«Eκείνοι δεν σκοτώθηκαν άδικα»

17/6/1976. Από το πρωτοσέλιδο των «ΝΕΩΝ»

Το πρωί της 16ης Ιουνίου του 1976 περισσότεροι από 10.000 μαύροι μαθητές
συγκεντρώθηκαν στο γκέτο του Σοβέτο, έξω από το Γιοχάνεσμπουργκ.
Διαμαρτύρονταν για την απόφαση της κυβέρνησης του απαρτχάιντ να διδάσκονται
υποχρεωτικά στα σχολεία τα αφρικάανς – η γλώσσα των Ολλανδών εποίκων. H
διαδήλωση ήταν ειρηνική. H αστυνομία όμως άνοιξε πυρ. «Μακελειό διαδηλωτών στη
Νότια Αφρική», ήταν το πρωτοσέλιδο των «ΝΕΩΝ» την επόμενη μέρα… «Πρωτοφανής
αγριότης»… Τουλάχιστον 566 άνθρωποι σκοτώθηκαν στις ταραχές που ακολούθησαν.
H σφαγή «ξύπνησε» τη διεθνή κοινότητα – κάποιοι λένε πως αυτή ήταν και η αρχή
του τέλους για το απαρτχάιντ. Τριάντα χρόνια μετά, ένας βραβευμένος
φωτογράφος, ο Γκίντεον Μέντελ, ταξίδεψε για λογαριασμό της «Guardian» στο
Σοβέτο για να αποτυπώσει το σήμερα και μέσα από αυτό το χθες.

Αντουανέτ Σιτόλ 46 ετών

Αδελφή του δολοφονηθέντος Χέκτορ Πίτερσον, ξεναγός σήμερα στο μουσείο που
είναι αφιερωμένο στη μνήμη του.

«Έχω συγχωρέσει, μα δεν ξεχνώ»

Τότε και τώρα. H Αντουανέτ Σιτόλ τρέχει πανικόβλητη δίπλα στον αιμόφυρτο αδελφό της. Σήμερα είναι ξεναγός στο μουσείο που είναι αφιερωμένο στη μνήμη του

«ΜΑΣ ΕΙΠΑΝ πως θα γινόταν μια αλλαγή στο σχολείο, ότι θα κάναμε
Μαθηματικά και Γεωγραφία στα αφρικάανς. Σκεφτήκαμε, ας δούμε πώς θα πάει το
πρώτο τρίμηνο. Οι εξετάσεις ήταν σκέτη καταστροφή…

Το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο και το Παναφρικανικό Κογκρέσο ήταν απαγορευμένα
τότε, συζητούσαμε όμως το θέμα και μας είπαν πως θα γινόταν μια διαδήλωση
διαμαρτυρίας στις 16 Ιουνίου. Ενθουσιαστήκαμε.

H μέρα ξεκίνησε ήρεμα, με κέφι. Πετάξαμε τα βιβλία μας, σηκώσαμε τα πανό και
σύντομα οι δρόμοι του Σοβέτο γέμισαν τραγούδια. Ο αρχηγός μας μάς είπε ότι η
αστυνομία είχε πάρει θέσεις γύρω από το σχολείο και πως δεν έπρεπε να τους
προκαλέσουμε, ειδάλλως η αποστολή θα ναυαγούσε. Ξαφνικά ακούστηκε ένας
πυροβολισμός. Δεν είχαμε φανταστεί πως θα ξεσπούσε βία και τρέξαμε να
κρυφτούμε στα γειτονικά σπίτια. Κάθε φορά που ακούγαμε πυροβολισμούς,
κρυβόμασταν. Κι όταν τα πράγματα ηρεμούσαν, βγαίναμε πάλι.

Είπα στον αδελφό μου να μείνει πλάι μου. Ακούστηκε ακόμα ένας πυροβολισμός.
Τρέξαμε πάλι να κρυφτούμε. Όταν βγήκα, ο Χέκτορ δεν ήταν εκεί. Σκέφτηκα,
επειδή είναι μικρός, ίσως να κρύβεται ακόμα. Καλύτερα να περιμένω εδώ, όπου
του μιλούσα πριν, ώστε όταν βγει να με βρει. Στο μεταξύ, ένα πλήθος άρχισε να
συγκεντρώνεται σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Ήθελα να πάω να δω, αλλά περίμενα
τον Χέκτορ. Όταν κοίταξα όμως καλύτερα, τον είδα να ξεπροβάλλει στο κέντρο –
ήταν ψηλός. Από το στόμα του έτρεχε αίμα. Μέχρι να τρέξουμε στο νοσοκομείο,
είχε τελειώσει.

Έχω συγχωρέσει, αλλά δεν ξεχνώ. Λέω πάντα πως αυτοί που σκοτώθηκαν, δεν
σκοτώθηκαν μάταια. Αν συγκεντρωθούμε όπως κάναμε το 1976, τραγουδώντας το ίδιο
τραγούδι, η Νότια Αφρική θα γίνει η καλύτερη χώρα».

