«Δραπέτευσα από τον κόσμο των αναπήρων»

«Ένα σπάνιο πουλί». Αυτό είχα στο μυαλό μου αναζητώντας το κουδούνι της
Μαρίας. H ράμπα για τα αναπηρικά καροτσάκια στην είσοδο μαρτυρούσε την
παρουσία της. Ήταν οι μέρες που κάποιοι φοιτητές φώναζαν «να μην αλλάξει
τίποτα». H Μαρία όμως ζει προσπαθώντας να τα αλλάξει όλα. Οι πρώτες ανάσες στη
ζωή της ήταν εφιαλτικές. H τομή στην κοιλιά της μητέρας της ήταν μικρή και δεν
μπόρεσε να πάρει το οξυγόνο που χρειαζόταν. «Ανοξαιμία στην καισαρική». «Βλάβη
στον εγκέφαλο». Δύο μπαστούνια να στηρίζουν το κορμί της. Ή μάλλον όχι. Να
γυρίσουμε στην αρχή. Οι πρώτες αγκαλιές του πατέρα και της μητέρας δεν την
άφησαν να καταλάβει ότι υπήρξε κάποιο «λάθος». Μετά όμως, στο Δημοτικό, άρχισε
να καταλαβαίνει το «σωστό» των πολλών και το «λάθος» των λίγων. Κρατώντας
ωστόσο γερά το χέρι του πατέρα της αποφάσισε να αφήσει τον κόσμο των αναπήρων
και να περάσει στον κόσμο των «φυσιολογικών». Δραπέτης και εισβολέας μαζί.
Πήγε σε κανονικό σχολείο λοιπόν. Και στο καροτσάκι κάθησε μόνο στο Λύκειο,
όταν ως αριστούχος έπρεπε να συμμετέχει οπωσδήποτε στις παρελάσεις. H μεγάλη
έκπληξη για τους «φυσιολογικούς» ήρθε το καλοκαίρι του 2004. Δώστε προσοχή: Με
την αναπηρική της ταυτότητα θα μπορούσε να γραφτεί σε όποιο Πανεπιστήμιο
ήθελε. Εκείνη όμως έδωσε κανονικά εξετάσεις! Αρίστευσε. Και αντί να διαλέξει
κάποια από τις περιζήτητες Σχολές, επέλεξε να σπουδάσει ψυχολογία στο Πάντειο.
«Είναι το μόνο που ήθελα» μου λέει «παίζοντας» με την έκπληξή μου. Για τη
συνάντησή μας είχε προετοιμαστεί περισσότερο από όσο ήθελα. Μόλις πάτησα το
REC άρχισε να μιλάει. Δεν περίμενε τις ερωτήσεις. Την άφησα. Ανάμεσα στις
προτάσεις έπαιρνε βαθιές ανάσες, λες και βουτούσε στα βαθιά. Κάποιες βουτιές –
ήταν φανερό – ήταν πιο δύσκολες. Από κάποιες άλλες έβγαινε χαμογελαστή. Στο
τέλος μού έδωσε ποιήματα και κείμενα που είχε γράψει. Σκαλίσαμε μαζί τα
φωτογραφικά της άλμπουμ. «Χορεύεις;» τη ρώτησα ξαφνικά. «Αν βρεθεί κάποιος να
με στηρίξει» μου απάντησε, απομακρύνοντας περισσότερο τα παρατημένα μπαστούνια
της.

Στο Κοινοβούλιο, κατά τη συνεδρίαση της Βουλής των Εφήβων το 2004. Εκεί την υποδέχθηκε ο K. Στεφανόπουλος

Με λένε Μαρία, γεννήθηκα τον Δεκέμβριο του 1985. Είμαι δηλαδή 20 χρόνων.
Σπουδάζω ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ζω με τη μητέρα μου, γιατί ο
πατέρας μου πέθανε πριν από 12 χρόνια.

H γέννησή μου. Ήταν παράξενη, είχε κάτι από θάνατο μέσα της. H πρώτη
μου επαφή με τον κόσμο ήταν σε κατάσταση ασφυξίας. Πάλεψα πολύ για να ζήσω και
αυτό μου άφησε μια σωματική αναπηρία. H Μαργαρίτα Καραπάνου στο «Μήπως;», που
έγραψε μαζί με τη Φωτεινή Τσαλίκογλου, λέει πως τα σωματικά τεκμήρια
περισσότερο από τα ψυχολογικά, είναι εκεί για να σε κάνουν να θυμάσαι. Εμένα η
αναπηρία με κάνει να θυμάμαι ότι από την πρώτη στιγμή της ζωής μου διεκδίκησα
πεισματικά να ζήσω.

