«Έχω πάει σε 194 χώρες, όχι παντού…»

Τον συνάντησα στο διαμέρισμά του. Στον 4ο όροφο μιας πολυκατοικίας στο
Χαλάνδρι. «Μετά τις 12 παρακαλώ να κλειδώνετε την πόρτα», διαβάζω στην είσοδο.
Ο άνθρωπος που έχει ταξιδέψει σε πολλές χώρες του κόσμου, ζει εκεί μαζί με τη
γυναίκα του, την πεθερά του και μια πανέμορφη γάτα. Το αιλουροειδές ούτε που
με κοίταξε τις ώρες που έμεινα στο σπίτι – και καθόμασταν σε διπλανές
καρέκλες. Απέναντί μου οι δύο υπολογιστές «έπαιζαν» τις φωτογραφίες από το
τελευταίο ταξίδι. Είχε γυρίσει χθες. Θα έφευγε αύριο. Ούτε που θυμάμαι για
πού. Άλλωστε, και ο ίδιος το αναφέρει χωρίς θόρυβο…

Μεταφορά με φορτηγό μετά το πέρασμα της κατολίσθησης στα Δυτικά Ιμαλάια. Στην επαρχία Χιματσάλ Πράντες της Ινδίας

Είναι 52 χρόνων και ταξιδεύει 300 μέρες τον χρόνο. Όχι μόνο φέτος, πάντα – τα
τελευταία 25 χρόνια τουλάχιστον. Όταν δεν ταξιδεύει για τον εαυτό του,
διοργανώνει ταξίδια για τους άλλους. Είναι πια η δουλειά του. «Στη ζωή μου οι
πιο μεγάλοι ευεργέτες στάθηκαν τα ταξίδια και τα ονείρατα», γράφει κάπου ο
μεγάλος ταξιδευτής Νίκος Καζαντζάκης. Ο ταξιδιώτης που έχω απέναντί μου δεν
χρησιμοποιεί μεγάλα λόγια, κάνει όμως τα σωστά. Δεν φορτώνεται με σουβενίρ.
Δεν χαραμίζει μια γνωριμία για μια φωτογραφία. Και δεν πάει μόνο από τους
πατημένους δρόμους. Άλλωστε, τα πράγματα συνέβησαν κατά λάθος στη ζωή του. Τα
πρώτα του «ταξίδια» τα έκανε ανοίγοντας συσκευασίες από γκοφρέτες. Δεν έχει
δηλαδή να απολογηθεί σε κανέναν. «H απογείωση ή η προσγείωση προσφέρει
μεγαλύτερη ηδονή;», τον ρωτάω στην πόρτα. «H απογείωση», μου απαντά, «τότε
ξεκινούν όλα».

Εσείς λοιπόν είσαστε ο άνθρωπος που έχει δει όλο τον κόσμο;

Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει δει όλο τον κόσμο, ακόμη κι αν έχει
πάει παντού.

Εσείς πού δεν έχετε πάει;

Στη Ζάκυνθο. Μη γελάτε. Έχω πάει σε 194 χώρες του κόσμου, αλλά δεν έχω πάει σε
όλα τα μέρη του κόσμου. Έχω πάει στον Βόρειο Πόλο με ελικόπτερα, στην
Ανταρκτική με παγοθραυστικά, έχω εξερευνήσει με τη γυναίκα μου τον Βερύγγιο
πορθμό εκεί όπου αλλάζει η ημερομηνία. Ωστόσο δεν έχω πάει στην Αγία Ελένη
στον Νότιο Ατλαντικό, στο νησί όπου εξορίστηκε ο Ναπολέων. Πρέπει να ταξιδέψω
πολλές μέρες με το πλοίο.

Πόσες γλώσσες μιλάτε;

Μιλώ αρκετά καλά αγγλικά γαλλικά, ρωσικά και ισπανικά. Και μπορώ να συνεννοηθώ
στα γερμανικά, τα βουλγαρικά, τα ρουμάνικα. Διαβάζω και λίγα αραβικά, λίγα
πορτογαλικά.

Στην Άρτα μεγαλώσατε;

Ναι μέχρι τα 18 – 20.

Στην οικογένειά σας υπήρχαν και άλλοι ταξιδευτές;

Υπάλληλος σε τράπεζα ήταν ο πατέρας μου.

