Όταν οι Tούρκοι ανακάλυψαν τη Xάγη…

«Χάγη γιοκ» ήταν για δεκαετίες το μήνυμα από την απέναντι πλευρά του
Αιγαίου. Οι Τούρκοι έδειχναν με κάθε τρόπο την αντιπάθειά τους στο Διεθνές
Δικαστήριο, τη δικαιοδοσία του οποίου άλλωστε αποφεύγουν επιμελώς να
αναγνωρίζουν – και την προτίμησή τους στις διμερείς διαπραγματεύσεις. Ωστόσο
το μήνυμα αυτό δεν ισχύει πια…

Στις δεκαετίες του ’70 και του ’80 κυρίαρχη αντίληψη στην Τουρκία ήταν πως το
Δικαστήριο «είναι πολιτικό όργανο και θα αγκαλιάσει τους Έλληνες». Τώρα
αρκετοί στο τουρκικό κατεστημένο θεωρούν ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε ακόμα
και να εξυπηρετήσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο. Υπήρξε – και
υπάρχει – ωστόσο πάντα ένας παράγοντας που παραμένει αντίθετος με τη Χάγη: το
τουρκικό στράτευμα, διότι το Διεθνές Δικαστήριο συνδέεται με την οριοθέτηση
της υφαλοκρηπίδας – κάτι που ωστόσο ελάχιστα απασχολεί το Γενικό Επιτελείο της
Τουρκίας. Οι προτεραιότητές του είναι σαφείς: πρώτον, ο εναέριος χώρος της
Ελλάδας· δεύτερον, ο έλεγχος του FIR και, τρίτον, οι κανόνες πτήσεων.

Άρση επιφυλάξεων. Οι όποιες αντιθέσεις προς το Δικαστήριο ωστόσο
ξεχάστηκαν ή καλύφθηκαν μετά τον Δεκέμβριο του 1999 και την απόφαση του
Ελσίνκι. Μάλιστα η πορεία των διερευνητικών επαφών με την Ελλάδα απέδειξε και
στους πλέον επιφυλακτικούς της Άγκυρας ότι πράγματι η Χάγη μπορούσε να είναι
ένα χρήσιμο όργανο ακόμη και για να προχωρήσει η διμερής επίλυση. Για
παράδειγμα, πληροφορίες αναφέρουν πως στις συνομιλίες εξετάστηκε ακόμη και το
ενδεχόμενο παραπομπής ζητημάτων του εναέριου χώρου – όπως ο έλεγχος του FIR –
στον ICAO. Αυτό ικανοποιούσε και τους στρατηγούς που διαπίστωναν πως η Χάγη
ήταν μεν το όργανο, αλλά στην πορεία προς αυτό μπορούσαν να λυθούν και άλλα
ζητήματα πέραν της υφαλοκρηπίδας. Ως εκ τούτου, όταν η Ελλάδα αποφάσισε να
παγώσουν οι διερευνητικές επαφές, η Άγκυρα θεώρησε πως η Αθήνα την…
κορόιδεψε – ότι την παγίδεψε να συζητήσει και στη συνέχεια έκανε πίσω. Έτσι
επέστρεψε στην προσφιλή της μέθοδο των επικίνδυνων προκλήσεων στο Αιγαίο.

Νέα πραγματικότητα. H πρόθεση της Ντόρας Μπακογιάννη να προσδώσει νέα
πνοή στις διερευνητικές επαφές για τη Χάγη, μετά τη σχεδόν τριετή ακινησία, θα
μπορούσε να έχει μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας, παρά το αίσθημα «πικρίας» των
Τούρκων. Ωστόσο η εσωτερική πολιτική πραγματικότητα στη γείτονα έχει
δημιουργήσει νέα δεδομένα. Τώρα όλη η προσοχή έχει στραφεί στο εάν θα
διεξαχθούν πρόωρες εκλογές κι αν θα επιβιώσει πολιτικά ο Ταγίπ Ερντογάν.

H επέκταση. Το νέο Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, σύμφωνα με το οποίο τα
χωρικά ύδατα μιας χώρας δύναται να είναι μέχρι 12 μίλια, ενίσχυσε
αντικειμενικά τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας στην όποια διαπραγμάτευση –
διμερή ή για τη Χάγη – με την Τουρκία. Τόσο η Αθήνα όσο και η Άγκυρα γνωρίζουν
πως για να παραιτηθεί η Ελλάδα από το δικαίωμα που της παρέχει το Διεθνές
Δίκαιο κάτι πρέπει να πάρει. Αυτή ήταν και η κύρια αιτία που οι Τούρκοι
προσέθεσαν προληπτικά στην ατζέντα των διεκδικήσεών τους, το 1996, την υπόθεση
των «γκρίζων ζωνών». Όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, κάθε μίλι πάνω από
τα 6 που ισχύουν σήμερα θα μπορούσε να θεωρηθεί νίκη της Ελλάδας, αφού θα
αύξανε αυτομάτως την έκταση της ελληνικής επικράτειας πρώτη φορά από το 1947.