Kατανοώντας τις αδελφικές σχέσεις

Σε ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Ευρώπη, αρκετοί
επιστήμονες διεξάγουν σειρά μελετών με σκοπό τη βαθύτερη κατανόηση της σχέσης
που χαρακτηρίζει τα αδέλφια.

Τα αδέλφια κληροδοτούν τις κακές τους συνήθειες το ένα στο άλλο με πολύ προβλέψιμο τρόπο. Τα πράγματα όμως άλλάζουν στη διαδρομή…

Σύμφωνα μάλιστα με το περιοδικό «Time», η σχέση ή καλύτερα η δυναμική αυτή
αποτελεί ένα ως επί το πλείστον ανεξερεύνητο πεδίο που υπόσχεται να προσφέρει
πολύτιμες γνώσεις στους ειδικούς.

Και όχι τυχαία. Τα παιδιά για τους γονείς αποτελούν αντικείμενο θαυμασμού.
Έχουν την ικανότητα να τους μαθαίνουν τον τρόπο να επιλύουν ενδοοικογενειακούς
καβγάδες, να δημιουργούν ή να καταργούν φιλίες. Τα κορίτσια μαθαίνουν στα
αγόρια τα μυστικά του φύλου τους και τα αγόρια μαθαίνουν στις αδελφές τους
τούς γρίφους της δικής τους φύσης. «Τα αδέλφια βρίσκονται κοντά στους γονείς
όλη τη διάρκεια της ζωής τους», λέει στο περιοδικό «Time» η Κάθριν Κόνγκερ που
είναι οικογενειακή ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο Davis της Καλιφόρνιας.

Παντοτινοί σύντροφοι. Προσθέτει ότι κάθε άνθρωπος γνωρίζει σχετικά αργά
στη ζωή του τον σύντροφό του. «Ακόμα και οι ίδιοι οι γονείς μας κάποια στιγμή
θα μας αφήσουν μόνους στη ζωή. Τα παιδιά μας, τα αδέλφια, ίσως είναι οι μόνοι
άνθρωποι που έχουν όλα τα εχέγγυα για να αποτελέσουν παντοτινούς συντρόφους
στη ζωή μας».

Οι νέες έρευνες των επιστημόνων επιχειρούν να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους στο
πώς δύο αδέλφια μπορούν να καθοδηγήσουν το ένα το άλλο μακριά από επικίνδυνες
συμπεριφορές, πώς μπορούν από κοινού να δημιουργήσουν ασπίδα προστασίας
ενάντια στην ενδεχόμενη καταπίεση από τους γονείς, πώς τα αγόρια και τα
κορίτσια ανταλλάσσουν πληροφορίες και μαθαίνουν για τη φύση των δύο φύλων και
πώς, ακόμη περισσότερο, διαγωνίζονται ή διαγκωνίζονται μεταξύ τους για να
κερδίσουν την εύνοια των γονέων.

Πιο συχνοί καβγάδες. Έτσι, λοιπόν, ένα στοιχείο της συμπεριφοράς που
έχει μπει στο μικροσκόπιο των επιστημόνων είναι οι συχνοί καβγάδες ανάμεσα στα
αδέλφια που βρίσκονται σε μικρή ηλικία. Κάποιοι ειδικοί, μάλιστα, θεωρούν ότι
τέτοιου είδους αψιμαχίες μπορεί να έχουν θετικό αντίκρυσμα στη μετέπειτα ζωή
τους. H Λόρι Κράμερ, καθηγήτρια Εφηρμοσμένων Οικογενειακών Επιστημών στο
Πανεπιστήμιο του Ιλινόις, έχει υπολογίσει ότι κατά μέσον όρο στις ΗΠΑ τα
αδέλφια ηλικίας από 3 έως 7 ετών εμπλέκονται σε διαφόρων τύπων αψιμαχίες,
περίπου τρεισήμισι φορές την ώρα. «Και η προσπάθεια που καταβάλλουν οι γονείς
για να νουθετήσουν τα παιδιά μπορεί να αποτελέσει σίγουρα ψυχοφθόρα εμπειρία».

Διαφορετική σύγκρουση. Όμως όσο κι αν οι καβγάδες των παιδιών μπορεί να
φέρουν τους γονείς στα όριά τους, από την άλλη πλευρά τα ίδια τα παιδιά
παίρνουν πολύτιμα μαθήματα για τη μετέπειτα ζωή τους. Σύμφωνα με όσα λέει στο
«Time» ο Ντάνιελ Σο, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ «οι καβγάδες
ανάμεσα σε δύο αδέλφια διαφέρουν πολύ από τις αντίστοιχες αψιμαχίες με τους
φίλους τους. Τα αδέλφια μαθαίνουν να διεκδικούν και να διαπραγματεύονται
διάφορες καταστάσεις σε καθημερινή βάση. Και αυτό είναι μάθημα». Όμως τέτοιου
είδους καβγάδες μπορεί να σχετίζονται και με την ιδιαίτερη αγάπη που μπορεί να
τρέφει καθένας από τους δύο γονείς σε ένα από τα παιδιά του, και τα αίτια του
γεγονότος αυτού αποτελούν ένα ακόμη κεφάλαιο νέων επιστημονικών ερευνών.