Μικρός τι θέλατε να γίνετε;

Ονειρευόμουν τα ταξίδια. Είχα απορία τι να συμβαίνει στα άλλα μέρη του κόσμου,
αλλά δεν ήμουν βέβαιος ότι υπήρχε κάποια δουλειά που μπορούσα να κάνω για να
γνωρίσω όλα αυτά τα μέρη. Σκεπτόμουν να γίνω καπετάνιος ή διπλωματικός. Μάζευα
τις φωτογραφίες που είχαν οι συσκευασίες από γκοφρέτες, με σημαίες,
ενδυμασίες… Κάποια στιγμή μου έφερε και μια προπολεμική Γεωγραφία ο πατέρας
μου και παιδευόμουν να φανταστώ τον κόσμο.

Τελικά τι σπουδάσατε;

Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο, Δραματική Σχολή στη Θεσσαλονίκη και μετά
έκανα Βαλκανικές Γλώσσες στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών.

Το πρώτο σας ταξίδι;

Με γυναίκα της φυλής των Γι στη Νότια Κίνα. Οι Γι αντί για καπέλο φορούν κάτι που μοιάζει σαν μικρή… τέντα!

Στη Βουλγαρία. Μιλούσα βουλγαρικά και μια ομάδα Ελλήνων ζωγράφων που εξέθετε
στη Σόφια, με κάλεσε να τους βοηθήσω. Αμέσως μετά πήγα Τουρκία, Ουγγαρία και
όταν ξεθάρρεψα, τον άλλο χρόνο έφυγα με ένα σακίδιο για το Αφγανιστάν, το
Θιβέτ και το Νεπάλ. Έφυγα για Πάσχα και γύρισα ύστερα από πεντέμισι μήνες.

Τι είναι αυτό που σας αρέσει περισσότερο σε ένα ταξίδι;

Να περιπλανιέμαι ανάμεσα στους ανθρώπους. Στην αρχή ταξίδευα χωρίς χάρτες και
ταξιδιωτικούς οδηγούς. Καμιά φορά, είχα τίποτα αποκόμματα του «Ταχυδρόμου».
Αυτή η αίσθηση, το να χάνομαι μέσα στον κόσμο που ανακάλυπτα, στα παζάρια,
τους σταθμούς, τους δρόμους, ήταν το πιο συναρπαστικό στοιχείο.

Οι υπολογιστές που βλέπω γύρω σας είναι γεμάτες με φωτογραφίες;

Ναι. H εικόνα σε βοηθάει να ξαναβρεθείς εκεί, να ξαναθυμηθείς τους ανθρώπους.
Τα ταξίδια όμως δεν είναι αυτό που φωτογραφίζεις, είναι αυτό που βάζεις στην
ψυχή σου.

Αεροπλάνο, πλοίο, ή τρένο;

Με τον τρόπο που αρμόζει στον κάθε τόπο. Στο Νησί των Χριστουγέννων πήγαμε με
φορτηγό αεροπλάνο. Τέσσερις ώρες νότια της Χαβάης, καμιά σχέση με το πολύ
γνωστό Νησί του Πάσχα. Στις στέπες της Μογγολίας όμως θα πας με τα θιβετιανά
γιακ.

Δεν μπήκατε ποτέ στον πειρασμό να μείνετε σε ένα μέρος;

Δεν είμαι άνθρωπος που αγκυροβολώ εύκολα.

Υπάρχουν μέρη όπου πηγαίνετε ξανά;

Γυναίκες της φυλής Πανταούνγκ στα ανατολικά σύνορα της Βιρμανίας

Στην Κίνα πηγαίνω τρεις φορές τον χρόνο. Είναι το μέλλον του κόσμου. Θυμάμαι
τους Κινέζους τη δεκαετία του ’80, που ήταν ακόμη με τα αμπέχονα τύπου Μάο.
Τώρα τρέχουν με χίλια…

Πόσα χρόνια είστε παντρεμένος;

Είκοσι έξι – είκοσι επτά χρόνια. Όταν γνώρισα τη γυναίκα μου, της εξήγησα με
ποιους ρυθμούς ταξιδεύω και το αποδέχθηκε. Βέβαια η γυναίκα μου ισχυρίζεται
ότι δεν είμαστε μαζί 27 χρόνια, γύρω στα 4 χρόνια πρέπει να βγαίνουν
αθροιστικά.