Το σωστό και το λάθος. Το ότι δεν μπορούσα να περπατάω σαν τους άλλους
το είχα καταλάβει από τότε που είχα καταλάβει τον ίδιο μου τον εαυτό. Έβλεπα
τους γονείς μου, έβλεπα τα παιδάκια στη γειτονιά. Ήξερα ότι εγώ αυτό το κάνω
αλλιώς, αλλά ότι αυτό είναι πρόβλημα, το κατάλαβα όταν πήγα Δημοτικό. Τέλειωσα
Δημόσια Σχολεία, κανονικά – άλλη μεγάλη διεκδίκηση κι αυτή. Το Νηπιαγωγείο το
είχα τελειώσει σε ένα Κέντρο Αποκαταστάσεως. Εκεί είχα γνωρίσει αρκετά
παιδάκια που ήταν σαν κι εμένα και νόμιζα ότι κάποια παιδιά σε αυτόν τον κόσμο
είναι «έτσι» και κάποια παιδιά είναι «αλλιώς». Πηγαίνοντας στην A’ Δημοτικού
και αντιμετωπίζοντας τις ερωτήσεις των παιδιών, κατάλαβα ότι να είσαι «έτσι»
είναι «λάθος» και το να είσαι «αλλιώς» είναι «σωστό».

Οι φυσιολογικοί. Ο κόσμος, όταν έχεις μια ιδιαιτερότητα, περιμένει να
είσαι θεατής της ζωής. Εγώ όμως δεν θέλω μια φωτογραφία της ζωής, θέλω την
αληθινή ζωή. Έπρεπε να συμμετέχω σε αυτή, γιατί την είχα διεκδικήσει. Υπάρχουν
«φυσιολογικοί» που δεν μπορούν να δουν ότι ο κόσμος έχει δύο, τρεις, τέσσερις
πλευρές. Θέλουν να κρατήσουν τον κόσμο για τον εαυτό τους και να χρησιμοποιούν
τους παρεκκλίνοντες για να επιβεβαιώνουν τη δική τους ανωτερότητα.

Οι ανάπηροι. Σίγουρα είναι καλό να μη στερείσαι καμιά δυνατότητα από
αυτές που η φύση δίνει στους ανθρώπους. Αν στερηθείς, είναι πολύ οδυνηρό, αλλά
δεν είναι απαραίτητα μόνο οδυνηρό. Είναι μια ευκαιρία μέσα από έναν δύσκολο
δρόμο, ας το δούμε έτσι. Αρκεί να μην αφήνεις τους άλλους να σε προσδιορίζουν
όπως εκείνοι θέλουν. Και να μη χάνεις την επαφή με την άλλη όχθη, την όχθη των
φυσιολογικών. Είναι καλό να είμαστε όλοι μαζί, να μοιραζόμαστε τα όνειρά μας.

Ο αγώνας μου. Είμαι ευγνώμων κάποιες στιγμές στην ιδιαιτερότητά του. Με
κάνει να ζω ολόκληρη τη ζωή μου σαν υπέρβαση. Να ξεπερνάω κάθε μέρα, κάθε ώρα,
κάθε στιγμή τον εαυτό μου.

Τα όνειρα. Βρίσκομαι στη σκοτεινή πλευρά της σελήνης κι εκεί μπορείς να
έχεις περισσότερα όνειρα. H πρώτη ύλη της ψυχής είναι τα όνειρα και όταν τα
μοιραζόμαστε, χαράζουμε ένα μονοπάτι για να επικοινωνήσουμε.

H ψυχολογία. Είναι η μόνη που μπορεί να χωρέσει το «αλλιώς» που εγώ
ενσαρκώνω. Το νόμιμο του ανέλπιστου που λέει ο Ελύτης. Είναι η επιστήμη που
προσπαθεί να εξερευνήσει με δέος και αγάπη το μυστήριο που λέγεται άνθρωπος. H
ψυχολογία θα μου επιτρέψει, τον πόνο που έχω περάσει στη ζωή μου να τον
μετουσιώσω σε κάτι θετικό. Σήμερα έπειτα από δύο χρόνια νιώθω δικαιωμένη γι’
αυτή την επιλογή μου. Ξέρω πολύ καλύτερα τον εαυτό μου και τους άλλους, αγαπώ
πολύ περισσότερο την κάθε μου μέρα, την αναπηρία μου, τον πόνο μου.

