Ο τρόμος για την εξαίρεση και η δημόσια «καρατόμηση»

Πώς αναλαμβάνει κανείς τον ρόλο να βασανίσει δημόσια τους άλλους! Μόλις
«σφίξουν» οι ζέστες, με ύφος ανυποχώρητης αυθεντίας, μας παραγγέλνεται με
ραδιοφωνικές εκπομπές, με γέλια και χαρές, να εγκαταλείψουμε τα σπίτια μας και
να απολαύσουμε, τα Σαββατοκύριακα ιδιαίτερα, κοντινές και μακρινές παραλίες.
Ακόμη και μεσοβδόμαδα, όμως, θ’ ακούσει κανείς «με τέτοιο ήλιο ποιος μπορεί να
έχει το μυαλό του στη δουλειά και δεν θα ήθελε να το σκάσει για τη θάλασσα;».

Αν κοιτάξουμε γύρω μας, αλλά και μέσα στην ιστορία, θα προσέξουμε ότι τίποτε
δεν έχουν «πληρώσει» πιο ακριβά οι άνθρωποι από το γεγονός ότι αποφασίζει
κάποιος να μην κάνει ό,τι κάνουν όλοι οι άλλοι. Όταν ξεπερνάει τον φόβο ν’
αποτελεί εξαίρεση. Όταν «επαναστατεί» με ό,τι συμβαίνει γύρω του και δεν θέλει
να ζήσει με τον τρόπο που ζουν οι υπόλοιποι. Δεν θέλει να ψυχαγωγηθεί, να
ερωτευθεί, να στενοχωρηθεί ή να συμπεριφερθεί, γενικότερα, μ’ έναν τρόπο που
να μην «προκαλεί». H δημόσια «καρατόμηση», με την έννοια των σχολίων και των
υπονοούμενων εις βάρος του, όταν δεν πρόκειται για κανονικό διασυρμό, δριμεία
ή χαλαρή, καιροφυλακτεί να ξεχυθεί ανελέητη. Αν ταλαιπωρήθηκαν γενιές
ολόκληρες γιατί θα ήθελαν να εκφραστούν με επαγγέλματα «μειοψηφικά» (ζωγράφοι,
ηθοποιοί, μουσικοί, ποιητές), δεν ήταν λόγω της ανασφάλειας που προϋπέθεταν.
Ήταν γιατί δεν άντεχαν, όσοι ήθελαν να εκφραστούν με τον τρόπο αυτό, ν’
αποτελέσουν εξαίρεση.

Μια συμπεριφορά που, στο κάτω κάτω της γραφής, συνιστά τη «μαγιά» για να
δημιουργηθεί ένας επαναστάτης (το κρυφό όνειρο όλων μας), καταδικάζεται
συνήθως μόλις πάει να εκδηλωθεί με μια αρχική, πρωτόλεια, μορφή. Αξίζει να
προσέξει κανείς, ακόμη και σε συζητήσεις με προοδευτικούς ανθρώπους, πόσο
αποδέχονται την «ιδιαιτερότητα» ενός ανθρώπου, αλλά με όρους, όταν εκφράζεται
κομψά, ανώδυνα. Όταν δεν συνιστά απειλή για τη δική τους συμμόρφωση με τα
αδυσώπητα «καθιερωμένα». Το στοιχειωδέστερο, σε πρακτικό και κάθε άλλο παρά
ηθικό επίπεδο: Προσπαθήστε να επισημάνετε, έναν έστω, που δεν θα σας ρωτήσει
πού θα πάτε «διακοπές». Σκεφθείτε, τώρα, αν η απάντηση που θα έπρεπε να δοθεί
(και που αν δεν κάνουν την ερώτηση, είναι σίγουρος κανείς ότι τη συζητούν)
αφορούσε τη δουλειά, τον ερωτικό σύντροφο, τη μοναξιά που ενδέχεται να έχει
επιλέξει κανείς και να τον ευχαριστεί όσο καμιά άλλη παρέα. Το γεγονός,
ωστόσο, ότι πρέπει κάποια στιγμή ν’ απαντήσει κανείς, δεν τον κάνει να
διαλέγει πράγματα που, ενώ κατά βάθος τα αποστρέφεται, όλοι «συνομολογούν» για
τη σημασία τους; Για να μην προσθέσουμε ότι συνήθως τα αποστρέφονται και
εκείνοι που υπερθεματίζουν για την αξία τους.

Πώς αναγνωρίζουμε το δικαίωμα να μας οργανώνουν, εκτός από το κράτος, την
εκκλησία και το σχολείο, φορείς που εγγυώνται, υποτίθεται, την ελευθερία μας,
αλλά η βαθύτερη, φαίνεται, φιλοδοξία τους είναι ν’ αντιγράφουν τις δομές τους;
Γιατί την ανάγκη να σπεύσω σε μια παραλία να μην την καθορίσω μόνος μου, αλλά
βασανιστικά να καλλιεργηθεί και σ’ έναν άρρωστο, κατάκοιτο, φτωχό, ανήμπορο,
μεγαλώνοντάς του την αίσθηση του παρία και του «εξόριστου»; Γιατί μέσα σ’ έναν
κόσμο όπου τελικά θα ζήσουμε όλοι μας, να υπογραμμίζονται τόσο χτυπητά οι
διαφορές μας με τους άλλους, κάτι που θα μεταβληθεί σε «μπούμερανγκ» για μας,
τους πολλούς, καθώς οι λογής «μεγιστάνες» για να κάνουν τις διαφορές ακόμη πιο
αισθητές, θα μας επιτρέπουν να σπεύδουμε σε όποια παραλία θέλουμε, ενώ οι
ίδιοι θα οχυρώνονται σε πολυτελείς πισίνες;

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».