Δεν θα ήταν καλό να είχατε κάνει παιδιά και να τους διηγείστε ιστορίες;

Μα διηγούμαι ιστορίες στα παιδιά, απλώς δεν είναι τα δικά μου παιδιά.

Αν σας ζητούσα να περιγράψετε με 50 λέξεις όλο τον κόσμο;

Τα παιδάκια της φυλής Τουρκάνα διασκεδάζουν με την παρουσία των ξένων

Ο κόσμος για μένα χωρίζεται σε τρία μέρη. Είναι ο «δυτικός», ο
εξευρωπαϊσμένος, «εμείς οι πολλοί » δηλαδή, με διαφορετικό βαθμό εξέλιξης ο
καθένας. Μετά είναι ο κόσμος που διατηρεί τις παραδόσεις του: το Θιβέτ, το
Μπουτάν, η Ινδία, το Αφγανιστάν, η Νότια Κίνα – γιατί η Ανατολική είναι σαν τη
Νέα Υόρκη -, η Βολιβία, το Περού, η Γουατεμάλα. Και ο κόσμος που ζει στη
νεολιθική περίοδο, στο 6000 π.X. Οι Μούρσοι και οι Χάμερ στην Αιθιοπία, οι
Χίμπα στη Ναμίμπια, μερικές φυλές στα βουνά της Ινδίας, στα ποτάμια της
Βιρμανίας, στον Αμαζόνιο. Σε αυτές τις περιοχές οι άνθρωποι αποφεύγουν
συστηματικά την επαφή με τον πολιτισμό.

Τον αποφεύγουν ή τον αγνοούν;

Όχι δεν είναι από άγνοια. Το κατάλαβα όταν πήγα στο νησί Τάνα στον Δυτικό
Ειρηνικό. Οι άνδρες φορούν μόνο ένα σκουπάκι στα… επίμαχα σημεία, οι
γυναίκες φορούν μόνο μια αχυρένια φούστα. Ο ντόπιος φύλαρχος ήταν κάποτε
λοχίας στον βρετανικό στρατό. Επιτρέπει μόνο σε ένα – δυο άτομα να πηγαίνουν
σχολείο, να μαθαίνουν αγγλικά και να φέρνουν τη γνώση στο χωριό. Αποφεύγουν,
δηλαδή, εν γνώσει τους τον εκμοντερνισμό.

Από φόβο λέτε;

Δεν ξέρω, αλλά έχουν επίγνωση. Από την κορυφή του βουνού φαίνεται ο
πολιτισμός, περνούν αυτοκίνητα. Στη Δυτική Βιρμανία οι γυναίκες συνεχίζουν να
σημαδεύονται με τατουάζ και η κόρη τους σπουδάζει στην πρωτεύουσα στο κολέγιο.
Ξέρουν λοιπόν τι υπάρχει, αλλά θέλουν να συνεχίζουν τον δρόμο τους.

Στη γειτονιά μας ταξιδεύετε;

Οι πιγκουίνοι του νησιού Ντάνκο της Ανταρκτικής δεν φαίνεται να ενοχλούνται από την παρου-σία του

Πηγαίνω συχνά στην Τουρκία. Στην μπροστινή πλευρά όπου και να κινηθείς,
βλέπεις κάτι το ελληνικό. Από την Άγκυρα και μέσα είναι ο τόπος συνάθροισης
όλων των λαών που επηρέασαν τη Μεσόγειο. Λαζοί, Γεωργιανοί, Κιρκάσιοι. Τρομερά
μνημεία, απέραντος πλούτος. Πραγματικά είναι θησαυροφυλάκιο πολιτισμών.

Το χρώμα σας δεν σας εμπόδισε να πλησιάσετε κάποια μέρη;

Έχω έναν τρόπο να πλησιάζω τους ανθρώπους, να γίνομαι ένα με αυτούς, να μην
ξεχωρίζω. Κοιμάμαι όπου χρειαστεί, μέσα σε αγωγούς, κάτω από γέφυρες, τρώω
στον δρόμο από τον μικροπωλητή, άλλοι σιχαίνονται, για μένα είναι αυτονόητο.
Τρώω σαύρες, φίδια, ό,τι τρώνε οι ντόπιοι. Έχω φάει μεταξοσκώληκες στην Κορέα.
Τους τρώνε, αντί για τσιπς και γαριδάκια. Και μάλλον είναι υγιεινότερα από τα
γαριδάκια.