Οι διακρίσεις των γονέων. Τα αίτια του φαινομένου αυτού δεν είναι
απολύτως γνωστά. Σύμφωνα με την Κάθριν Κόνγκερ, μια οικογένεια ξεκινά τη ζωή
της σαν μια μονάδα επιβίωσης. Οι γονείς συμφωνούν να φροντίζουν τα παιδιά αλλά
στην πορεία αποδεικνύεται ότι οι ίδιοι είναι κατά κάποιο τρόπο
προγραμματισμένοι να δίνουν μεγαλύτερη σημασία σε κάποιο από τα παιδιά που
«αξίζει περισσότερο την επένδυση που έκαναν». Στην αρχή μάλιστα, ένα παιδί που
βλέπει ότι ο αδελφός ή η αδελφή του τυγχάνει καλύτερης μεταχείρισης από τον ή
τους γονείς προσπαθεί να το παλέψει και να εγκολπωθεί κι αυτό στο σύστημα.
Χαρακτηριστική είναι η φράση του τύπου «γιατί δεν λες εσύ στον μπαμπά να μας
πάει στις κούνιες, αφού ποτέ δεν σου χαλάει χατίρι;». Όμως στην πορεία, τα
παραμελημένα παιδιά, σύμφωνα με τους ειδικούς, ίσως είναι αυτά που θα
πληρώσουν το αντίτιμο. «Γίνονται περίλυπα και στην πορεία χάνουν την
αυτοεκτίμησή τους».

Όταν δεν αντιγράφουν, συναγωνίζονται, φιλοδοξούν ή διαφέρουν…

Οι νέες έρευνες των επιστημόνων επιχειρούν να εστιάσουν το ενδιαφέρον τους στο πώς δύο αδέλφια μπορούν να καθοδηγήσουν το ένα το άλλο μακριά από επικίνδυνες συμπεριφορές

TO ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ των ειδικών έχει προκαλέσει η τάση ορισμένων παιδιών να
διαφοροποιούνται από το μοντέλο συμπεριφοράς των μεγαλύτερων αδελφών τους και
να μην τον εκλαμβάνουν ως πρότυπο. Δεν είναι μυστικό ότι τα μικρότερα παιδιά
προσπαθούν να μιμηθούν τις ικανότητες και τις αντοχές των μεγαλύτερων αδελφών
τους. Ταυτόχρονα, τα μεγαλύτερα ωθούνται στο να δοκιμάζουν νέα πράγματα για να
ξεχωρίζουν στα μάτια των μικρότερων.

Ωστόσο, πιο πολύπλοκο και εν πολλοίς πιο ενδιαφέρον είναι το φαινόμενο όπου
ένα παιδί δεν προσπαθεί να αντιγράψει η να οικειοποιηθεί τη συμπεριφορά του
αδελφού του. Θέλει, με άλλα λόγια, να διαφέρει. H συμπεριφορά αυτή λέγεται
«αποταυτοποίηση». Είναι μια πρακτική που χρησιμεύει στο να οριοθετεί ο καθένας
τον δικό του χώρο μέσα στο σπίτι και παράλληλα να αποτρέπει τα αδέλφια από
επικίνδυνες εντάσεις. Σε γενικές γραμμές τα αδέλφια κληροδοτούν τις κακές τους
συνήθειες το ένα στο άλλο με πολύ προβλέψιμο τρόπο. Για παράδειγμα, ένα νεαρό
κορίτσι που έχει μεγαλύτερη αδελφή στην εφηβεία και μένει έγκυος έχει 4 έως 6
φορές περισσότερες πιθανότητες να μείνει έγκυος στην εφηβεία, σύμφωνα με την
Πατρίσια Ιστ, ψυχολόγο στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο. Αλλά μερικά παιδιά
ανατρέπουν τον κανόνα για λόγους που προκαλούν έκπληξη. Σε έρευνα διάρκειας
πέντε χρόνων σε 227 οικογένειες η Ιστ βρήκε ότι ο μόνος λόγος που οι
μικρότερες αδελφές δεν μένουν έγκυες σαν τις μεγαλύτερες είναι ότι θέλουν απλά
να διαφέρουν και όχι επειδή πιστεύουν ότι αυτό είναι λάθος.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου