέιφους (και μάλιστα, κάθε άλλο παρά αποδεικτικά), ήταν ήδη από
πολιτική άποψη αδύνατον να διακοπεί η δίωξη χωρίς να προκληθεί σοβαρό πολιτικό
σκάνδαλο από το οποίο θα κινδύνευε να πέσει η κυβέρνηση. Το στρατοδικείο που
ακολούθησε ήταν επίσης σκανδαλώδες από νομική άποψη (η υπεράσπιση δεν είχε
ενημερωθεί για ένα μυστικό φάκελο που η κατηγορούσα αρχή παρουσίασε στους
στρατιωτικούς δικαστές την τελευταία στιγμή).