Οι δραπέτες. Όταν προσπαθείς να ταρακουνήσεις ένα στερεότυπο,
αισθάνεσαι λίγο σαν δραπέτης. Δεν είσαι ούτε με τους ελεύθερους ούτε με τους
έγκλειστους. Νιώθω ένοχη που δραπέτευσα; Όχι. Γιατί είχα κλειστεί σε έναν χώρο
χωρίς να φταίω. Εισέβαλα λοιπόν στην κοινωνία των φυσιολογικών. H παρουσία μου
πολλές φορές πανικοβάλλει τους «φυσιολογικούς» αλλά και εκείνους τους «μη
φυσιολογικούς» που συμβιβάστηκαν με την αναπηρία τους. Δείχνω σε όλους αυτούς
ότι υπάρχει μια άλλη επιλογή. Να είμαστε δημιουργοί της μοίρας μας. Θα επιμένω
και ελπίζω ότι αυτός ο πανικός θα αποδώσει καρπούς. Θα γίνει αφορμή να με
ακολουθήσουν και άλλοι δραπέτες. Ήδη κατάφερα κάποιοι άνθρωποι που κοιτούσαν
προς τα κάτω ή κοιτούσαν δίπλα, να σηκώσουν το βλέμμα τους και να με δουν.
Νιώθω ότι πίσω μου αφήνω κάποιες πόρτες ή χαραμάδες ανοιχτές.

Ο Θεός. Πέρασα μια πολύ έντονη περίοδο θρησκευτικότητας. Τώρα έχω κάνει
ένα διάλειμμα. Θέλω να πιστεύω ότι κάπου υπάρχει ένα καλό ον που μας αγαπάει.
Αλλά να μην πιστεύουμε ότι ένα άλλο ον έξω από μας θα χειριστεί τις δικές μας
καταστάσεις. Ό,τι και αν μας δοθεί, καλό ή κακό, είναι στο χέρι μας να του
δώσουμε περιεχόμενο. Έχω έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με την αναπηρία, την
ορφάνια, με καταστάσεις που κάποιοι μπορεί να τις έλεγαν φριχτές, βάσανα. Δεν
μπόρεσα να το κάνω να ξεγίνει, αλλά μπόρεσα να πάρω κάτι θετικό από αυτό.

H ζωή. Δεν είναι ούτε τόσο ωραία ούτε τόσο άσχημη όσο τη φανταζόμαστε
λέει ο Φρόυντ και μπορούμε να την κάνουμε καλύτερη όταν είμαστε μαζί με όσο το
δυνατόν περισσότερους «άλλους» που έχουν διαφορετικές οπτικές από μας. Να
ξέρουμε μόνο ότι τα πάντα καθορίζονται μέσα από τη σχέση μας με τους άλλους,
μέσα από τον κατοπτρισμό μας στα μάτια τους.

Ο μπαμπάς μου. H ζωή μου έχει και το δικό του ίχνος. Ήμουν 9 χρόνων
όταν έχασα τον μπαμπά μου, έναν άνθρωπο – δεν θα χρησιμοποιήσω αόριστο – που
αγαπώ και πιστεύω ότι με αγαπάει πάρα πολύ. Ο Ενεστώτας δεν σημαίνει άρνηση
της πραγματικότητας. Ξέρω ότι έχει φύγει, αλλά ξέρω ότι είναι μαζί μου, είναι
μέσα μου, γιατί στα εννιά χρόνια που ζήσαμε μαζί μού έδωσε τη δύναμή του. Με
έμαθε ότι εμείς δημιουργούμε τη μοίρα μας. Είναι ο πρωταίτιος της λυτρωτικής
σχέσης που έχω με τη λογοτεχνία. Όταν ήμουν 3-4 χρόνων έγραφε για μένα τις
σκέψεις μου σε χαρτιά και μου διάβαζε τις σκέψεις των άλλων. Ήταν ίσως ο μόνος
άνθρωπος που κατάλαβε πως βίωνα σαν παιδάκι την αναπηρία μου. Όταν ρωτούσαν
πώς «να είναι» και εγώ δεν μπορούσα να απαντήσω, τους έλεγε «όπως είναι για
σένα το ότι δεν πετάς».

Ο θάνατος. «Σχεδόν να μη φοβάσαι τον θάνατο» είναι ο ορισμός της
ευτυχίας, λέει η Τσαλίκογλου. H επίγνωση του θανάτου σε κάνει να προσπαθείς να
αξιοποιήσεις τη ζωή σου για να αφήσεις στο τέλος ένα ανεπαίσθητο ίχνος. Όταν
φεύγει κάποιος που αγαπάμε, δεν χρειάζεται μακιγιάζ, πρέπει να πονέσουμε, να
αφήσουμε χώρο στην απουσία. Αλλά να μην την αφήσουμε να μας καταστρέψει.

Το κλάμα. Κλαίω, ναι. Κλαίω όταν υπάρχει κάποιος που να μπορεί να με
ακούσει. Ό,τι και να λέμε, ό,τι και να κάνουμε, είναι γιατί κάποιος μας
ακούει. Ο λόγος θεραπεύει έλεγε στα αρχαία χρόνια ο Γοργίας. Ο λόγος
θεραπεύει, αρκεί να υπάρχει κάποιος να σε ακούει, είναι η προσθήκη της φράσης
από τον Φρόυντ.

