TPITH AΠOΨH Ένοχες σιωπές και αθώες κραυγές

Ο τρόμος αφυπνίζει τις κοιμισμένες αισθήσεις. Διώχνει τον εφησυχασμό. Αρκεί ο
εφιάλτης να μην οδηγήσει από αντίδραση σε παρατεταμένο λήθαργο. Αρκεί ο τρόμος
να είναι πραγματικός και όχι ρητορικός και πλαστός.

Δηλώνουν όλοι συγκλονισμένοι. Κι εδώ, στη δημόσια δήλωση, εξαντλείται το πάθος
και η εμπλοκή τους. Στα τηλεοπτικά παράθυρα ακούραστοι οι γνωστοί παραθυράτοι.
Με αποφαντικό λόγο, δίχως ίχνος απορίας, κάτοχοι μοναδικών αληθειών, αναλύουν.
Με μονοσήμαντη βιαιότητα, εξηγούν τη βία. Λέξεις και ερμηνείες βυθίζονται σε
γενικόλογα σχήματα «η βία στην τηλεόραση», «τα κακά πρότυπα», «η διαλυμένη
οικογένεια» κ.λπ. Όλα αυτά που δεν σημαίνουν τίποτα, επειδή ακριβώς επιχειρούν
να σημάνουν τα πάντα. Αντικλείδια που ανοίγουν κάθε πόρτα.

Αποκαλυπτική του ήθους και ύφους των ημερών μας ήταν η κάλυψη του γεγονότος.

Από τη μια μεριά ο ηθικός πανικός. «Πού βαδίζουν η νεολαία, τα σχολειά μας, η
οικογένεια κ.λπ., κλπ.» και από την άλλη η θεαματικοποίηση της φρίκης: π.χ. σε
on line συνδέσεις στον τόπο του δράματος ο εκσκαφέας να σκάβει… να σκάβει
και όλοι με αδημονία να αναμένουν, αλήθεια τι; Σε ζωντανή αναμετάδοση την
ανάσυρση της σορού; Διαμελισμένα μέλη και οστά για να χορτάσουν οι πεινασμένοι
οφθαλμοί;

Και οι φερόμενοι ως δράστες ανήλικοι, ως άλλοι τηλεοπτικοί αστέρες, να έχουν
βήμα σε ορισμένα κανάλια για να αφηγούνται με άνεση τις αλήθειες ή τα ψέματά
τους. Τι αλλάζει; Στα ψέματα έτσι κι αλλιώς μια ολόκληρη τάξη πραγμάτων
παίζει. Όλα, μα όλα, θυσία στον αδηφάγο θεό του θεάματος.

Θα σταθώ σε τέσσερα σημεία.

1. Ο ρατσιστικός χαρακτηρισμός ενός εγκλήματος δεν αναιρείται – όπως
ατυχώς υποστηρίχθηκε – από το γεγονός ότι ανάμεσα στους φερόμενους ως δράστες
μετέχουν και αλλοδαποί. Τα αλλοδαπά παιδιά έχοντας υποστεί τη βία του
περιθωριακού μπορούν πολύ πιο εύκολα να την ασκήσουν σε ευάλωτους στόχους.
Μέσα από τον μηχανισμό της ταύτισης με τον επιτιθέμενο, μεταμορφώνονται από
θύματα σε θύτες.

2. H ομάδα, είτε τη βαφτίσουμε συμμορία είτε «παρέα ζωηρών παιδιών!»,
αμβλύνει τις αναστολές και η διάχυση της ευθύνης που αναπτύσσεται ανάμεσα στα
μέλη της επιτρέπει το πέρασμα σε πράξεις αδιανόητες εκτός ομάδας.

3. Όσο για την περίφημη «ένοχη σιωπή» των κατοίκων, δεν αποτελεί τίποτα
το πρωτόγνωρο. Κάθε οικογένεια έτσι κι αλλιώς δεν κρύβει έναν σκελετό στην
ντουλάπα της; Μυστικά που πρέπει να μείνουν κρυφά για να μην τιναχτεί η όποια
ισορροπία στον αέρα. Στη Βέροια πραγματικός και όχι συμβολικός ήταν ο
σκελετός. H σιωπή επιτρέπει να παραμένει κλειστή η ντουλάπα.