Τρέβορ Νγκουάνε 47 ετών

Συντονιστής της Επιτροπής για τα Προβλήματα Ηλεκτροδότησης του Σοβέτο

«Οτιδήποτε είναι καλύτερο από το απαρτχάιντ»

H ανεργία έχει φτάσει στο 40%. Όμως ο Τρέβορ Νγκουάνε δηλώνει αισιόδοξος

«ΚΑΠΟΙΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ για τους οποίους πέθαναν οι συμμαθητές μου το
1976 δεν έχουν ακόμα επιτευχθεί. Το εκπαιδευτικό σύστημα, για παράδειγμα, δεν
είναι ό,τι καλύτερο. Παραμένει σύστημα δύο ταχυτήτων, με τα ιδιωτικά και τα
δημόσια σχολεία: βλέπεις πολλούς γονείς να ξοδεύουν λεφτά στέλνοντας
καθημερινά τα παιδιά τους στην πόλη για να έχουν μια καλύτερη παιδεία.

Από κοινωνικο-οικονομική άποψη, για την πλειονότητα των ανθρώπων η κατάσταση
είναι χειρότερη. H ανεργία, για παράδειγμα, έχει φτάσει στο 40%! Στην κορύφωση
του απαρτχάιντ δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου ανεργία… Σύμφωνα με τα κυβερνητικά
στοιχεία, το 30% των οικογενειών δεν έχει κανενός είδους εισόδημα. Υπάρχουν οι
λίγοι που ωφελούνται, που βλέπουν τις ευκαιρίες και τις εκμεταλλεύονται και οι
πολλοί που έχουν κολλήσει, σαν να έχουν παραλύσει. Πιστεύω όμως ότι αυτή είναι
μια μεταβατική περίοδος. Είμαι αισιόδοξος, ναι. Και σίγουρα, οτιδήποτε είναι
καλύτερο από το απαρτχάιντ».

Άντριου Λεκαλακάλα 51 ετών

Καθηγητής στο σχολείο Μορίς Ισάακσον, εκεί όπου συγκεντρώθηκαν οι μαθητές την
16η Ιουνίου 1976

«Μαύρη δύναμη! φώναζαν»

«Σήμερα πολλοί μαθητές δεν παίρνουν την επέτειο στα σοβαρά», τονίζει ο Άντριου Λεκαλακάλα

«ΘΕΛΑΜΕ NA ΔΕΙΞΟΥΜΕ στους λευκούς ότι μπορούσαμε κι εμείς να
αγωνιστούμε. Συναντηθήκαμε όλοι εδώ, με σκοπό να διαδηλώσουμε έως το Στάδιο
Ορλάντο. Στη συνέχεια, θα κάναμε πορεία μέχρι την Πραιτώρια. Μαύρη δύναμη!
φώναζαν οι αρχηγοί, κι εμείς μαζί τους. Όταν όμως φτάσαμε στο στάδιο, η
αστυνομία ήταν ήδη εκεί και μας σταμάτησε. Εκεί πυροβόλησαν και τον Χέκτορ
Πίτερσον. Πολλά πτώματα.

Τραπήκαμε σε φυγή. Παντού δακρυγόνα. Από την ημέρα εκείνη δεν υπήρχε ειρήνη
στο Σοβέτο. Την επομένη κάψαμε ό,τι ανήκε στην κυβέρνηση του απαρτχάιντ και
όλη τη χρονιά δεν ξαναπατήσαμε στο σχολείο. H εξέγερση εξαπλώθηκε από το
Σοβέτο στο Κέιπ Τάουν, σε ολόκληρη τη Νότια Αφρική. Θέλαμε όλοι να ενταχθούμε
στο ΜΚ (την ένοπλη πτέρυγα του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου). Αγωνιστήκαμε,
δεν σταματήσαμε στιγμή έως το 1994. Σταματούσαμε ακόμα και τις γυναίκες που
πήγαιναν στις κλινικές να πάρουν αντισυλληπτικά γιατί θέλαμε να κάνουν
περισσότερα παιδιά, να αντικαταστήσουμε αυτούς που σκοτώνονταν.

Σήμερα, πολλοί μαθητές δεν παίρνουν την επέτειο στα σοβαρά. Λίγοι μόνο κάνουν
ερωτήσεις. Οι περισσότεροι δεν ενδιαφέρονται, απλώς πηγαίνουν στο φεστιβάλ.
Επί απαρτχάιντ είχαμε μόνο δύο δυνατότητες: να γίνουμε δάσκαλοι ή αστυνομικοί.
Σήμερα οι μαθητές μας τα έχουν όλα δωρεάν και δεν αξιοποιούν τις ευκαιρίες που
τους δίνονται».