Στην Αφρική, όπου ο Χριστός εικονίζεται μαύρος και ο Ιούδας λευκός, το
χρώμα σας δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο;

H φυλή Ντάνι στη Δυτική Παπούα είναι από τις πιο αρχέγονες του πλανήτη. Παρά το κρύο στα 1.400 μέτρα, φορούν ελάχιστα ρούχα που είναι φτιαγμένα από φυσικές ίνες

Σε όλες τις καλύβες της Αφρικής που έχω μπει, έχω φύγει με δώρα. Δεν κάνω όμως
φωτογραφικό σαφάρι. Εγώ ο άλλος, που σας φωτογραφίζω, αλλά προσπαθώ να
επικοινωνήσω μαζί τους. Και οι άνθρωποι έχουν πάντα κάτι να σε ρωτήσουν. Δεν
ξέρουν πού πέφτει η Ελλάδα, αλλά καταλαβαίνουν αν είσαι ανοιχτός και άμεσος.

Ποιοι είναι οι πιο φιλόξενοι;

Οι Γεωργιανοί στον Καύκασο. Μπορεί να μείνουν νηστικοί για να φας εσύ. Μια
φορά έκανα οτοστόπ, με πήραν με το φορτηγό τους, φθάσαμε νύχτα στο χωριό, σε
κάτι πύργους όπως στη Μάνη με έβαλαν στο συζυγικό τους κρεβάτι και αυτοί
έφυγαν και πήγαν σε κάτι ξαδέλφια τους να κοιμηθούν.

Άλλοι φιλόξενοι;

Αυτοί που εμείς εκτιμούμε λιγότερο, είναι οι πιο φιλόξενοι. Οι Τούρκοι, οι
Πέρσες εξαιρετικά φιλόξενοι και φιλέλληνες. Οι Αφγανοί, οι Ουζμπέκοι, όλοι
αυτοί οι λαοί…

Αρκετοί από εμάς σε αυτά τα μέρη ούτε που θα πλησίαζαν.

H συνεισφορά μου στον ταξιδιωτικό κόσμο είναι ότι έχω το αισθητήριο να
ξεχωρίσω πότε ένα μέρος μοιάζει επικίνδυνο και πότε είναι. Τα μόνα μέρη που
είναι επικίνδυνα σήμερα είναι το Ιράκ και το Ισραήλ, επειδή πέφτουν αδέσποτες
βόμβες και μπορεί να σε πάρουν τα βλήματα.

Ημερολόγιο κρατάτε;

Όχι, όταν γυρνάω, γράφω γρήγορα γρήγορα τα πιο βασικά στοιχεία. Δεν με
ενδιαφέρει να θυμάμαι κάθε μου βήμα. Είμαι σαν τους ιμπρεσιονιστές ζωγράφους.
Θέλω να έχω μόνο μια κεντρική ιδέα.

«Οι Χίμπα της Ναμίμπια είναι οι ωραιότερες γυναίκες»

Οι γυναίκες των Μούρσι στην Αιθιοπία σχίζουν οριζόντια το κάτω χείλος και στο άνοιγμα που δημιουργείται τοποθετούν έναν τεράστιο πήλινο δίσκο σε ένδειξη κοκεταρίας

Οι σχέσεις των δύο φύλων είναι ένα παιχνίδι που δεν παίζεται με τους ίδιους
κανόνες σε όλον τον κόσμο. Κάθε άλλο. Ο Μπάμπης Μπίζας, ωστόσο, γνωρίζει τους
περισσότερους…

Πώς είναι οι σχέσεις των ανδρών και των γυναικών σε αυτές τις πρωτόγονες
φυλές;

Οι άνδρες Χάμερ φτιάχνουν κομμώσεις με λάσπη και οι γυναίκες της φυλής για να
τους εντυπωσιάσουν αλείφονται με κατσικίσιο βούτυρο. Οι γυναίκες – αράχνες στη
Βιρμανία κάνουν στο πρόσωπό τους ουλές στο σχήμα του ιστού της αράχνης. Πιο
ανατολικά, οι γυναίκες εξακολουθούν να βάζουν στους λαιμούς τους μεταλλικούς
κρίκους. Κάποτε χρησίμευαν για να μην τις αρπάζουν οι τίγρεις από τον λαιμό.
Αντιθέτως, οι γυναίκες Απατάνι στα Ανατολικά Ιμαλάια τρυπάνε τα ρουθούνια τους
για να φαίνονται άσχημες, ώστε να μην τις κλέβουν οι άνδρες των κοντινών
φυλών.