Δεν είναι μόνο τα παιδιά, οι τρελοί ή οι πρωτόγονοι λαοί που αφήνονται στη
μαγική σκέψη. Αν κάτι σε απειλεί, κάνεις σαν αυτό να μην έχει ποτέ συμβεί. Μια
ολόκληρη πόλη φαντασιώνεται ότι ο Άλεξ μπορεί και να μην έχει ποτέ υπάρξει.
Ένα πλάσμα του νου. Αερικό. H άρνηση ως βασικός μηχανισμός επιβίωσης.

4. Μια βασική αρχή της Ψυχολογίας μοιάζει να επαληθεύεται και να
αγκαλιάζει συνολικά το δράμα στη Βέροια: η αποστέρηση βασικών αναγκών γεννά τη
βία.

Είδα στην τηλεόραση τη μάνα του δεκατριάχρονου Αλβανού – φερόμενου ως αρχηγού
της ομάδας. Πίσω από τα σπασμένα ελληνικά που ψέλλιζε, πρόβαλλε σε όλο της το
μεγαλείο η άλλη πραγματικότητα: 12 ώρες, ίσως και 15 την ημέρα στο χωράφι.
Μισθός; 200 ευρώ τον μήνα!

Ποιος θα ρίξει το ανάθεμα για τον πλημμελή κοινωνικό έλεγχο που η οικογένεια
αυτή ασκούσε στο παιδί της; Ποιος θα σύρει πρώτος τον χορό για την υπεράσπιση
της Αγίας Οικογένειας που αμέλησε να εκπληρώσει τον παιδαγωγικό ρόλο της,
καθώς οι ανήλικοι ως γνωστόν δεν ευθύνονται;

Η φτώχεια είναι μια μορφή βίας. H ακραία φτώχεια είναι μια ακραία μορφή βίας.
Τη βία που δέχεσαι, με τη σειρά σου την ασκείς. Έχεις δύο επιλογές. Τη
στρέφεις είτε προς τον άλλον, είτε προς τον εαυτό σου. Στη Βέροια οι φερόμενοι
ως δράστες ανήλικοι είναι προφανές ότι ζούσαν – ή μάλλον ψευτο-ζούσαν –
επιλέγοντας την πρώτη μορφή.

Ο μικρός Άλεξ όμως είχε και μια τρίτη (πιο σπάνια αυτή) επιλογή. Μια επιλογή
που μετουσίωνε τις δυνάμεις του σε κοινωνικά αποδεκτούς σκοπούς: έπαιζε πιάνο,
ζωγράφιζε… και – άκουσον άκουσον…! – αγαπούσε το σχολείο και τη μάθηση.
Πάσχιζε να νοηματοδοτήσει, να μετουσιώσει τη δυστυχία της καθημερινότητάς του.
Κάθε μέρα δοκίμαζε να υπερβεί την αρχική του συνθήκη ύπαρξης ο μικρός
Γεωργιανός μετανάστης. Όπως άλλωστε έκανε και η αξιοπρεπέστατη μητέρα του, που
μέσα στις κραυγές έδινε μαθήματα ήθους και χαμηλόφωνης ευγένειας.

Μια τέτοια στάση ζωής όμως δεν αντέχεται… Προκαλεί… Είναι μια ύβρις στη
μιζέρια, και τη συρρικνωμένη ζωή και γι’ αυτό γεννά οργή, θυμό, λυσσαλέο
μίσος. Υποδαυλίζει το μένος σε όλους εκείνους που υφίστανται δίχως να μπορούν
να υπερβούν το φορτίο μιας εξαθλιωμένης καθημερινότητας. Σε όλους εκείνους για
τους οποίους η δύσκολη επιβίωση μόνο μέσα από τη βία και τη σιδερογροθιά
μπορεί να νοηθεί.

H βία, ένας τρόπος ζωής όταν όλοι οι άλλοι δρόμοι είναι κλειστοί.

Ιδού μια άλλη ανάγνωση της δήθεν ακατανόητης βίας.