Ο έρωτας. Θέλω να κάνω οικογένεια με έναν άνθρωπο που θα με έχει
αγαπήσει γι’ αυτό που είμαι. Θέλω να ζήσω τον έρωτα, γιατί και ο έρωτας σού
μαθαίνει μια εναλλακτική δυνατότητα ύπαρξης. Σου μαθαίνει να υπάρχεις για τον
άλλον.

Το μέλλον. Ονειρεύομαι να δράσω σαν ψυχολόγος, σαν λογοτέχνιδα, σαν
μητέρα, σαν σύζυγος. Θέλω να αποκτήσω παιδιά που θα ήθελα να μάθουν, ίσως όχι
με τον οδυνηρό τρόπο που το έμαθα εγώ, ότι ο κόσμος έχει πολλές πλευρές.
Ελπίζω να συνεχίσω να είμαι η καλύτερη Μαρία που έχει υπάρξει ποτέ. Δηλαδή να
είμαι πάντα το καλύτερο σημείο του εαυτού μου.

Οι εξετάσεις

Δεν ήθελα να χρησιμοποιήσω την εύνοια του νόμου για τους αναπήρους. Θα ήταν
σαν να αποδέχομαι τον οίκτο των άλλων. Έδωσα Πανελλήνιες. Έβγαλα 19,3 και πήγα
στην Ψυχολογία στο Πάντειο, της οποίας η βάση ήταν κάπου στο 16,5. Αυτό για
μερικούς ήταν μια τρέλα. «Δίνεις εξετάσεις, βασανίζεσαι, ενώ μπορείς να μπεις
χωρίς εξετάσεις;». «Και όλα αυτά για να σπουδάσεις ψυχολόγος στο Πάντειο;».
Αλλά εγώ αυτό ήθελα.

H αναπηρία μου

Πάντα όταν αναφέρομαι στην ιδιαιτερότητά μου, την αποκαλώ με το όνομά της.
Αναπηρία. Σπαστική παραπληγία. Δεν φοβάμαι την αναπηρία, μόνο τα ανάπηρα
όνειρα φοβάμαι. Ο κόσμος φοβάται τις λέξεις. Όπως λέει όμως η αγαπημένη ηρωίδα
Ιουλία Δαμασκηνού, στο «Ονειρεύτηκα πως είμαι καλά», «… οι λέξεις που δεν
τολμάμε να προφέρουμε μάς εκδικούνται». Το πρώτο βήμα για να αντιμετωπίσεις
κάτι είναι να το ονομάσεις. Αλλιώς είναι σαν να λες, με τρομάζει τόσο πολύ που
δεν μπορώ ούτε να το πω.

H εκδρομή στον Μιστρά

Στην εκδρομή της Γ’ Λυκείου στον Μιστρά ήθελα να ακολουθήσω την ξενάγηση, να
κατέβω και να γνωρίσω τη νεκρή πολιτεία. Μια καθηγήτρια μού είπε «δεν
πειράζει, θα μείνεις εδώ κι εγώ θα σου κάνω δώρο το βιβλίο του αρχαιολογικού
χώρου». Πείσμωσα. Με τη βοήθεια της μαμάς μου, μιας άλλης καθηγήτριας κι ενός
συμμαθητή μου κατάφερα και κατέβηκα στον αρχαιολογικό χώρο. Στον γυρισμό, στο
πούλμαν, οι συμμαθητές μου με χειροκροτούσαν. Είχα αποδείξει στον εαυτό μου
ότι μπορώ να κάνω αυτό που κανείς, ούτε κι εγώ δεν πίστευα ότι μπορούσα να
κάνω. Αυτή η τριήμερη σχολική εκδρομή ήταν το πιο μεγάλο ταξίδι μου.

H λογοτεχνία

Γράφω λογοτεχνία, ποιήματα. Και η λογοτεχνία θεραπεύει, γιατί υπάρχει ο
δυνητικός αναγνώστης. Αισθάνεσαι πάντα την παρουσία του. Θα μου πείτε «δεν
έχουν όλοι οι παρεκκλίνοντες, όλοι οι “δραπέτες”, αυτήν την εναλλακτική
δυνατότητα». Την έχουν! Μπορεί να μη λέγεται λογοτεχνία, αλλά κάπως λέγεται.
Αλλιώς δεν μπορείς να επιβιώσεις μόνος με την παρέκκλισή σου.

Ο φόβος

Προκαλώ φόβο, το ξέρω. Αλλά μερικές φορές μου αρέσει. Ο φόβος μπορεί να
γίνει ο μεγαλύτερός μας σύμμαχος για την αλλαγή. Οι δικοί μου φόβοι, η
αναπηρία, η ορφάνια, ο πόνος, με οδήγησαν να δραπετεύσω.