Και σε αυτόν τον κόσμο δηλαδή, οι γυναίκες είναι που αναλαμβάνουν τον ρόλο
της πρόκλησης;

Ναι, η πρόκληση για την αναπαραγωγή. Γι’ αυτό άλλωστε σε πολλές φυλές οι
γυναίκες είναι γυμνόστηθες, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί η αναπαραγωγική τους
ικανότητα.

Οι πιο ωραίες γυναίκες ποιες είναι;

Οι Χίμπα, στη Βόρεια Ναμίμπια. Αν και δεν πρέπει να το λέμε, γιατί θα σπεύσουν
τα πρακτορεία μοντέλων. Το όμορφο πάντως σε όλο τον κόσμο δεν είναι το ίδιο.
Οι γυναίκες Μούρσι στην Αιθιοπία χωρίζουν το κάτω χείλος από το υπόλοιπο
σαγόνι. Και σε αυτό το σημείο βάζουν μια ροδέλα. Όσο ξεχειλώνει το χείλος και
μεγαλώνει η ροδέλα, τόσο πιο περιζήτητες νύφες γίνονται.

Μα, με αυτή τη ροδέλα δεν μπορούν να φιλήσουν καν…

Προφανώς, δεν θέλουν να φιλήσουν, θέλουν να κάνουν παιδιά. Το φιλί είναι έθιμο
των «Δυτικών». Το φοβερό είναι ότι με αυτόν τον δίσκο δεν μπορείς να φας. H
γυναίκα Μούρσι βγάζει λοιπόν το δίσκο, τρώει, το χείλος κρέμεται και μετά
ξαναβάζει τον δίσκο και είναι έτοιμη να τη δουν οι άντρες της φυλής.

Σε αρκετές πρωτόγονες φυλές, φαντάζομαι, οι γάμοι καθορίζονται από καθαρά
οικονομικούς όρους.

Ναι, γι’ αυτό σε αρκετά μέρη έχουμε πολυγαμία και σε μερικά άλλα πολυανδρία.

Μια γυναίκα πολλοί άντρες;

Ναι, αυτό συμβαίνει σε νομαδικές φυλές στο Θιβέτ. Μη νομίσει κανείς ότι μια
Θιβετιανή δακτυλογράφος στην πόλη έχει δύο άνδρες, αλλά στους νομάδες τρία
αδέλφια μπορούν να παντρευτούν την ίδια γυναίκα για να μη χωρίσουν το κοπάδι.
Και τα παιδιά δεν είναι του άνδρα «A» ή του άνδρα «B», είναι όλης της
οικογένειας. Άλλωστε, καθώς η γυναίκα ζευγαρώνει εκ περιτροπής και με τους
τρεις ή τέσσερις άντρες της, δεν ξέρει τίνος είναι τα παιδιά. Το ίδιο ισχύει
και στις φυλές του Βορείου Μπουτάν, στα Ιμαλάια.

Αντιθέτως, η πολυγαμία είναι μια μουσουλμανική συνήθεια.

Όχι μόνο. Υπάρχει και στο Αρχιπέλαγος της Ινδονησίας, αλλά και στα Ανατολικά
Ιμαλάια. Εκεί, όταν κάποιος παντρεύεται μια ακόμη γυναίκα, ρίχνει τον τοίχο
και προσθέτει στο σπίτι του άλλο ένα δωμάτιο. Εκεί βάζει μια νέα θράκα, όπου η
γυναίκα νούμερο 2 ή νούμερο 3 ή 4, μαγειρεύει για τα δικά της παιδιά. H
παράδοση προβλέπει ότι κάθε γυναίκα πρέπει να έχει τη δική της εστία.